દેવાનાં માનુષં મધ્યે યત્સા પતિમવિન્દત। નનુ તસ્યા ભવેન્ન્યાય્યં વિપુલં દણ્ડધારણમ્
'જ્યારે એ સ્ત્રીએ દેવતાઓ વચ્ચે મનુષ્ય પતિ પસંદ કર્યો છે, ત્યારે તેને ભારે દંડ મળવો યોગ્ય છે.'
એવમુક્તે તુ કલિના પ્રત્યૂચુસ્તે દિવૌકસઃ। અસ્માભિઃ સભનુજ્ઞાતે દમયન્ત્યા નલો વૃતઃ
કળી એ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, દેવતાઓએ જવાબ આપ્યો: 'દમયંતીએ અમારે અનુમતિથી નલને પસંદ કર્યો છે.'
કા હિ સર્વગુણોપેતં નાશ્રયેત નલં નૃપમ્। યો વેદ ધર્માનખિલાન્યથાવચ્ચરિતવ્રતઃ
'જે રાજા તમામ ગુણોથી યુક્ત છે, બધા ધર્મોને જાણે છે અને તેમને યોગ્ય રીતે પાળે છે, એવા નલને કોણ પસંદ ન કરે?'
યોઽધીતે ચતુરો વેદાન્સર્વાનાખ્યાનપઞ્ચમાન્। અહિંસાનિરતો યશ્ચ સત્યવાદી દૃઢવ્રતઃ
'જે ચારેય વેદો અને બધા આખ્યાનો જાણે છે, હિંસા ન કરતો, સત્ય બોલતો અને પોતાના વ્રતમાં દૃઢ છે.'
યસ્મિન્દાક્ષ્યં ધૃતિર્જ્ઞાનં તપઃ શૌચં દમઃ શમઃ। ધ્રુવાણિ પુરુષવ્યાઘ્રે લોકપાલસમે નૃપે
જે રાજામાં કુશળતા, સ્થિરતા, જ્ઞાન, તપ, પવિત્રતા, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ અને મનની શાંતિ મજબૂતીથી વસે છે, એ રાજા તો જગતના રક્ષક દેવતાઓ જેવો હોય છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
એવંરૂપં નલં યો વૈ કામયેચ્છપિતું કલે। આત્માનં સ શપેન્મૂઢો હન્યાદાત્માનમાત્મના
જે મૂર્ખ મનુષ્ય એવા ગુણવંત નલને જૂઆમાં હરાવવાની ઈચ્છા રાખે છે, એ તો પોતાનો જ વિનાશ ઈચ્છે છે અને પોતે પોતાના હાથથી પોતાનો નાશ કરે છે.
એવંગુણં નલં યો વૈ કામયેચ્છપિતું કલે। કૃચ્છ્રે સ નરકે મઞ્જેદગાધે વિપુલે હ્રદે
જે કોઈ એવા ગુણવાન નલને જૂઆમાં હરાવવાની ઇચ્છા રાખે છે, એ તો ઊંડા અને વિશાળ નરકમાં પડી જાય છે.
એવમુક્ત્વા કલિં દેવા દ્વાપરં ચ દિવં યયુઃ। તતો ગતેષુ દેવેષુ કલિર્દ્વાપરમબ્રવીત્
આ રીતે કળી અને દ્વાપરાને કહીને દેવતાઓ સ્વર્ગે ચાલ્યા ગયા. દેવતાઓ જતા રહ્યા પછી કળીએ દ્વાપરાને કહ્યું.
સંયન્તું નોત્સહે કોપં નલે વત્સ્યામિ દ્વાપર। ભ્રંશયિષ્યામિ તં રાજ્યાન્ન ભૈમ્યા સહ રંસ્યતે
હું મારા ગુસ્સાને રોકી શકતો નથી; હે દ્વાપર, હવે હું નલ પાસે જઇશ અને તેને રાજ્યમાંથી પાડીશ. એ ભીમપુત્રી દમયંતી સાથે સુખી રહી શકશે નહીં.
ત્વમપ્યક્ષાન્સમાવિશ્ય સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ। `મમ પ્રિયકૃતે હ્યસ્મન્કૃતવાંશ્ચ ભવિષ્યસિ
તમે પણ જૂઆમાં પ્રવેશીને મને મદદ કરવી, કેમ કે મારી ખુશી માટે તમે આ કામ અમારું માનીને કરશો.
