પન્થાનં હિ મમાભીક્ષ્ણમાખ્યાસિ ચ નરોત્તમ। અતો નિમિત્તં શોકં મે વર્ધયસ્યમરોપમ
તું વારંવાર મને રસ્તો બતાવું છે, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, એથી જ મારું દુઃખ વધે છે.
યદિ ચાયમભિપ્રાયસ્તવ રાજન્ભવિષ્યતિ। સહિતાવેવ ગચ્છાવો વિદર્ભાન્યદિ મન્યસે
મહારાજ, જો તારો એ જ ઈરાદો છે, તો ચાલો આપણે બંને સાથે વિદર્ભ જઈએ, જો તને એ પસંદ હોય.
વિદર્ભરાજસ્તત્ર ત્વાં પૂજયિષ્યતિ માનદ। તેન ત્વં પૂજિતો રાજન્સુખં વત્સ્યસિ નો ગૃહે
ત્યાં વિદર્ભનો રાજા તારી ખૂબ આદરથી સેવા કરશે. એના આદરથી, રાજા, તું અમારા ઘરમાં આનંદથી રહી શકીશ.
ઇત્યુક્તઃ સ તદા દેવ્યા નલો વચનમબ્રવીત્।' યથા રાજ્યંતવ પિતુસ્તથા મમ નસંશયઃ। ન તુ તત્ર ગમિષ્યામિ વિષમસ્થઃ કથંચન
એ રીતે રાણીના શબ્દો સાંભળી, નલએ કહ્યું: 'જેમ તારા પિતાનું રાજ્ય તને પ્રિય છે, તેમ મારું રાજ્ય મને છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. પણ દુર્ભાગ્યમાં હું ત્યાં ક્યારેય નહીં જાઉં.'
કથં સમૃદ્ધો ગત્વાઽહં તવ હર્ષવિવર્ધનઃ। પરિદ્યૂનો ગમિષ્યામિ તવ શોકવિવર્ધનઃ
હું જ્યારે સુખી હતો ત્યારે તારી ખુશી વધારી હતી, હવે દુઃખી બનીને તારી ચિંતા વધારીશ, એ રીતે હું કેમ જઈ શકું?
ઇતિ બ્રુવન્નલો રાજા દમયન્તીં પુનઃ પુનઃ। સાન્ખયામાસ કલ્યાણીં વાસસોર્ધેન સંવૃતામ્
એ રીતે રાજા નલ વારંવાર દમયંતીને કહેતો રહ્યો અને પછી એ સારા સ્વભાવવાળી, અડધા વસ્ત્રમાં ઢંકાયેલી દમયંતીની ગણતરી કરવા લાગ્યો.
તાવેકવસ્ત્રસંવીતાવટમાનાવિતસ્તતઃ। ક્ષુત્પિપાસાપરિશ્રાન્તૌ સભાં કાંચિદુપેયતુઃ
બન્ને એક જ વસ્ત્રમાં, કાંપતા, રસ્તો માપતા, ભૂખ અને તરસથી થાકી ગયા હતા અને પછી કોઈ સભા પાસે પહોંચ્યા.
તાં સભામુપસંપ્રાપ્ય તદા સ નિષધાધિપઃ। વૈદર્ભ્યા સહિતો રાજા નિષસાદ મહીતલે
એ સભા સુધી પહોંચીને, નિષધ દેશના રાજા દમયંતી સાથે જમીન પર બેસી ગયા.
સ વૈ વિવસ્ત્રો મલિનો વિવર્ણઃ પાંસુગુણ્ઠિતઃ। દમયન્ત્યા સહ શ્રાન્તઃ સુષ્વાપ ધરણીતલે
એ સમયે નલ રાજા કપડાં વિના, ગંદા, ફિક્કા, ધૂળથી ઢંકાયેલા અને દમયંતી સાથે થાકી ગયેલા જમીન પર સૂઈ ગયા.
તતઃ સ્વવસનસ્યાન્તં દમયન્તી વિશાંપતે। ભૂમાવાસ્તીર્ય સુષ્વાપ પતિમાલિઙ્ગ્ય શોભના
પછી દમયંતીએ પોતાના વસ્ત્રનો છેડો જમીન પર પાથરીને, સુંદર રીતે પતિને ચાંપીને સૂઈ ગઈ.
