મુખે તં પાટયામાસ શસ્ત્રેણ નિશિતેન ચ। નિર્વિચેષ્ટં ભુજઙ્ગં તં વિશસ્ મૃગજીવનઃ
શિકારીએ તીક્ષ્ણ હથિયારથી સાપનું મોઢું ફાડી નાખ્યું અને એ નિષ્ક્રિય સાપને મારી નાખ્યો.
મોક્ષયિત્વા સ તાંવ્યાધઃ પ્રક્ષાલ્ય સલિલેન હ। સમાશ્વાસ્ય કૃતાહારામથ પપ્રચ્છ ભારત
શિકારીએ તેને છોડીને પાણીથી ધોઈ, આશ્વાસન આપ્યું, ખાવાનું આપ્યું અને પછી એના વિષે પૂછ્યું.
કસ્ય ત્વં મૃગશાવાક્ષિ કથં ચાસ્યાગતા વનમ્। કથં ચેદં મહત્કૃચ્છ્રં પ્રાપ્તવત્યસિ ભામિનિ
તારા માતા-પિતા કોણ છે, હરણાક્ષી? તું અહીં જંગલમાં કેમ આવી? અને, સુંદર સ્ત્રી, તને આવું મોટું દુઃખ કેમ ભોગવવું પડ્યું?
દમયન્તી તથા તેન પૃચ્છ્યમાના વિશાંપતે। સર્વમેતદ્યથાવૃત્તમાચચક્ષેઽસ્ય ભારત
એમ પૂછવામાં આવતા, દમયંતીએ બધું જ એમ થયું તેમ શાંતપણે કહી દીધું.
તામર્ધવસ્ત્રસંવીતાં પીનશ્રોણિપયોધરામ્। સુકુમારાનવદ્યાઙ્ગીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્
એ અડધા કપડાંમાં, ભરાવદાર કટિ અને સ્તનોવાળી, નાજુક અને નિર્દોષ અંગવાળી, પૂર્ણ ચંદ્ર જેવી ચહેરાવાળી હતી.
અરાલપક્ષ્મનયનાં તથા મધુરભાષિણીમ્। લક્ષયિત્વા મૃગવ્યાધઃ કામસ્ય વશમીયિવાન્
વાંકડા પાંપણો અને મધુર બોલાવાળી એ સ્ત્રીને જોઈ, શિકારી કામના વશ થઈ ગયો.
તામથ શ્લક્ષ્ણયા વાચા લુબ્ધકો મૃદુપૂર્વયા। સાન્ત્વયામાસ કામાર્તસ્તદબુધ્યત ભામિની
પછી કામવશ શિકારીએ નરમ અને મીઠા શબ્દોથી તેને મનાવવા પ્રયત્ન કર્યો, પણ એ સુંદર સ્ત્રીએ એની niyat સમજાઈ ગઈ.
દમયન્ત્યપિ તં દુષ્ટમુપલભ્ય પતિવ્રતા। તીવ્રરોષસમાવિષ્ટા પ્રજજ્વાલેવ મન્યુના
પતિવ્રતા દમયંતીએ એ દુષ્ટ માણસને ઓળખી, ભારે ગુસ્સાથી અગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત થઈ.
સ તુ પાપમતિઃ ક્ષુદ્રઃ પ્રધર્ષયિતુમાતુરઃ। દુર્ધર્ષાં તર્કયામાસ દીપ્તામગ્નિશિખામિવ
પણ એ પાપી અને નીચ માણસ, કામના માટે બળતો, એને બળજબરી કરવા તત્પર થયો, જાણે અગ્નિની જ્વાળા પકડવા જાય.
દમયન્તી તુ દુઃખાર્થા પતિરાજ્યવિનાકૃતા। અતીતવાક્યથે કાલે શશાપૈનં રુષા કિલ
પતિ અને રાજ્યથી વિહોણી, દુઃખથી વ્યાકુળ દમયંતીએ, એના શબ્દો પછી, ગુસ્સામાં એને શાપ આપ્યો.
યથાઽહં નૈષધાદન્યં મનસાઽપિ ન ચિન્તયે। તથાઽયં પતતાં ક્ષુદ્રઃ પરાસુર્મૃગજીવનઃ
જેમ હું મનથી પણ નૈષધ સિવાય બીજાને ક્યારેય વિચારોતી નથી, તેમ આ નીચ શિકારી પણ પતન પામે.
