એષ ધર્મો યદિ સ્વાર્થો મમાપિ ભવિતા તતઃ। એવં સ્વાર્થં કરિષ્યામિ તથા ભદ્રે વિધીયતામ્
જો આ ધર્મ છે, તો પછી મારી ઇચ્છા પણ પૂર્ણ થશે; ત્યારે હું મારી ઇચ્છા અનુસરીશ—એ રીતે, હે સુમને, કર.
તતો બાષ્પાકુલાંવાચં દમયન્તી શુચિસ્મિતા। પ્રત્યાહરન્તી શનકૈર્નલં રાજાનમબ્રવીત્
પછી શુદ્ધ સ્મિતવાળી દમયંતી, આંખોમાં આંસુ અને અવાજ ભીનો થતો, ધીમે ધીમે નલ રાજાને બોલી.
અસ્ત્યુપાયો મયા દૃષ્ટો નિરપાયો નરેશ્વર। યેન દોષો ન ભવિતા તવ રાજન્કથંચન
રાજા, મેં એવો ઉપાય શોધ્યો છે જેમાં તારો કયારેય કોઈ દોષ નહિ આવે.
ત્વં ચૈવ હિ નરશ્રેષ્ઠ દેવાશ્ચેન્દ્રપુરોગમાઃ। આયાન્તુ સહિતાઃ સર્વે મમ યત્ર સ્વયંવરઃ
માણસોમાં શ્રેષ્ઠ, તું અને ઇન્દ્રસહીત બધા દેવતાઓ એ સ્થળે આવો જ્યાં મારું સ્વયંવર થવાનું છે.
તતોઽહં લોકપાલાનાં સન્નિધૌ ત્વાં નરેશ્વર। વરયિષ્યે નરવ્યાઘ્ર નૈવં દોષો ભવિષ્યતિ
પછી, જગતના રક્ષકોની હાજરીમાં, રાજા, હું તને પસંદ કરીશ; આ રીતે તને કોઈ દોષ નહિ આવે.
એવમુક્તસ્તુ વૈદર્ભ્યા નલો રાજા વિશંપતે। આજગામ પુનસ્તત્ર યત્ર દેવાઃ સમાગતાઃ
વિદર્ભની રાજકુમારીના આ શબ્દો સાંભળીને, રાજા નળ ફરી એ સ્થળે ગયો જ્યાં બધા દેવતાઓ ભેગા થયા હતા.
તમપશ્યંસ્તથાઽઽયાન્તં લોકપાલા મહેશ્વરાઃ। દૃષ્ટ્વા ચૈનં તતોઽપૃચ્છન્વૃત્તાન્તં સર્વમેવ તમ્
જગતના રક્ષકો અને મહાદેવતાઓએ તેને આવતો જોયો; અને પછી તેણે શું બન્યું તે બધું પૂછ્યું.
કચ્ચિદ્દૃષ્ટા ત્વયા રાજન્દમયન્તી શુચિસ્મિતા। કિમબ્રવીચ્ચ નઃ સર્વાન્વદ ભૂમિપતેઽનઘ
રાજા, શું તું શુદ્ધ સ્મિતવાળી દમયંતીને મળ્યો? તેણે આપણાં બધાને શું કહ્યું? પાપરહિત ભૂમિપતિ, કહો.
ભવદ્ભિરહમાદિષ્ટો દમયન્ત્યા નિવેશનમ્। પ્રવિષ્ટઃ સુમહાકક્ષ્યં દણ્ડિભિઃ સ્થવિરૈર્વૃતમ્
તમારા આદેશથી હું દમયંતીના વિશાળ મહેલમાં પ્રવેશ્યો, જે વડીલ દંડધારીઓથી ઘેરાયેલું હતું.
પ્રવિશન્તં ચ માં તત્ર ન કશ્ચિદ્દૃષ્ટવાન્નરઃ। ઋતે તાં પાર્તિવસુતાં ભવતામેવ તેજસા
જ્યારે હું અંદર ગયો, ત્યારે કોઈ પુરુષે મને જોયો નહીં, સિવાય એ રાજકુમારીના, અને એ પણ તમારાં તેજથી.