દમયનત્યપિ કલ્યાણી નિદ્રયાઽપહૃતા તતઃ। સહસા દુઃખમાસાદ્ય સુકુમારી તપસ્વિની
એ સમયે દમયંતી પણ ઊંઘમાં ખેચાઈ ગઈ; એ નાજુક અને તપસ્વિ સ્ત્રી અચાનક દુઃખમાં આવી ગઈ.
સુપ્તાયાં દમયન્ત્યાં તુ નલો રાજા વિશાંપતે। શોકોન્મથિતચિત્તઃ સન્ન સ્મ શેતે યથા પુરા
દમયંતી ઊંઘી રહી ત્યારે, નલ રાજા દુઃખથી વ્યાકુળ મનથી એ જ રીતે પડ્યા રહ્યા.
સ તદ્રાજ્યાપહરણં સુહૃત્ત્યાગં ચ સર્વશઃ। વને ચ તં પરિધ્વંસં પ્રેક્ષ્ય ચિન્તામુપેયિવાન્
પછી તેણે પોતાનું રાજ ગુમાવવું, મિત્રોનો છુટો પડી જવું અને જંગલમાં થયેલું બધું વિનાશ યાદ કરીને, ઊંડી ચિંતામાં પડી ગયો.
કિં નુ મે સ્યાદિદં કૃત્વા કિંનુ મે સ્યાદકુર્વતઃ। કિંનુ મે મરણં શ્રેયઃ પરિત્યાગો જનસ્ય વા
હું આ કરું તો શું થશે? ન કરું તો શું થશે? મારે મરવું સારું કે બધાને છોડી દઈશ તો સારું?
મામિયં હ્યનુરક્તૈવં દુઃખમાપ્નોતિ મત્કૃતે। મદ્વિહીના ત્વિયં ગચ્છેત્કદાચિત્સ્વજનં પ્રતિ
આ સ્ત્રી તો મને ખૂબ જ પ્રેમ કરે છે, એ મારા કારણે દુઃખ ભોગવે છે; પણ જો હું ન હોઉં તો કદાચ ક્યારેક પોતાના લોકો પાસે પાછી જઈ શકે.
મયા નિઃસંશયં દુખમિયં પ્રાપ્સ્યત્યનુવ્રતા। ઉત્સર્ગેસંશયઃ સ્યાત્તુ વિન્દેતાપિ સુખં ક્વચિત્
નિશ્ચિત છે કે, મારી વફાદાર પત્ની મારા કારણે દુઃખ પામશે; પણ જો હું એને છોડી દઉં તો કદાચ ક્યાંક એને સુખ મળી શકે.
સ વિનિશ્ચિત્ય બહુધા વિચાર્ય ચ પુનઃપુનઃ। ઉત્સર્ગેઽમન્યત શ્રેયો દમયન્ત્યા નરાધિપ
એ રીતે ઘણી રીતે વિચાર કરીને, રાજાએ નક્કી કર્યું કે દમયંતીને છોડી દેવું એ સારું છે.
ન ચૈષા તેજસા શક્યા કૈશ્ચિદ્ધર્ષયિતું પથિ। યશસ્વિની મહાભાગા મદ્ભક્તેયં પતિવ્રતા
કોઈ પણ રસ્તામાં એને જોરથી દુઃખ આપી શકે તેમ નથી; એ તો પ્રસિદ્ધ, ભાગ્યશાળી, મારી ભક્ત અને પતિવ્રતા છે.
એવં તસ્ તદા બુદ્ધિર્દમયન્ત્યાં ન્યવર્તત। કલિના દુષ્ટભાવેન દમયન્ત્યા વિસર્જને
એ રીતે એ સમયે, કળીના દુષ્ટ પ્રભાવથી, નલના મનમાં દમયંતીને છોડી દેવાનો વિચાર પકડાયો.
સોઽવસ્ત્રતામાત્મનશ્ચ તસ્યાશ્ચાપ્યેકવસ્ત્રતામ્। ચિન્તયિત્વાઽધ્યગાદ્રાજા વસ્ત્રાર્ધસ્યાવકર્તનમ્
પછી રાજાએ પોતાના અને દમયંતીના કપડાંની હાલત વિચારીને, વસ્ત્રનો અર્ધો ભાગ કાપવાનો નક્કી કર્યો.
