શરણં પ્રતિ દેવાનાં પ્રાપ્તકાલમમન્યત। વાચા ચ મનસા ચૈવ નમસ્કારં પ્રયુજ્ય સા
હવે દેવતાઓનું આશ્રય લેવાનો સમય આવ્યો છે એમ માની, એણે વાણી અને મનથી નમસ્કાર કર્યો.
દેવેભ્યઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા વેપમાનેદમબ્રવીત્। હંસાનાં વચનં શ્રુત્વા યથા મે નૈષધો વૃતઃ। પતિત્વે તેન સત્યેન દેવાસ્તં પ્રદિશન્તુ મે
હાથ જોડીને, કાંપતી અવાજે એણે દેવતાઓને કહ્યું: 'હંસોનું વચન સાંભળી, જેમ મેં નૈષધને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો, એ સત્યના બળે દેવતાઓ મને એ બતાવે.'
મનસા વચસા ચૈવ યથા નાતિચરામ્યહમ્। તેન સત્યેન વિબુધાસ્તમેવ પ્રદિશન્તુ મે
‘મનથી કે વાણીથી મેં કદી પણ અતિક્રમ કર્યું નથી, એ સત્યના બળે દેવતાઓ મને એ બતાવે.’
યથા દેવૈઃ સ મે ભર્તા વિહિતો નિષધાધિષઃ। તેન સત્યેન મે દેવાસ્તમેવ પ્રદિશન્તુ મે
‘જેમ દેવોએ નૈષધના રાજાને મને પતિ તરીકે નિર્ધાર્યો છે, એ સત્યના બળે દેવતાઓ મને એ બતાવે.’
યથેદં વ્રતમારબ્ધં નલસ્યારાધને મયા। તેન સત્યેન મે દેવાસ્તમેવ પ્રદિશન્તુ મે
‘નળની આરાધનામાં મેં જે વ્રત લીધું છે, એ સત્યના બળે દેવતાઓ મને એ બતાવે.’
સ્વં ચૈવ રૂપં પુષ્યન્તુ લોકપાલા મહેશ્વરાઃ। યથાઽહમભિજાનીયાં પુણ્યશ્લોકં નરાધિપમ્
‘લોકપાલ મહેશ્વરો પોતાનું સ્વરૂપ પાછું મેળવે, જેથી હું પુણ્યશ્લોક, સર્વેના વખાણેલા એ નરાધિપને ઓળખી શકું.’
નિશમ્ય દમયન્ત્યાસ્તત્કરુણં પ્રતિદેવિતમ્। નિશ્ચયંપરમં તથ્યમનુરાગં ચ નૈષધે
દમયંતીના કરુણ અને વારંવાર કરેલા પ્રાર્થના, એની અડગ નિશ્ચય, સત્યતા અને નૈષધ માટેનો પ્રેમ સ્પષ્ટ દેખાયો.
મનોવિશુદ્ધિં બુદ્ધિં ચ ભક્તિં રાગં ચ નૈષધે। યથોક્તં ચક્રિરે દેવાઃ સામર્થ્યં લિઙ્ગધારણે
એની મનની પવિત્રતા, બુદ્ધિ, ભક્તિ અને નૈષધ માટેનો લાગણીભર્યો પ્રેમ સ્પષ્ટ હતો; અને જેમ એણે કહ્યું, તેમ દેવતાઓએ સ્વરૂપ ધારણ કરવાની પોતાની શક્તિ બતાવી.
સાઽપશ્યદ્વિબુધાન્સર્વાનસ્વેદાન્સ્તબ્ધલોચનાન્। અમ્લાનસ્રગ્રજોહીનાન્સ્થિતાનસ્પૃશતઃ ક્ષિતિમ્
તેણીએ બધા દેવતાઓને ઊભા જોયા, જેમના શરીરે પસીનો હતો, આંખો સ્થિર હતી, માળા તાજી હતી, અને તેઓ જમીનને સ્પર્શ્યા વિના અડગ ઊભા હતા.
છાયાદ્વિતીયો મ્લાનસ્રગ્રજઃસ્વેદસમન્વિતઃ। ભૂમિષ્ઠો નૈષધશ્ચૈવ નિમેષેણ ચ સૂચિતઃ
બીજો, છાયાવાળો પુરુષ, જમીન પર ઊભો હતો, તેની માળા સુકાઈ ગઈ હતી અને શરીરે પસીનો હતો; એ નૈષધ હતો, જે પળમાં ઓળખાઈ ગયો.