એવં સ સમયં કૃત્વા દ્વાપરેણ કલિઃ સહ। આજગામ તતસ્તત્ર યત્રરાજા સ નૈષધઃ
આ રીતે દ્વાપર સાથે સંમતિ કરીને કળી ત્યાં ગયો, જ્યાં નૈષધ રાજા નલ હતો.
સ નિત્યમન્તરપ્રેક્ષી નિષધેષ્વવસચ્ચિરમ્। અથાસ્ય દ્વાદશે વર્ષે દદર્શ કલિરન્તરમ્
કળી સતત ત્રુટિ શોધતો નલના રાજ્યમાં લાંબા સમય સુધી રહ્યો; પછી બારમું વર્ષ આવે ત્યારે તેને અવસર મળ્યો.
કૃત્વા મૂત્રમુપસ્પૃશ્ય સંધ્યામન્વાસ્ત નૈષધઃ। અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં તત્રૈનં કલિરાવિશત્
નલે મૂત્રવિસર્જન કરીને હાથ-મુખ ધોઈ સંધ્યા કરી, પણ પગ ધોઈયા વિના જ રહ્યો; એ સમયે કળી એમાં પ્રવેશી ગયો.
સ સમાવિશ્ય ચ નલં સમીપં પુષ્કરસ્ય ચ। ગત્વા પુષ્કરમાહેદમેહિ દીવ્ય નલેન વૈ
કળી નલમાં પ્રવેશી અને પુષ્કર પાસે જઈને કહ્યું: 'ચાલ, આપણે નલ સાથે જૂઆ રમીએ.'
અક્ષદ્યૂતે નલં જેતા ભવાન્હિ સહિતો મયા। નિષધાન્પ્રતિપદ્યસ્વ જિત્વા રાજ્યં નલં નૃપમ્
મારા સાથે રહીને, તું જૂઆમાં નલને હરાવીશ; અને પછી નલ રાજાને હરાવીને નિષધ રાજ્ય પર કબજો મેળવી લે.
એવમુક્તસ્તુ કલિના પુષ્કરો નલમભ્યયાત્। કલિશ્ચૈવ વૃષો ભૂત્વા તં વૈ પુષ્કરમન્વયાત્
કળીના આ શબ્દો સાંભળીને પુષ્કર નલ પાસે ગયો; અને કળી પણ જૂઆના રૂપમાં પુષ્કર સાથે ગયો.
આસાદ્ય તુ નલં વીરં પુષ્કરઃ પરવીરહા। દીવ્યાવેત્યબ્રવીદ્ધાતા વૃષેણેતિ મુહુર્મુહુઃ
પુષ્કરે વીર નલને મળી વારંવાર જૂઆ રમવાની લલકાર આપી અને જૂઆને સાક્ષી રાખી બોલાવ્યો.
ન ચક્ષમે તતો રાજા સમાહ્વાનં મહામનાઃ। વૈદર્ભ્યાઃ પ્રેક્ષમાણાયાઃ પ્રાપ્તકાલમમન્યત
મહાન મનવાળો રાજા પુષ્કરની લલકારને નકારી શક્યો નહીં, ખાસ કરીને જ્યારે દમયંતી જોઈ રહી હતી; તેણે સમય આવી ગયો છે એવું માન્યું.
તતઃ સ રાજ્ઞા સહસા દેવિતું સંપ્રચક્રમે
પછી રાજા સાથે એકાએક જૂઆ રમવાનું શરૂ થયું.
ભ્રાત્રા દેવાભિભૂતેન દૈવાવિષ્ટો જનાધિપઃ।' હિરણ્યસ્ય સુવર્ણસ્ય યાનયુગ્યસ્ વાસસામ્। આવિષ્ટઃ કલિના દ્યૂતે જીયતે સ્મ નલસ્તદા
કળીના વશમાં આવીને, દેવતાઓના પ્રભાવ હેઠળ આવેલા ભાઈ દ્વારા, નલ રાજાએ સોનાં, દાગીના, રથ અને વસ્ત્રો જૂઆમાં લગાવ્યા અને હારી ગયો.