કથં વાસો વિકર્તેયં ન ચ બુદ્ધ્યેત મે પ્રિયા। વિચિન્ત્યૈવં નલો રાજા સભાં પર્યચરત્તદા
હું વસ્ત્ર કેવી રીતે કાપું કે મારી પ્રિયાને ખબર ન પડે? એ રીતે વિચારતો નલ રાજા એ સભામાં ફરતો રહ્યો.
પરિધાવન્નથ નલ ઇતશ્ચેતશ્ચ ભારત। આસસાદ સભોદ્દેશે વિકોશં સ્વઙ્ગમુત્તમમ્
પછી નલ રાજા અહીં-ત્યાં દોડતો-ફરતો, એ સભામાં એક જગ્યાએ પહોંચ્યો, જ્યાં એને વસ્ત્ર કાપવા માટે ચાકુ મળ્યું.
તેનાર્ધં વાસસશ્છિત્ત્વા નિવસ્ ચ પરંતપઃ। સુપ્તામુત્સૃજ્ય વૈદર્ભીં પ્રાદ્રવદ્ગતચેતનામ્
પછી, દુશ્મનોને હરાવનાર નલએ પોતાનું વસ્ત્ર અડધું ફાડી, સુતી અને અચેત દમયંતીને ત્યાં જ છોડી દીધી અને ભાગી ગયો.
તતો નિબદ્ધહૃદયઃ પુનરાગમ્ તાં સભામ્। દમયન્તીં તદા દૃષ્ટ્વા રુરોદ નિષધાધિપઃ
પછી, હૃદયમાં પ્રેમથી બંધાયેલો નલ ફરીથી એ સભામાં પાછો આવ્યો; ત્યાં દમયંતીને જોઈને નિષધના રાજાએ રડવાનું શરૂ કર્યું.
યાં ન વાયુર્ન ચાદિત્યઃ પુરા પશ્યતિ મે પ્રિયામ્। સેયમદ્ય સભામધ્યે શેતે ભૂમાવનાથવત્
જેને પવન કે સૂર્યે પણ ક્યારેય જોયી નહોતી, એવી મારી પ્રિય દમયંતી આજે સભાના મધ્યમાં, જમીન પર, અનાથ જેવી પડી છે.
ઇયં વસ્ત્રાવકર્તેન સંવીતા ચારુહાસિની। ઉન્મત્તેવ મયા હીના કથં બુદ્ધ્વા ભવિષ્યતિ
આ સુંદર સ્મિતવાળી, મારા હાથથી ફાટેલા વસ્ત્રમાં ઢંકાયેલી છે; મારા વિના, જ્યારે એ જાગશે ત્યારે કેવી હાલતમાં હશે? એ તો પાગલ જેવી થઈ જશે.
કથમેકા સતી ભમી મયા વિરહિતા શુભા। ચરિષ્યતિ વને ઘોરે મૃગવ્યાલનિષેવિતે
આ સતી અને સુંદર સ્ત્રી, મારી વિના, એકલી કેવી રીતે આ ભયાનક જંગલમાં, જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલા વનમાં ફરશે?
આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ સમરુદ્ગણૌ। રક્ષન્તુ ત્વાં મહાભાગે ધર્મેણાસિ સમાવૃતા
હે મહાન સ્ત્રી, તું ધર્મથી ઘેરાયેલી છે, તને આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, અશ્વિનીકુમાર અને બધા મરુતો રક્ષા કરે.
એવમુક્ત્વા પ્રિયાં ભાર્યાં રૂપેણાપ્રતિમાં ભુષિ। કલિનાઽપહૃતજ્ઞાનો નલઃ પ્રાતિપષ્ઠદુદ્યતઃ
આ રીતે, પોતાની અનન્ય સુંદર પત્નીને કહીને, કલિથી વિમૂઢ થયેલા નલએ મનમાં દૃઢ સંકલ્પ કરીને આગળ પગલાં ભર્યા.
ગત્વાગત્વા નલો રાજા પુનરેતિ સભાં મુહુઃ। આકૃષ્યમાણઃ કલિના સૌહૃદેનાવકૃષ્યતે
રાજા નલ વારંવાર પાછો ફરીને એ સભામાં જતો અને પાછો આવતો રહ્યો; પ્રેમથી ખેંચાતો, પણ કલિના પ્રભાવે દૂર થતો રહ્યો.