સા સમીક્ષ્ય તુ તાન્દેવાન્પુણ્યશ્લોકં ચ ભારત। નૈષધં વરયામાસ ભૈમી ધર્મેણ પાણ્ડવ
ભારત, ભીમાની દીકરીએ તે દેવતાઓ અને પ્રસિદ્ધ નૈષધને જોયા પછી, ધર્મપૂર્વક નૈષધને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો.
વિલજ્જમાના વસ્ત્રાન્તં જગ્રાહાયતલોચના। સ્કન્ધદેશેઽસૃજત્તસ્ય સ્રજં પરમશોભનામ્
લજ્જાશીલ અને નજર નીચે રાખીને, તેણે પોતાના વસ્ત્રનો કિનારો પકડી, તેની ખભા પર સુંદર માળા મુકી.
વરયામાસ ચૈવૈનં પતિત્વે વરવર્ણિની। તતો હાહેતિ સહસા મુક્તઃ શબ્દો નરાધિપૈઃ
તે તેજસ્વી કન્યાએ તેને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો; ત્યારે રાજાઓની સભામાં અચાનક 'હાય, હાય'નો અવાજ ઊઠ્યો.
દેવૈર્મહર્ષિભિસ્તત્ર સાધુસાધ્વિતિ ભારત। વિસ્મિતૈરીરિતઃ શબ્દઃ પ્રશંસદ્ભિર્નલં નૃપમ્
ત્યાં દેવતાઓ અને મહર્ષિઓએ, આશ્ચર્યથી, 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને નલ રાજાની પ્રશંસા કરી.
દમયન્તીં તુ કૌરવ્ય વીરસેનસુતો નૃપઃ। આશ્વાસયદ્વરારોહાં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
વીરસેનાના પુત્ર રાજાએ, અંતરમાં આનંદથી ભરાઈ, સુંદર દમયંતીને શાંત અને આશ્વાસન આપ્યું.
યત્ત્વં ભજસિ કલ્યાણિ પુમાંસં દેવસન્નિધૌ। તસ્માન્માં વિદ્ધિ ભર્તારમેતત્તે વચને રતમ્
હે કલ્યાણી, તું દેવોની હાજરીમાં પુરુષોમાંથી મને પસંદ કર્યો છે, તેથી મને તારો પતિ જાણ; હું તારા વચનને સમર્પિત છું.
યાવચ્ચ મે ધરિષ્યન્તિ પ્રાણા દેહે શુચિસ્મિતે। તાવત્ત્વયિ ભવિષ્યામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
હે સુંદર સ્મિતવાળી, જ્યા સુધી મારા શરીરમાં પ્રાણ રહેશે, ત્યા સુધી હું તારો જ રહીશ; આ હું તને સાચું કહી રહ્યો છું.
દમયન્તી તથા વાગ્ભિરભિનન્દ્ય કૃતાઞ્જલિઃ
દમયંતીએ હાથ જોડીને આનંદપૂર્વક આ વચનો સાથે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી.
તૌ પરસ્પરતઃ પ્રીતૌ દૃષ્ટ્વા ત્વગ્નિપુરોગમાન્। તાનેવ શરણં દેવાઞ્જગ્મતુર્મનસા તદા
તેમની પરસ્પર પ્રીતિ અને અગ્નિઆદિ દેવતાઓને જોઈ, તેમણે મનથી એzelfde દેવતાઓમાં આશ્રય લીધું.
વૃતે તુ નૈષધે ભૈમ્યા લોકપાલા મહૌજસઃ। પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે નલાયાષ્ટૌ વરાન્દદુઃ
ભીમાની દીકરીએ નૈષધને પસંદ કર્યા પછી, બધા શક્તિશાળી લોકપાલોએ આનંદથી નલને આઠ વરદાન આપ્યા.
પ્રત્યક્ષદર્શનં યજ્ઞે ગતિં ચાનુત્તમાં શુભામ્। નૈષધાય દદૌ શક્રઃ પ્રીયમાણઃ શચીપતિઃ
ઇન્દ્રે, પ્રસન્ન થઈને, નૈષધને યજ્ઞમાં સીધા દેખાવાની અને શ્રેષ્ઠ શુભ માર્ગની શક્તિ આપી.
