પ્રત્યક્ષદર્શનં યજ્ઞે ગતિં ચાનુત્તમાં શુભામ્। નૈષધાય દદૌ શક્રઃ પ્રીયમાણઃ શચીપતિઃ
ઇન્દ્રે, પ્રસન્ન થઈને, નૈષધને યજ્ઞમાં સીધા દેખાવાની અને શ્રેષ્ઠ શુભ માર્ગની શક્તિ આપી.
અગ્નિરાત્મભવં પ્રાદાદ્યત્ર વાઞ્છતિ નૈષધઃ। લોકાનાત્મપ્રભાંશ્ચૈવ દદૌ તસ્મૈ હુતાશનઃ
અગ્નિદેવે તેને જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં પોતાનાં સંતાન થવાની શક્તિ આપી અને પોતાની તેજસ્વી લોક પણ આપ્યા.
યમસ્ત્વન્નરસં પ્રાદાદ્ધર્મે ચ પરમાં સ્થિતિમ્। અપાંપતિરપાં ભાવં યત્રવાઞ્છતિ નૈપધઃ ।। સ્રજશ્ચોત્તમગન્ધાઢ્યાઃ સર્વેચ મિથુનં દદુઃ
યમરાજે અન્નનો સ્વાદ અને ધર્મમાં અડગ રહેવાની શક્તિ આપી; જળના દેવે જ્યાં નૈષધ ઇચ્છે ત્યાં જળનું સ્વરૂપ આપ્યું. બધા દેવોએ ઉત્તમ સુગંધવાળી માળા અને દરેક માટે જોડીઓ આપી.
વરાનેવં પ્રદાયાસ્ય દેવાસ્તે ત્રિદિવં ગતાઃ। `એતત્સર્વં નલોઽપશ્યદ્દમયન્તી ચ ભારત। યથા સ્વપ્નં મહારાજ તથૈવ દદૃશુર્જનાઃ
આ રીતે વરદાન આપી દેવતાઓ સ્વર્ગે ગયા. નલ અને દમયંતીએ આ બધું જોયું; અને લોકો એ બધું જાણે સપનામાં જોઈ રહ્યું હોય તેમ અનુભવ્યું.
તતઃ સ્વયવરં ચક્રે ભીમો રાજાઽતિમાનુષમ્। સમાગતેષુ સર્વેષુ ભૂપાલેસુ વિશાંપતે
પછી ભીમ રાજાએ, બધા રાજાઓ એકઠા થયા ત્યારે, માનવથી પણ ઉપરનું સ્વયંવર યોજ્યું.
દમયન્ત્યપિ તદ્દૃષ્ટ્વારાજમણ્ડલમૃદ્ધિમત્। અન્વીક્ષ્યનૈષધં વવ્રે ભૈમી ધર્મેણ ભારત
દમયંતીએ તે મહિમાવાન રાજામંડળ જોઈને, નૈષધને વિચાર્યો અને ધર્મપૂર્વક તેને પસંદ કર્યો, હે ભારત.
વૃતે ચ નૈષધે ભૈમ્યા નિવૃત્તે ચ સ્વયંવરે। સર્વ એવ મહીપાલાઃ પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્
વિદર્ભની રાજકુમારી દમયંતીએ નૈષધ નલને પસંદ કર્યા પછી અને સ્વયંવર પૂરું થતાં, બધા રાજાઓ જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા પોતપોતાના દેશે ચાલ્યા ગયા.
પાર્થિવાશ્ચાનુભૂયાસ્ય વિવાહં વિસ્મયાન્વિતાઃ। દમયન્ત્યાશ્ચ મુદિતાઃ પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્
પૃથ્વીના બધા રાજાઓએ આ અદ્ભુત લગ્ન જોઈ આનંદ અનુભવ્યો અને દમયંતી માટે ખુશ થઈને, તેઓ પણ જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા.
ગતેષુ પાર્થિવેન્દ્રેષુ ભીમઃ પ્રીતો મહામનાઃ। વિવાહં કારયામાસ દમયન્ત્યા નલસ્ય ચ
બધા મહાન રાજાઓ પાછા ગયા પછી, ભીમ રાજા ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈ દમયંતી અને નલના લગ્ન કરાવ્યા.
ઉષ્ય તત્ર તથાકામં નૈષધો દ્વિપદાંવરઃ। ભીમેન સમનુજ્ઞાતો જગામ નગરં સ્વકમ્। અવાપ્ય નારીરત્નં તુ પુણ્યશ્લોકોપિ પાર્થિવઃ
નૈષધ નલ, જ્યાં સુધી મન હતું ત્યાં સુધી ત્યાં રહ્યો અને પછી ભીમની પરવાનગી લઈને, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી દમયંતીને પામી પોતાના શહેરે પરત ફર્યો અને પ્રસિદ્ધિ મેળવી.
