રેમે સહ તયા રાજઞ્છચ્યેવ બલવૃત્રહા। અતીવ મુદિતો રાજા ભ્રાજમાનોંશુમાનિવ
હે રાજા, નલ દમયંતી સાથે એવા આનંદમાં રહ્યો જેમ ઇન્દ્ર વૃત્રાસુરને માર્યા પછી શચી સાથે આનંદમાં રહે છે; રાજા ખૂબ જ ખુશ અને તેજસ્વી હતો.
અરઞ્જયત્પ્રજા વીરો ધર્મેણ પરિપાલયન્। ઈજે ચાપ્યશ્વમેધેન યયાતિરિવ નાહુષઃ। અન્યૈશ્ચ બહુભિર્ધીમાન્ક્રતુભિશ્ચાપ્તદક્ષિણૈઃ
એવી રીતે તે વીર રાજાએ ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કર્યું અને તેમને ખુશ રાખ્યા; તેણે યયાતિની જેમ અશ્વમેઘ યજ્ઞ પણ કર્યો અને અનેક મોટા યજ્ઞો પણ આપ્યો.
પુગશ્ચ રમણીયેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ। દમયન્ત્યા સહ નલો વિજહારામરોપમઃ
સુંદર વન અને ઉપવનોમાં નલ દમયંતી સાથે દેવતાને સમાન આનંદથી વિહાર કરતો રહ્યો.
જનયામાસ ચ તતો દમયન્ત્યાં મહામનાઃ। ઇન્દ્રસેનં સુતં ચાપિ ઇન્દ્રસેનાં ચકન્યકામ્
પછી મહાન હૃદયવાળા નલએ દમયંતીથી ઇન્દ્રસેન નામનો પુત્ર અને ઇન્દ્રસેના નામની પુત્રી ઉત્પન્ન કરી.
એવં સ યજમાનશ્ચ વિહરંશ્ચ નરાધિપઃ। રરક્ષ વસુસંપૂર્ણાં વસુધાં વસુધાધિપઃ
આ રીતે રાજા યજ્ઞો કરીને અને આનંદથી વિહાર કરીને, ધનથી ભરેલી પૃથ્વીનું સાચું રાજા તરીકે રક્ષણ કરતો રહ્યો.
વૃતે તુ નૈષધે ભૈમ્યા લોકપાલા મહૌજસઃ। યાન્તો દદૃશુરાયાન્તં દ્વાપરં કલિના સહ
દમયંતીએ નૈષધ નલને પસંદ કર્યા પછી, વિશ્વના શક્તિશાળી રક્ષકો જતા હતા ત્યારે, તેમણે કળી સાથે આવતો દ્વાપરાને જોયો.
અથાબ્રવીત્કલિં શક્રઃ સંપ્રેક્ષ્ય બલવૃત્રહા। દ્વાપરેણ સહાયેન કલે બ્રૂહિ ક્વ યાસ્યસિ
પછી ઇન્દ્રે, વૃત્રને મારો તે, કળી અને દ્વાપરાને જોઈને કહ્યું: 'કળી, તારા સાથી દ્વાપરા સાથે, તું ક્યાં જઈ રહ્યો છે, કહો.'
તતોઽબ્રવીત્કલિઃ શક્રં દમયન્ત્યાઃ સ્વયંવરમ્। ગત્વા હિ વરયિષ્યે તાં મનો હિ મમ તાં ગતમ્
કળી એ ઇન્દ્રને જવાબ આપ્યો: 'હું દમયંતીના સ્વયંવરે જઈ રહ્યો છું, કારણ કે હું તેને પસંદ કરવા ઈચ્છું છું; મારું મન તેના પર જ છે.'
તમબ્રવીત્પ્રહસ્યેન્દ્રો નિર્વૃત્તઃ સ સ્વયંવરઃ। વૃતસ્તયા નલો રાજા પતિરસ્મત્સમીપતઃ
ઇન્દ્રે હસીને કહ્યું: 'સ્વયંવર તો પૂરો થઈ ગયો છે; દમયંતીએ આપણા સામે નલને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે.'
