તક્ષકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કાશ્યપો દ્વિજસત્તમઃ। પ્રદધ્યૌ સુમહાતેજારાજાનં પ્રતિ બુદ્ધિમાન્
તક્ષકના વચન સાંભળી કાશ્યપ, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાતેજસ્વી, રાજા વિશે વિચાર કરવા લાગ્યા.
દિવ્યજ્ઞાનઃ સ તેજસ્વી જ્ઞાત્વા તં નૃપતિં તદા। ક્ષીણાયુષં પાણ્ડવેયમપાવર્તત કાશ્યપઃ
એ તેજસ્વી ઋષિ, દૈવી જ્ઞાનથી, એ સમયે પાંડવોના રાજાને આયુષ્ય ઓછું રહ્યું છે એમ જાણી, કાશ્યપ પાછો વળી ગયો.
લબ્ધ્વા વિત્તં મુનિવરસ્તક્ષકાદ્યાવદીપ્સિતમ્। નિવૃત્તે કાશ્યપે તસ્મિન્સમયેન મહાત્મનિ
તક્ષક પાસેથી મનગમતું ધન મેળવી, એ મહાન આત્મા કાશ્યપ એ સમયે જ પાછો વળી ગયો.
જગામ તક્ષકસ્તૂર્ણં નગરં નાગસાહ્વયમ્। અથ શુશ્રાવ ગચ્છન્સ તક્ષકો જગતીપતિમ્
તક્ષક ઝડપથી નાગસાહ્વય નામના શહેરમાં ગયો. રસ્તામાં જતાં જ તેણે ધરતીના રાજા વિશે સાંભળ્યું.
મન્ત્રૈર્વિષહરૈર્દિવ્યૈ રક્ષ્યમાણં પ્રયત્નતઃ
ત્યાં રાજાને દિવ્ય ઝેરનાશક મંત્રોથી ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક રક્ષવામાં આવી રહ્યો હતો.
મયા વઞ્ચયિતવ્યોઽસૌ ક ઉપાયો ભવેદિતિ। તતસ્તાપસરૂપેણ પ્રાહિણોત્સ ભુજંગમાન્
'મારે એને છેતરવો છે—કયો ઉપાય કરું?' એમ વિચારી, તક્ષકે તપસ્વીનું રૂપ ધારણ કરીને સાપોને મોકલ્યા.
ગચ્છધ્વં યૂયમવ્યગ્રા રાજાનં કાર્યવત્તયા
તમે બધા નિડર બનીને, તમારો કામ ધ્યાનપૂર્વક કરીને, રાજા પાસે જાઓ.
તે તક્ષકસમાદિષ્ટાસ્તથા ચક્રુર્ભુજઙ્ગમાઃ
તક્ષકના આદેશ મુજબ, તે બધાં સાપોએ એ જ રીતે વર્તન કર્યું.
ઉપનિન્યુસ્તથા રાજ્ઞે દર્ભાનમ્ભઃ ફલાનિ ચ। તચ્ચ સર્વં સ રાજેન્દ્રઃ પ્રતિજગ્રાહ વીર્યવાન્
એમણે રાજાને દર્ભ, પાણી અને ફળો આપી દીધાં; અને તે બળવાન રાજાએ બધું સ્વીકારી લીધું.
કૃત્વા તેષાં ચ કાર્યાણિ ગમ્યતામિત્યુવાચ તાન્। ગતેષુ તેષુ નાગેષુ તાપસચ્છદ્મરૂપિષુ
જ્યારે એમણે પોતાનું કામ પૂરું કર્યું, ત્યારે રાજાએ એમને કહ્યું, 'હવે તમે જઈ શકો.' પછી તે સાપો, જે તપસ્વીનું રૂપ ધારણ કરીને આવ્યા હતા, ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
અમાત્યાન્સુહૃદશ્ચૈવ પ્રોવાચ સ નરાધિપઃ। ભક્ષયન્તુ ભવન્તો વૈ સ્વાદૂનીમાનિ સર્વશઃ
પછી રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ અને મિત્રોને કહ્યું: 'તમારે બધા આ મીઠાં ફળો ખાવાં જોઈએ.'
તાપસૈરુપનીતાનિ ફલાનિ સહિતા મયા। તતો રાજા સસચિવઃ ફલાન્યાદાતુમૈચ્છત
તપસ્વીઓએ જે ફળો લાવ્યાં હતાં, એ મને મળ્યાં; પછી રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે એ ફળો ખાવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી.
વિધિના સંપ્રયુક્તો વૈ ઋષિવાક્યેન તેન તુ। યસ્મિન્નેવ ફલે નાગસ્તમેવાભક્ષયત્સ્વયમ્
વિધિ અને ઋષિના વચનથી બંધાયેલો રાજા એ જ ફળ ખાધું, જેમાં સાપ છુપાયેલો હતો.