રેમે સહ તયા રાજઞ્છચ્યેવ બલવૃત્રહા। અતીવ મુદિતો રાજા ભ્રાજમાનોંશુમાનિવ
હે રાજા, નલ દમયંતી સાથે એવા આનંદમાં રહ્યો જેમ ઇન્દ્ર વૃત્રાસુરને માર્યા પછી શચી સાથે આનંદમાં રહે છે; રાજા ખૂબ જ ખુશ અને તેજસ્વી હતો.
અરઞ્જયત્પ્રજા વીરો ધર્મેણ પરિપાલયન્। ઈજે ચાપ્યશ્વમેધેન યયાતિરિવ નાહુષઃ। અન્યૈશ્ચ બહુભિર્ધીમાન્ક્રતુભિશ્ચાપ્તદક્ષિણૈઃ
એવી રીતે તે વીર રાજાએ ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કર્યું અને તેમને ખુશ રાખ્યા; તેણે યયાતિની જેમ અશ્વમેઘ યજ્ઞ પણ કર્યો અને અનેક મોટા યજ્ઞો પણ આપ્યો.
પુગશ્ચ રમણીયેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ। દમયન્ત્યા સહ નલો વિજહારામરોપમઃ
સુંદર વન અને ઉપવનોમાં નલ દમયંતી સાથે દેવતાને સમાન આનંદથી વિહાર કરતો રહ્યો.
જનયામાસ ચ તતો દમયન્ત્યાં મહામનાઃ। ઇન્દ્રસેનં સુતં ચાપિ ઇન્દ્રસેનાં ચકન્યકામ્
પછી મહાન હૃદયવાળા નલએ દમયંતીથી ઇન્દ્રસેન નામનો પુત્ર અને ઇન્દ્રસેના નામની પુત્રી ઉત્પન્ન કરી.
એવં સ યજમાનશ્ચ વિહરંશ્ચ નરાધિપઃ। રરક્ષ વસુસંપૂર્ણાં વસુધાં વસુધાધિપઃ
આ રીતે રાજા યજ્ઞો કરીને અને આનંદથી વિહાર કરીને, ધનથી ભરેલી પૃથ્વીનું સાચું રાજા તરીકે રક્ષણ કરતો રહ્યો.
વૃતે તુ નૈષધે ભૈમ્યા લોકપાલા મહૌજસઃ। યાન્તો દદૃશુરાયાન્તં દ્વાપરં કલિના સહ
દમયંતીએ નૈષધ નલને પસંદ કર્યા પછી, વિશ્વના શક્તિશાળી રક્ષકો જતા હતા ત્યારે, તેમણે કળી સાથે આવતો દ્વાપરાને જોયો.
અથાબ્રવીત્કલિં શક્રઃ સંપ્રેક્ષ્ય બલવૃત્રહા। દ્વાપરેણ સહાયેન કલે બ્રૂહિ ક્વ યાસ્યસિ
પછી ઇન્દ્રે, વૃત્રને મારો તે, કળી અને દ્વાપરાને જોઈને કહ્યું: 'કળી, તારા સાથી દ્વાપરા સાથે, તું ક્યાં જઈ રહ્યો છે, કહો.'
તતોઽબ્રવીત્કલિઃ શક્રં દમયન્ત્યાઃ સ્વયંવરમ્। ગત્વા હિ વરયિષ્યે તાં મનો હિ મમ તાં ગતમ્
કળી એ ઇન્દ્રને જવાબ આપ્યો: 'હું દમયંતીના સ્વયંવરે જઈ રહ્યો છું, કારણ કે હું તેને પસંદ કરવા ઈચ્છું છું; મારું મન તેના પર જ છે.'
તમબ્રવીત્પ્રહસ્યેન્દ્રો નિર્વૃત્તઃ સ સ્વયંવરઃ। વૃતસ્તયા નલો રાજા પતિરસ્મત્સમીપતઃ
ઇન્દ્રે હસીને કહ્યું: 'સ્વયંવર તો પૂરો થઈ ગયો છે; દમયંતીએ આપણા સામે નલને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો છે.'