અગ્નિરાત્મભવં પ્રાદાદ્યત્ર વાઞ્છતિ નૈષધઃ। લોકાનાત્મપ્રભાંશ્ચૈવ દદૌ તસ્મૈ હુતાશનઃ
અગ્નિદેવે તેને જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં પોતાનાં સંતાન થવાની શક્તિ આપી અને પોતાની તેજસ્વી લોક પણ આપ્યા.
યમસ્ત્વન્નરસં પ્રાદાદ્ધર્મે ચ પરમાં સ્થિતિમ્। અપાંપતિરપાં ભાવં યત્રવાઞ્છતિ નૈપધઃ ।। સ્રજશ્ચોત્તમગન્ધાઢ્યાઃ સર્વેચ મિથુનં દદુઃ
યમરાજે અન્નનો સ્વાદ અને ધર્મમાં અડગ રહેવાની શક્તિ આપી; જળના દેવે જ્યાં નૈષધ ઇચ્છે ત્યાં જળનું સ્વરૂપ આપ્યું. બધા દેવોએ ઉત્તમ સુગંધવાળી માળા અને દરેક માટે જોડીઓ આપી.
વરાનેવં પ્રદાયાસ્ય દેવાસ્તે ત્રિદિવં ગતાઃ। `એતત્સર્વં નલોઽપશ્યદ્દમયન્તી ચ ભારત। યથા સ્વપ્નં મહારાજ તથૈવ દદૃશુર્જનાઃ
આ રીતે વરદાન આપી દેવતાઓ સ્વર્ગે ગયા. નલ અને દમયંતીએ આ બધું જોયું; અને લોકો એ બધું જાણે સપનામાં જોઈ રહ્યું હોય તેમ અનુભવ્યું.
તતઃ સ્વયવરં ચક્રે ભીમો રાજાઽતિમાનુષમ્। સમાગતેષુ સર્વેષુ ભૂપાલેસુ વિશાંપતે
પછી ભીમ રાજાએ, બધા રાજાઓ એકઠા થયા ત્યારે, માનવથી પણ ઉપરનું સ્વયંવર યોજ્યું.
દમયન્ત્યપિ તદ્દૃષ્ટ્વારાજમણ્ડલમૃદ્ધિમત્। અન્વીક્ષ્યનૈષધં વવ્રે ભૈમી ધર્મેણ ભારત
દમયંતીએ તે મહિમાવાન રાજામંડળ જોઈને, નૈષધને વિચાર્યો અને ધર્મપૂર્વક તેને પસંદ કર્યો, હે ભારત.
વૃતે ચ નૈષધે ભૈમ્યા નિવૃત્તે ચ સ્વયંવરે। સર્વ એવ મહીપાલાઃ પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્
વિદર્ભની રાજકુમારી દમયંતીએ નૈષધ નલને પસંદ કર્યા પછી અને સ્વયંવર પૂરું થતાં, બધા રાજાઓ જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા પોતપોતાના દેશે ચાલ્યા ગયા.
પાર્થિવાશ્ચાનુભૂયાસ્ય વિવાહં વિસ્મયાન્વિતાઃ। દમયન્ત્યાશ્ચ મુદિતાઃ પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્
પૃથ્વીના બધા રાજાઓએ આ અદ્ભુત લગ્ન જોઈ આનંદ અનુભવ્યો અને દમયંતી માટે ખુશ થઈને, તેઓ પણ જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા.
ગતેષુ પાર્થિવેન્દ્રેષુ ભીમઃ પ્રીતો મહામનાઃ। વિવાહં કારયામાસ દમયન્ત્યા નલસ્ય ચ
બધા મહાન રાજાઓ પાછા ગયા પછી, ભીમ રાજા ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈ દમયંતી અને નલના લગ્ન કરાવ્યા.
ઉષ્ય તત્ર તથાકામં નૈષધો દ્વિપદાંવરઃ। ભીમેન સમનુજ્ઞાતો જગામ નગરં સ્વકમ્। અવાપ્ય નારીરત્નં તુ પુણ્યશ્લોકોપિ પાર્થિવઃ
નૈષધ નલ, જ્યાં સુધી મન હતું ત્યાં સુધી ત્યાં રહ્યો અને પછી ભીમની પરવાનગી લઈને, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી દમયંતીને પામી પોતાના શહેરે પરત ફર્યો અને પ્રસિદ્ધિ મેળવી.