ઉક્તમાત્રે તુ વચને તયા સ મૃગજીવનઃ। વ્યસુઃ પપાત મેદિન્યામગ્નિદગ્ધ ઇવ દ્રુમઃ
એ શબ્દો બોલતાં જ, શિકારીનું પ્રાણ છૂટી ગયું અને એ જમીન પર પડી ગયો, જાણે અગ્નિથી બળી ગયેલો વૃક્ષ.
સા નિહત્ય મૃગવ્યાધં પ્રતસ્થે કમલેક્ષણા। વનં પ્રતિભયં શૂન્યં ઝિલ્લિકાગણનાદિતમ્
શિકારીને મારીને, કમળ જેવી આંખોવાળી એ સ્ત્રી ભયજનક, ખાલી અને ઝીંગા બોલતા જંગલમાં આગળ ચાલી.
સિંહદ્વીપિરુરુવ્યાઘ્રવરાહર્ક્ષગણૈર્યુતમ્। નાનાપક્ષિગણાકીર્ણાં મ્લેચ્છતસ્કરસેવિતમ્
તે જંગલ સિંહ, વાઘ, ચિત્તા, જંગલી શૂકર અને રીંછથી ભરેલું હતું, અનેક પક્ષીઓથી ગુંજતું અને મલેચ્છો તથા ચોરો ત્યાં આવતાં.
સાલવેણુધવાશ્વત્થતિન્દુકેઙ્ગુદિકિંશુકૈઃ। અર્જુનારિષ્ટસંછન્નં સ્યન્દનૈશ્ચ સશાલ્મલૈઃ
તે જંગલ સાળ, વાંસ, ધાવડા, પિપળ, તિંડોળ, એંગુડી, કિંચુક, અર્જુન, અરિષ્ટ અને શાલમલીના વૃક્ષોથી ઢંકાયેલું હતું.
જમ્બ્વામ્રલોધ્રખદિરશાકવેત્રસમાકુલમ્। પદ્મકામલકપ્લક્ષકદમ્બોદુમ્બરાવૃતમ્
તે જંગલ જામફળ, કેરી, લોધ્ર, ખેર, શાક અને વેતરાના વૃક્ષોથી ઘન હતું, અને કમળ, કાંદો, પાક, કદંબ અને ઉડમ્બરથી ભરેલું હતું.
બદરીબિલ્વસંછન્નં ન્યગ્રોધૈશ્ચ સમાકુલમ્। પ્રિયાલતાલખર્જૂરહરીતકિબિભીતકૈઃ
બોર અને બેલના વૃક્ષોથી ઢંકાયેલું, વટવૃક્ષોથી ભરેલું, પ્રિય લતાઓ, તાડ, ખજુર, હરિતકી અને બિભીતકના વૃક્ષોથી શોભાયમાન હતું.
નાનાધાતુશતૈર્નદ્ધાન્વિવિધાનપિ ચાચલાન્। નિકુઞ્જાન્પક્ષિસંઘુષ્ટાન્દરીશ્ચાદ્ભુતદર્શનાઃ
તે સ્થળે અનેક પ્રકારના ધાતુઓથી ભરેલા અને વિવિધ પર્વતો વડે ઘેરાયેલા, પક્ષીઓના ઝુંડથી ગુંજતા ઝાડીઓ અને અદ્ભુત દેખાવ ધરાવતી ગુફાઓ હતી.
નદી સરાંસિ વાપીશ્ચ વિવિધાંશ્ચરતો દ્વિજાન્। સા બહૂન્ભીમરૂપાંશ્ચ પિશાચોરગરાક્ષસાન્
તેણીએ ફરતા ફરતા અનેક પ્રકારની નદીઓ, સરોવરો અને તળાવો જોયા, તેમજ અનેક ભયાનક રૂપ ધરાવતા પિશાચો, સાપો અને રાક્ષસો પણ જોયા.
પલ્વલાનિ તટાકાનિ ગિરિકૂટાનિ સર્વશઃ। સરિત્સરાંસિ ચ તદા દદર્શાદ્ભુતદર્શનામ્
તેણીએ ચારે બાજુ કાદવવાળા સ્થળો, તળાવો અને પર્વતોની ચોટીઓ, તેમજ અદ્ભુત દેખાવ ધરાવતી નદીઓ અને સરોવરો જોયા.