સખ્યશ્ચાસ્યા મયા દૃષ્ટાસ્તાભિશ્ચાપ્યુપલક્ષિતઃ। વિસ્મિતાશ્ચાભવન્સર્વા દૃષ્ટ્વા માં વિબુધેશ્વરાઃ
મારે તેની સખીઓ પણ જોઈ અને તેમણે પણ મને ધ્યાનથી જોયો; બધા દેવતાઓના સ્વામીઓ મને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા.
વર્ણ્યમાનેષુ ચ મયા ભવત્સુ રુચિરાનનાં। મામેવ ગતસંકલ્પા વૃણીતે સા સુરોત્તમાઃ
જ્યારે હું સુંદર મુખવાળી તમારી વાતો કહી રહ્યો હતો, ત્યારે એ કન્યાનું મન માત્ર મારી ઉપર સ્થિર થયું અને તેણે મને પસંદ કર્યો.
અબ્રવીચ્ચૈવ માં બાલા આયાન્તુ સહિતાઃ સુરાઃ। ત્વયા સહ નરવ્યાઘ્ર મમ યત્રસ્વયંવરઃ
એ યુવાનીએ મને કહ્યું, 'દેવતાઓ અને તું, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા સ્વયંવર સ્થળે આવો.'
તેષામહં સંનિધૌ ત્વાં વરયિષ્યામિ નૈષધ। એવં તવ મહાબાહો દોષો ન ભવિતેતિ હ
તેમની હાજરીમાં, નિષધના નળ, હું તને પસંદ કરીશ; આ રીતે, મહાબાહુ, તને કોઈ દોષ નહિ આવે.
એતાવદેવ વિબુધા યથાવૃત્તમુપાહૃતમ્। મયા શેષે પ્રમાણં તુ ભવન્તસ્ત્રિદશેશ્વરાઃ
દેવતાઓ, જે કંઈ બન્યું તે બધું મેં કહી દીધું છે; બાકીનું તો, અમરલોકના સ્વામીઓ, તમે જ સાક્ષી છો.
અથ કાલે શુભે પ્રાપ્તે તથૌ પુણ્યે ક્ષણે તથા। આજુહાવ મહીપાલાન્ભીમો રાજા સ્વયંવરે
પછી શુભ અને પવિત્ર ક્ષણ આવી, ત્યારે રાજા ભીમાએ બધા રાજાઓને સ્વયંવરમાં બોલાવ્યા.
તચ્છ્રુત્વા પૃથિવીપાલાઃ સર્વે હૃચ્છયપીડિતાઃ। ત્વરિતાઃ સમપાજગ્મુર્દમયન્તીમભીપ્સવઃ
આ સાંભળીને, પ્રેમથી પીડિત બધા પૃથ્વીના રાજાઓ ઝડપથી દમયંતીને ઈચ્છતા આવ્યા.
કનકસ્તમ્ભરુચિરં તોરણેન વિરાજિતમ્। વિવિશુસ્તે નૃપા રઙ્ગં મહાસિંહ ઇવાચલમ્
સુવર્ણના સ્તંભવાળા સુંદર તોરણથી શોભતા મંડપમાં રાજાઓ મહાસિંહો જેવી શાનથી પ્રવેશ્યા.
તત્રાસનેષુ વિવિધેષ્વાસીનાઃ પૃથિવીક્ષિતઃ। સુરભિસ્રગ્ધરાઃ સર્વે પ્રમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ
ત્યાં વિવિધ આસનો પર બેઠેલા પૃથ્વીના રાજાઓ સૌ સુગંધિત હાર અને ચમકતા મણિકુંડલ પહેરેલા હતા.
સંપૂર્ણાં પુરુષવ્યાઘ્રૈર્વ્યાઘ્રૈર્ગિરિગુહામિવ। `પ્રવિવેશ નલો દેવૈઃ પુણ્યશ્લોકો નરાધિપ
સિંહ સમાન પુરુષોથી ભરેલી એ જગ્યા, જાણે પર્વતની ગુફા હોય એવી, ત્યાં પુણ્યશ્લોક રાજા નળ દેવતાઓ સાથે પ્રવેશ્યો.
તત્ર સ્મ પીના દૃશ્યન્તે બાહવઃ પરિઘોપમાઃ। આકારવર્ણસુશ્લક્ષ્ણાઃ પઞ્ચશીર્ષા ઇવોરગાઃ
ત્યાં મજબૂત હાથો દેખાતા, જે લોખંડના દંડ જેવા જડબેસલાક હતા, આકૃતિ અને રંગે સુંદર અને મૃદુ, જાણે પાંચ માથાવાળા સાપો હોય એમ.