એવમુક્તસ્તુ શક્રેણ કલિઃ કોપસમન્વિતઃ। દેવાનામન્ત્ર્ય તાન્સર્વાનુવાચેદં વચસ્તદા
આ રીતે ઇન્દ્રે કહ્યું ત્યારે, કળી ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને બધા દેવતાઓને વિદાય લઈને એમને કહ્યું:
દેવાનાં માનુષં મધ્યે યત્સા પતિમવિન્દત। નનુ તસ્યા ભવેન્ન્યાય્યં વિપુલં દણ્ડધારણમ્
'જ્યારે એ સ્ત્રીએ દેવતાઓ વચ્ચે મનુષ્ય પતિ પસંદ કર્યો છે, ત્યારે તેને ભારે દંડ મળવો યોગ્ય છે.'
એવમુક્તે તુ કલિના પ્રત્યૂચુસ્તે દિવૌકસઃ। અસ્માભિઃ સભનુજ્ઞાતે દમયન્ત્યા નલો વૃતઃ
કળી એ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, દેવતાઓએ જવાબ આપ્યો: 'દમયંતીએ અમારે અનુમતિથી નલને પસંદ કર્યો છે.'
કા હિ સર્વગુણોપેતં નાશ્રયેત નલં નૃપમ્। યો વેદ ધર્માનખિલાન્યથાવચ્ચરિતવ્રતઃ
'જે રાજા તમામ ગુણોથી યુક્ત છે, બધા ધર્મોને જાણે છે અને તેમને યોગ્ય રીતે પાળે છે, એવા નલને કોણ પસંદ ન કરે?'
યોઽધીતે ચતુરો વેદાન્સર્વાનાખ્યાનપઞ્ચમાન્। અહિંસાનિરતો યશ્ચ સત્યવાદી દૃઢવ્રતઃ
'જે ચારેય વેદો અને બધા આખ્યાનો જાણે છે, હિંસા ન કરતો, સત્ય બોલતો અને પોતાના વ્રતમાં દૃઢ છે.'
યસ્મિન્દાક્ષ્યં ધૃતિર્જ્ઞાનં તપઃ શૌચં દમઃ શમઃ। ધ્રુવાણિ પુરુષવ્યાઘ્રે લોકપાલસમે નૃપે
જે રાજામાં કુશળતા, સ્થિરતા, જ્ઞાન, તપ, પવિત્રતા, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ અને મનની શાંતિ મજબૂતીથી વસે છે, એ રાજા તો જગતના રક્ષક દેવતાઓ જેવો હોય છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
એવંરૂપં નલં યો વૈ કામયેચ્છપિતું કલે। આત્માનં સ શપેન્મૂઢો હન્યાદાત્માનમાત્મના
જે મૂર્ખ મનુષ્ય એવા ગુણવંત નલને જૂઆમાં હરાવવાની ઈચ્છા રાખે છે, એ તો પોતાનો જ વિનાશ ઈચ્છે છે અને પોતે પોતાના હાથથી પોતાનો નાશ કરે છે.
એવંગુણં નલં યો વૈ કામયેચ્છપિતું કલે। કૃચ્છ્રે સ નરકે મઞ્જેદગાધે વિપુલે હ્રદે
જે કોઈ એવા ગુણવાન નલને જૂઆમાં હરાવવાની ઇચ્છા રાખે છે, એ તો ઊંડા અને વિશાળ નરકમાં પડી જાય છે.
એવમુક્ત્વા કલિં દેવા દ્વાપરં ચ દિવં યયુઃ। તતો ગતેષુ દેવેષુ કલિર્દ્વાપરમબ્રવીત્
આ રીતે કળી અને દ્વાપરાને કહીને દેવતાઓ સ્વર્ગે ચાલ્યા ગયા. દેવતાઓ જતા રહ્યા પછી કળીએ દ્વાપરાને કહ્યું.
સંયન્તું નોત્સહે કોપં નલે વત્સ્યામિ દ્વાપર। ભ્રંશયિષ્યામિ તં રાજ્યાન્ન ભૈમ્યા સહ રંસ્યતે
હું મારા ગુસ્સાને રોકી શકતો નથી; હે દ્વાપર, હવે હું નલ પાસે જઇશ અને તેને રાજ્યમાંથી પાડીશ. એ ભીમપુત્રી દમયંતી સાથે સુખી રહી શકશે નહીં.