યૂથશો દદૃશે ચાત્ર વિદર્ભાધિપનન્દિની। મહિષાન્વરાહાન્ગોમાયૂનૃક્ષવાનરપન્નગાન્
વિદર્ભના રાજાની પુત્રીએ ત્યાં ભેંસ, જંગલી શૂકર, કૂતરા, રીંછ, વાંદરો અને સાપોના જૂથો જોયા.
તેજસા યશસા લક્ષ્મ્યા સ્થિત્યા ચ પરયા યુતા। વૈર્દભી વિચચારૈકા નલમન્વેષતી તદા
તેણી તેજ, યશ, સૌંદર્ય અને સ્થિરતાથી યુક્ત હતી; એ વિદર્ભકુમારી એકલી જ નલને શોધતી વનમાં ફરતી હતી.
નાબિભ્યત્સા નૃપસુતા ભૈમી તત્રાથ કસ્યચિત્। દારુણામટવીં પ્રાપ્ય ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા
ભીમરાજાની પુત્રી, પતિના દુઃખથી પીડાયેલી હોવા છતાં, એ ભયાનક જંગલમાં પ્રવેશતી વખતે ડરી નહોતી.
વિદર્ભતનયા રાજન્વિલલાપ સુદુઃખિતા। ભર્તૃશોકપરીતાઙ્ગી શિલાતલમથાશ્રિતા
હે રાજા, વિદર્ભની પુત્રી ખૂબ દુઃખી થઈ, પતિના શોકથી શરીર દુર્બળ થઈ, પથ્થરની ઉપર બેઠી રડવા લાગી.
સિહ્યોરસ્ક મહાબાહો નિષધાનાં જનાધિપ। ક્વનુ રાજન્ગતોસિ ત્વં ત્યક્ત્વા માં વિજને વને
હે સિંહ સમા છાતી ધરાવનારા, મહાબાહુ નિષધના રાજા, હે રાજન, તમે મને એકલી છોડી આ જંગલમાં ક્યાં ગયા છો?
અશ્વમેધાદિભિર્વીર ક્રતુભિશ્ચાપ્તદક્ષિણૈઃ। કથમિષ્ટ્વા નરવ્યાઘ્ર મયિ મિથ્યા પ્રવર્તસે
હે વીર, તમે અશ્વમેઘ અને બીજા યજ્ઞો દાનપૂર્વક કર્યા, તો હવે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, મારા પ્રત્યે કેમ ખોટું વર્તન કરો છો?
યત્ત્વયોક્તં નરશ્રેષ્ઠ મત્સમક્ષં મહાદ્યુતે। કર્તુમર્હસિ કલ્યાણ તદૃતં પાર્થિવર્ષભ
હે નરશ્રેષ્ઠ, મહાતેજસ્વી, તમે મારી સામે જે વચન આપ્યું હતું, હે રાજશ્રેષ્ઠ, એ સાચું રાખવું જોઈએ, એ જ યોગ્ય છે.
યચ્ચોક્તં વિહગૈર્હંસૈઃ સમીપે તવ ભૂમિપ। મત્સકાશે ચ તૈરુક્તં તદવેક્ષિતુમર્હસિ
હે રાજા, પક્ષીઓ અને હંસોએ તમારી પાસે જે કહ્યું હતું અને મને જે સંદેશો આપ્યો હતો, એનું પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
ચત્વાર એકતો વેદાઃ સાઙ્ગોપાઙ્ગાઃ સવિસ્તરાઃ। સ્વધીતા મનુજવ્યાઘ્ર સત્યમેકં કિલૈકતઃ
એક બાજુ ચારેય વેદો, તેમના અંગો અને વ્યાખ્યાઓ સાથે, સંપૂર્ણ રીતે અભ્યાસ કરેલા છે; બીજી બાજુ માત્ર સત્ય છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
તસ્માદર્હસિ શત્રુઘ્ન સત્યં કર્તું નરેશ્વર। ઉક્તવાનસિ યદ્વીર મત્સકાશે પુરા વચઃ
એથી, હે શત્રુવિનાશક, હે રાજાધિરાજ, તમે એક વખત મને આપેલું વચન, હે વીર, એ સાચું રાખવું જોઈએ.