તમક્ષમદસંમત્તં સુહૃદાં ન તુ કશ્ચન। નિવારણેઽભવચ્છક્તો દીવ્યમાનમરિંદમમ્
જૂઆની માયામાં મસ્ત અને ઉન્મત્ત થયેલા નલને, કોઈ મિત્ર—even દુશ્મનવિજયી હોવા છતાં—રોકી શક્યો નહીં.
તતઃ પૌરજનાઃ સર્વે મન્ત્રિભિઃ સહ ભારત। રાજાનં દ્રષ્ટુમાગચ્છન્નિવારયિતુમાતુરમ્
પછી બધા નાગરિકો અને મંત્રીઓ, હે ભરત, રાજાને જોવા અને તેને રોકવા માટે ઉત્સુક બનીને ત્યાં આવ્યા.
તતઃ સૂત ઉપાગમ્ય દમયન્ત્યૈ ન્યવેદયત્। એષ પૌરજનો દેવિ દ્વારિ તિષ્ઠતિ કાર્યવાન્
પછી રથચાલકે દમયંતીને આવીને કહ્યું: 'મહારાણી, શહેરના લોકો દરવાજા પર ઉભા છે, કોઈ કામ માટે આવ્યા છે.'
નિવેદ્યતાં નૈષધાય સર્વાઃ પ્રકૃતયઃ સ્થિતાઃ। અમૃષ્યમાણા વ્યસનં રાજ્ઞો ધર્માર્થદર્શિનઃ
નળને કહી દો કે બધા પ્રજાજનો દરબારમાં આવ્યા છે, રાજાના દુઃખને સહન કરી શકતા નથી, અને ધર્મ તથા સુખાકારીમાં લાગેલા છે.
તતઃ સા બાષ્પકલયા વાચા દુઃખેન કર્શિતા। ઉવાચ નૈષધં ભૈમી શોકોપહતચેતના
પછી ભીમરાજાની દિકરી, દુઃખથી કંટાળીને, આંખોમાં આંસુ સાથે, નળને દુઃખભરી વાણીમાં બોલી.
રાજન્પૌરજનો દ્વારિ ત્વાં દિદૃક્ષુરવસ્થિતઃ। `વૃદ્ધૈર્બ્રાહ્મણમુખ્યૈશ્ચ વણિગ્ભિશ્ચ સમન્વિતઃ
મહારાજ, શહેરના લોકો, વડીલ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો અને વેપારીઓ સાથે, તમને જોવા દરવાજા પર ઉભા છે.
આગતં સહિતં રાજંસ્ત્વત્પ્રસાદાવલમ્બનમ્।' તં દ્રષ્ટુમર્હસીત્યેવં પુનઃ પુનરભાષત
મહારાજ, એ લોકો તમારી કૃપા અને આશ્રય માટે આવ્યા છે; એ તેમને મળો એવી વાત દમયંતી વારંવાર કહેતી રહી.
તાં તથા રુચિરાપાઙ્ગીં વિલપન્તીં તથાવિધામ્। આવિષ્ટઃ કલિના રાજા નાભ્યભાષત કિંચન
એવી સુંદર આંખોવાળી દમયંતી દુઃખથી રડતી રહી, પણ કળીના પ્રભાવે રાજા નળે એક શબ્દ પણ બોલ્યો નહીં.
તતસ્તે મન્ત્રિણઃ સર્વે તે ચૈવ પુરવાસિનઃ। નાયમસ્તીતિ દુઃખાર્તા વ્રીડિતા જગ્મુરાલયાન્
પછી બધા મંત્રીઓ અને શહેરવાસીઓ દુઃખી અને શરમાઈને, 'હવે રાજા આવશે નહીં' એમ માની, પોતાના ઘેર પાછા ફર્યા.
તથા તદભવદ્દ્યૂતં પુષ્કરસ્ય નલસ્ય ચ। યુધિષ્ઠિર બહૂન્માસાન્પુણ્યશ્લોકસ્ત્વજીયત
એ રીતે પુષ્કર અને નળ વચ્ચે જુગાર ઘણા મહિના ચાલ્યો, યુધિષ્ઠિર, અને અંતે પ્રસિદ્ધ નળ હારી ગયો.