એવમુક્તસ્તુ શક્રેણ કલિઃ કોપસમન્વિતઃ। દેવાનામન્ત્ર્ય તાન્સર્વાનુવાચેદં વચસ્તદા
આ રીતે ઇન્દ્રે કહ્યું ત્યારે, કળી ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને બધા દેવતાઓને વિદાય લઈને એમને કહ્યું:
દેવાનાં માનુષં મધ્યે યત્સા પતિમવિન્દત। નનુ તસ્યા ભવેન્ન્યાય્યં વિપુલં દણ્ડધારણમ્
'જ્યારે એ સ્ત્રીએ દેવતાઓ વચ્ચે મનુષ્ય પતિ પસંદ કર્યો છે, ત્યારે તેને ભારે દંડ મળવો યોગ્ય છે.'
એવમુક્તે તુ કલિના પ્રત્યૂચુસ્તે દિવૌકસઃ। અસ્માભિઃ સભનુજ્ઞાતે દમયન્ત્યા નલો વૃતઃ
કળી એ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, દેવતાઓએ જવાબ આપ્યો: 'દમયંતીએ અમારે અનુમતિથી નલને પસંદ કર્યો છે.'
કા હિ સર્વગુણોપેતં નાશ્રયેત નલં નૃપમ્। યો વેદ ધર્માનખિલાન્યથાવચ્ચરિતવ્રતઃ
'જે રાજા તમામ ગુણોથી યુક્ત છે, બધા ધર્મોને જાણે છે અને તેમને યોગ્ય રીતે પાળે છે, એવા નલને કોણ પસંદ ન કરે?'
યોઽધીતે ચતુરો વેદાન્સર્વાનાખ્યાનપઞ્ચમાન્। અહિંસાનિરતો યશ્ચ સત્યવાદી દૃઢવ્રતઃ
'જે ચારેય વેદો અને બધા આખ્યાનો જાણે છે, હિંસા ન કરતો, સત્ય બોલતો અને પોતાના વ્રતમાં દૃઢ છે.'
યસ્મિન્દાક્ષ્યં ધૃતિર્જ્ઞાનં તપઃ શૌચં દમઃ શમઃ। ધ્રુવાણિ પુરુષવ્યાઘ્રે લોકપાલસમે નૃપે
જે રાજામાં કુશળતા, સ્થિરતા, જ્ઞાન, તપ, પવિત્રતા, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ અને મનની શાંતિ મજબૂતીથી વસે છે, એ રાજા તો જગતના રક્ષક દેવતાઓ જેવો હોય છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
એવંરૂપં નલં યો વૈ કામયેચ્છપિતું કલે। આત્માનં સ શપેન્મૂઢો હન્યાદાત્માનમાત્મના
જે મૂર્ખ મનુષ્ય એવા ગુણવંત નલને જૂઆમાં હરાવવાની ઈચ્છા રાખે છે, એ તો પોતાનો જ વિનાશ ઈચ્છે છે અને પોતે પોતાના હાથથી પોતાનો નાશ કરે છે.
એવંગુણં નલં યો વૈ કામયેચ્છપિતું કલે। કૃચ્છ્રે સ નરકે મઞ્જેદગાધે વિપુલે હ્રદે
જે કોઈ એવા ગુણવાન નલને જૂઆમાં હરાવવાની ઇચ્છા રાખે છે, એ તો ઊંડા અને વિશાળ નરકમાં પડી જાય છે.
એવમુક્ત્વા કલિં દેવા દ્વાપરં ચ દિવં યયુઃ। તતો ગતેષુ દેવેષુ કલિર્દ્વાપરમબ્રવીત્
આ રીતે કળી અને દ્વાપરાને કહીને દેવતાઓ સ્વર્ગે ચાલ્યા ગયા. દેવતાઓ જતા રહ્યા પછી કળીએ દ્વાપરાને કહ્યું.
સંયન્તું નોત્સહે કોપં નલે વત્સ્યામિ દ્વાપર। ભ્રંશયિષ્યામિ તં રાજ્યાન્ન ભૈમ્યા સહ રંસ્યતે
હું મારા ગુસ્સાને રોકી શકતો નથી; હે દ્વાપર, હવે હું નલ પાસે જઇશ અને તેને રાજ્યમાંથી પાડીશ. એ ભીમપુત્રી દમયંતી સાથે સુખી રહી શકશે નહીં.
ત્વમપ્યક્ષાન્સમાવિશ્ય સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ। `મમ પ્રિયકૃતે હ્યસ્મન્કૃતવાંશ્ચ ભવિષ્યસિ
તમે પણ જૂઆમાં પ્રવેશીને મને મદદ કરવી, કેમ કે મારી ખુશી માટે તમે આ કામ અમારું માનીને કરશો.