સુકેશાન્તાનિ ચારૂણિ સુનાસાનિ શુભાનિ ચ। મુખાનિ રાજ્ઞાં શોભન્તે નક્ષત્રાણિ યથા દિવિ
રાજાઓમાં સુંદર વાળવાળા, સરસ નાકવાળા અને શુભ ચહેરાવાળા મુખમંડળો ચમકી ઉઠ્યા, જેમ આકાશમાં તારાઓ ઝગમગે છે.
દમયન્તી તતો રઙ્ગં પ્રવિવેશ શુભાનના। મુષ્ણન્તી પ્રભયા રાજ્ઞાં ચક્ષૂષિ ચ મનાંસિ ચ
પછી દમયંતી તેજસ્વી ચહેરા સાથે રંગમંચમાં પ્રવેશી, પોતાની કાંતિથી રાજાઓના નેત્રો અને મનને મોહી લીઘા.
તસ્યા ગાત્રેષુ પતિતા તેષાં દૃષ્ટિર્મહાત્મનામ્। તત્રતત્રૈવ સક્તાઽભૂન્ન ચચાલ ચ પશ્યતામ્
એ મહાન આત્માઓની નજર દમયંતીના અંગો પર પડી રહી, અને જોતા-જોતા તેમની દૃષ્ટિ ત્યાં જ અટકી રહી, એકે પગ પણ હલ્યો નહીં.
તતઃ સંકીર્ત્યમાનેષુ રાજ્ઞાં નામસુ ભારત। દદર્શ ભૈમી પુરુષાન્પઞ્ચ તુલ્યાકૃતીનિહ
પછી જ્યારે રાજાઓના નામો બોલાવાતા હતા, ત્યારે ભીમપુત્રીએ અહીં પાંચ પુરુષોને જોયા, બધા એકસરખા દેખાતા.
તાન્સમીક્ષ્ય તતઃ સર્વાન્નિર્વિશેષાકૃતીન્સ્થિતાન્। સંદેહાદથ વેદર્ભી નાભ્યજાનાન્નલં નૃપમ્
એ બધાને એકરૂપ અને એકસમાન ઊભેલા જોઈ, વિદર્ભની રાજકુમારીને સંશય થયો અને તે નળ રાજાને ઓળખી શકી નહીં.
નિર્વિશેષવયોવેષરૂપાણાં તત્ર સા શુભા।' યંયં હિ દદૃશે તેષાં તંતં મેને નલં નૃપમ્। સાચિન્તયન્તી બુદ્ધ્યાઽથ તર્કયામાસ ભામિની
જ્યાં બધાના વય, વેશ અને રૂપ એકસમાન હતા, ત્યાં એ શુભાંગી, જેને પણ જોઈ, એને જ નળ રાજા માની લેતી; મનમાં વિચારતી રહી અને અંદાજવા લાગી.
કથં નુ દેવાઞ્જાનીયાં કથં વિદ્યાં નલં નૃપમ્। એવં સંચિન્તયન્તી સા વૈદર્ભી ભૃશદુઃખિતા
હું દેવતાઓને કેવી રીતે ઓળખી શકું? અને નળ રાજાને કેવી રીતે ઓળખી શકું? એમ વિચારતી વિદર્ભકુમારી ખૂબ દુઃખી થઈ.
શ્રુતાનિ દેવલિઙ્ગાનિ તર્કયામાસ ભારત। દેવાનાં યાનિ લિઙ્ગાનિ સ્થવિરેભ્યઃ શ્રુતાનિ મે
એણે વડીલોથી સાંભળેલા દેવતાઓના ચિહ્નો યાદ કર્યા અને, હે ભારત, એ દેવલક્ષણો વિશે મનમાં વિચારવા લાગી.
તાનીહ તિષ્ઠતાં ભૂમાવેકસ્યાપિ ન લક્ષયે। એવં વિચિન્ત્ય બહુધા વિચાર્ય ચ પુનઃ પુનઃ
પણ ત્યાં ઊભેલા કોઈમાં પણ એ ચિહ્નો દેખાયા નહીં; આમ ઘણી રીતે વિચારતી અને વારંવાર મનન કરતી રહી.