તતો ભક્ષયતસ્તસ્ય ફલાત્કૃમિરભૂદણુઃ। હ્રસ્વકઃ કૃષ્ણનયનસ્તામ્રવર્ણોઽથ શૌનક
જ્યારે રાજા એ ફળ ખાઈ રહ્યો હતો, ત્યારે એમાંથી એક નાનકડો, ટૂંકો, કાળા આંખો અને તાંબાના રંગવાળો કીડો બહાર આવ્યો.
સ તં ગૃહ્ય નૃપશ્રેષ્ઠઃ સચિવાનિદમબ્રવીત્। અસ્તમભ્યેતિ સવિતા વિષાદદ્ય ન મે ભયમ્
એ કીડો પકડીને, મહાન રાજાએ પોતાના મંત્રીઓને કહ્યું: 'હવે સૂર્ય અસ્ત થઈ રહ્યો છે; આજે મને ઝેરથી કોઈ ડર નથી.'
સત્યવાગસ્તુ સ મુનિઃ કૃમિર્માં દશતામયમ્। તક્ષકો નામ ભૂત્વા વૈ તથા પરિહૃતં ભવેત્
પણ સત્યવચન ઋષિએ કહ્યું: 'આ કીડો મને દંશે; પછી એ તક્ષક નામે સાપ બની જશે અને એ રીતે મારી વાત સાચી થશે.'
તે ચૈનમન્વવર્તન્ત મન્ત્રિણઃ કાલચોદિતાઃ। એવમુક્ત્વા સ રાજેન્દ્રો ગ્રીવાયાં સન્નિવેશ્યહ
સમયની પ્રેરણાથી મંત્રીઓ રાજાને અનુસરી રહ્યા હતા; અને રાજાએ એ કીડાને પોતાની ગળામાં રાખી દીધો.
કૃમિકં પ્રાહસત્તૂર્ણં મુમૂર્ષુર્નષ્ટચેતનઃ। પ્રહસન્નેવ ભોગેન તક્ષકેણાભિવેષ્ટિતઃ
મરણની ઇચ્છા રાખીને અને ચેતના ગુમાવીને, રાજાએ હસતાં હસતાં એ કીડો ગળામાં મૂકી દીધો; અને એ જ સમયે, તક્ષકે પોતાના ફણાથી રાજાને વળી લીધો.
તસ્માત્ફલાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય યત્તદ્રાજ્ઞે નિવેદિતમ્। વેષ્ટયિત્વા ચ ભોગેન વિનદ્ય ચ મહાસ્વનમ્। અદશત્પૃથિવીપાલં તક્ષકઃ પન્નગેશ્વરઃ
ફળમાંથી બહાર આવીને, જેમ રાજાને જણાવાયું હતું, તક્ષક, સાપોના રાજાએ, રાજાને પોતાના ફણાથી વળી લીધો, જોરથી ગર્જના કરી, અને પૃથ્વીના રાજાને દંશ્યો.
તં તથા મન્ત્રિણો દૃષ્ટ્વા ભોગેન પરિવેષ્ટિતમ્। વિષણ્ણવદનાઃ સર્વે રુરુદુર્ભૃશદુઃખિતાઃ
રાજાને એ રીતે સાપના ફણાથી વળાયેલો જોઈને, બધા મંત્રીઓ દુઃખથી ભરીને, ઉદાસ ચહેરા સાથે રડવા લાગ્યા.
તં તુ નાગં તતો દૃષ્ટ્વા મન્ત્રિણસ્તે પ્રદુદ્રુવુઃ। અપશ્યન્ત તથા યાન્તમાકાશે નાગમદ્ભુતમ્
પછી એ સાપને જોઈને, મંત્રીઓ ડરીને ભાગી ગયા; અને એમણે આકાશમાં એ અદ્ભુત સાપને જતા જોયો.
સીમન્તમિવ કુર્વાણં નભસઃ પદ્મવર્ચસમ્। તક્ષકં પન્નગશ્રેષ્ઠં ભૃશં શોકપરાયણાઃ
એમણે તક્ષકને, સાપોમાં શ્રેષ્ઠ, કમળ જેવો તેજસ્વી અને આકાશમાં સીમા ઊભી કરે છે એમ જોઈને, ભારે શોકમાં પડી ગયા.
તતસ્તુ તે તદ્ગૃહમગ્નિના વૃતં પ્રદીપ્યમાનં વિષજેન ભોગિનઃ। ભયાત્પરિત્યજ્ય દિશઃ પ્રપેદિરે પપાત તચ્ચાશનિતાડિતં યથા
પછી એ ઘર, આસપાસ અગ્નિથી ઘેરાયેલું અને સાપના ઝેરથી ધધકતું હતું, એના ડરે બધા લોકો દિશા દિશામાં ભાગી ગયા; અને એ ઘર વીજળી પડ્યા જેવું ધરાશાયી થઈ ગયું.