ત્વમપ્યક્ષાન્સમાવિશ્ય સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ। `મમ પ્રિયકૃતે હ્યસ્મન્કૃતવાંશ્ચ ભવિષ્યસિ
તમે પણ જૂઆમાં પ્રવેશીને મને મદદ કરવી, કેમ કે મારી ખુશી માટે તમે આ કામ અમારું માનીને કરશો.
એવં સ સમયં કૃત્વા દ્વાપરેણ કલિઃ સહ। આજગામ તતસ્તત્ર યત્રરાજા સ નૈષધઃ
આ રીતે દ્વાપર સાથે સંમતિ કરીને કળી ત્યાં ગયો, જ્યાં નૈષધ રાજા નલ હતો.
સ નિત્યમન્તરપ્રેક્ષી નિષધેષ્વવસચ્ચિરમ્। અથાસ્ય દ્વાદશે વર્ષે દદર્શ કલિરન્તરમ્
કળી સતત ત્રુટિ શોધતો નલના રાજ્યમાં લાંબા સમય સુધી રહ્યો; પછી બારમું વર્ષ આવે ત્યારે તેને અવસર મળ્યો.
કૃત્વા મૂત્રમુપસ્પૃશ્ય સંધ્યામન્વાસ્ત નૈષધઃ। અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં તત્રૈનં કલિરાવિશત્
નલે મૂત્રવિસર્જન કરીને હાથ-મુખ ધોઈ સંધ્યા કરી, પણ પગ ધોઈયા વિના જ રહ્યો; એ સમયે કળી એમાં પ્રવેશી ગયો.
સ સમાવિશ્ય ચ નલં સમીપં પુષ્કરસ્ય ચ। ગત્વા પુષ્કરમાહેદમેહિ દીવ્ય નલેન વૈ
કળી નલમાં પ્રવેશી અને પુષ્કર પાસે જઈને કહ્યું: 'ચાલ, આપણે નલ સાથે જૂઆ રમીએ.'
અક્ષદ્યૂતે નલં જેતા ભવાન્હિ સહિતો મયા। નિષધાન્પ્રતિપદ્યસ્વ જિત્વા રાજ્યં નલં નૃપમ્
મારા સાથે રહીને, તું જૂઆમાં નલને હરાવીશ; અને પછી નલ રાજાને હરાવીને નિષધ રાજ્ય પર કબજો મેળવી લે.
એવમુક્તસ્તુ કલિના પુષ્કરો નલમભ્યયાત્। કલિશ્ચૈવ વૃષો ભૂત્વા તં વૈ પુષ્કરમન્વયાત્
કળીના આ શબ્દો સાંભળીને પુષ્કર નલ પાસે ગયો; અને કળી પણ જૂઆના રૂપમાં પુષ્કર સાથે ગયો.
આસાદ્ય તુ નલં વીરં પુષ્કરઃ પરવીરહા। દીવ્યાવેત્યબ્રવીદ્ધાતા વૃષેણેતિ મુહુર્મુહુઃ
પુષ્કરે વીર નલને મળી વારંવાર જૂઆ રમવાની લલકાર આપી અને જૂઆને સાક્ષી રાખી બોલાવ્યો.
ન ચક્ષમે તતો રાજા સમાહ્વાનં મહામનાઃ। વૈદર્ભ્યાઃ પ્રેક્ષમાણાયાઃ પ્રાપ્તકાલમમન્યત
મહાન મનવાળો રાજા પુષ્કરની લલકારને નકારી શક્યો નહીં, ખાસ કરીને જ્યારે દમયંતી જોઈ રહી હતી; તેણે સમય આવી ગયો છે એવું માન્યું.
તતઃ સ રાજ્ઞા સહસા દેવિતું સંપ્રચક્રમે
પછી રાજા સાથે એકાએક જૂઆ રમવાનું શરૂ થયું.
ભ્રાત્રા દેવાભિભૂતેન દૈવાવિષ્ટો જનાધિપઃ।' હિરણ્યસ્ય સુવર્ણસ્ય યાનયુગ્યસ્ વાસસામ્। આવિષ્ટઃ કલિના દ્યૂતે જીયતે સ્મ નલસ્તદા
કળીના વશમાં આવીને, દેવતાઓના પ્રભાવ હેઠળ આવેલા ભાઈ દ્વારા, નલ રાજાએ સોનાં, દાગીના, રથ અને વસ્ત્રો જૂઆમાં લગાવ્યા અને હારી ગયો.