તતો નૃપે તક્ષકતેજસાહતે પ્રયુજ્ય સર્વાઃ પરલોકસત્ક્રિયાઃ। શુચિર્દિજો રાજપુરોહિતસ્તદા તથૈવ તે તસ્ય નૃપસ્ય મન્ત્રિણઃ
પછી, જ્યારે રાજા તક્ષકના પ્રભાવથી પરાજિત થયો, ત્યારે બધા વિધિવત અંત્યક્રિયા કરવામાં આવી; પવિત્ર બ્રાહ્મણ રાજપુરોહિત અને રાજાના મંત્રીઓએ પણ એ જ રીતે વિધિ કરી.
નૃપં શિશું તસ્ય સુતં પ્રચક્રિરે સમેત્ય સર્વે પુરવાસિનો જનાઃ। નૃપં યમાહુસ્તમમિત્રઘાતિનં કુરુપ્રવીરં જનમેજયં જનાઃ
પછી શહેરના બધા લોકો ભેગા થયા અને એ બાળક, એટલે કે તેના પુત્રને રાજા તરીકે સ્વીકાર્યો. બધા લોકોએ દુશ્મનોને હરાવનાર અને કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા જનમેજયને પોતાનો રાજા જાહેર કર્યો.
સ બાલ એવાર્યમતિર્નૃપોત્તમઃ સહૈવ તૈર્મન્ત્રિપુરોહિતૈસ્તદા। શશાસ રાજ્યં કુરુપુંગવાગ્રજો યથાઽસ્ય વીરઃ પ્રપિતામહસ્તથા
એ બાળક વયમાં નાનો હોવા છતાં, ઉત્તમ વિચારવાળો અને શ્રેષ્ઠ રાજા હતો. પોતાના મંત્રીઓ અને પુરોહિતો સાથે મળીને, એણે પોતાનું રાજ્ય એ જ રીતે ચલાવ્યું જેમ તેના મહાન પ્રપિતામહે ચલાવ્યું હતું.
તતસ્તુ રાજાનમમિત્રતાપનં સમીક્ષ્ય તે તસ્ય નૃપસ્ય મન્ત્રિણઃ। સુવર્ણવર્માણમુપેત્ય કાશિપ વપુષ્ટમાર્થં વરયાંપ્રચક્રમુઃ
પછી જ્યારે મંત્રીઓએ એ દુશ્મનોને દુઃખ આપનાર રાજાને જોયો, ત્યારે તેઓ કાશી દેશના સુવર્ણવર્મા પાસે ગયા અને વંશ માટે તેની સુંદર દીકરીને માંગવા લાગ્યા.
તતઃ સ રાજા પ્રદદૌ વપુષ્ટમાં કુરુપ્રવીરાય પરીક્ષ્ય ધર્મતઃ। સ ચાપિ તાં પ્રાપ્ય મુદા યુતોઽભવ- ન્ન ચાન્યનારીષુ મનો દધે ક્વચિત્
પછી એ રાજાએ ધર્મ પ્રમાણે વિચાર કરીને પોતાની સુંદર દીકરીને કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા જનમેજયને આપી દીધી. જનમેજયે પણ એ પત્નીને પામી આનંદ અનુભવ્યો અને પછી ક્યારેય કોઈ બીજી સ્ત્રી તરફ મન ન આપ્યું.
સરઃસુ ફુલ્લેષુ વનેષુ ચૈવ પ્રસન્નચેતા વિજહાર વીર્યવાન્। તથા સ રાજન્યવરો વિજહ્રિવાન્ યથોર્વશીં પ્રાપ્ય પુરા પુરૂરવાઃ
પછી એ પરાક્રમી રાજા આનંદભેર ફૂલો ખીલે એવા તળાવોમાં અને વનોમાં ફરતો રહ્યો. જેમ પેહલા પુરુરવા ઉર્વશીને પામી આનંદમાં મગ્ન થયો હતો, એમ એ રાજા પણ આનંદમાં રહ્યો.
વપુષ્ટમા ચાપિ વરં પતિવ્રતા પ્રતીતરૂપા સમવાપ્ય ભૂપતિમ્। ભાવેન રામા રમયાંબભૂવ તં વિહારકાલેષ્વવરોધસુન્દરી
અને વપુષ્ઠમા પણ પતિપ્રતિની નમ્ર અને સુંદર હતી. રાજાને પામી, એ રામા જેવી ભાવથી રાજાને આનંદ આપતી હતી અને રાજમહેલની સુંદર સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ બની રહી.