વિપ્રિયં હ્યાચરન્મર્ત્યો દેવાનાં મૃત્યુચ્છતિ। ત્રાહિ મામનવદ્યાઙ્ગિ વરયસ્વ સુરોત્તમાન્
માણસ જો દેવતાઓની ઇચ્છા વિરુદ્ધ કરે, તો તેને મૃત્યુ મળે છે; હે નિર્દોષે, મને બચાવ અને શ્રેષ્ઠ દેવતાને પસંદ કર.
વિરજાંસિ ચ વાસાંસિ દિવ્યાશ્ચિત્રાઃ સ્રજસ્તથા। ભૂષણાનિ તુ દિવ્યાનિ દેવાન્પ્રાપ્ય તુ ભુઙ્ક્ષ્વ વૈ
દેવતાઓને પ્રાપ્ત કરીને, તું નિષ્કલંક વસ્ત્રો, દિવ્ય અને સુંદર માળાઓ અને દિવ્ય આભૂષણોનો આનંદ માણ.
ય ઇમાં પૃથિવીં કૃત્સ્નાં સંક્ષિપ્ય ગ્રસતે પુનઃ। હુતાશમીશં દેવાનાં કા તં ન વરયેત્પતિમ્
જે અગ્નિદેવ આખી પૃથ્વીને સંકુચિત કરીને ફરીથી ગ્રહણ કરે છે, એવા દેવોના રાજાને કોણ પતિ તરીકે પસંદ નહીં કરે?
યસ્ દણ્ડભયાત્સર્વે ભૂતગ્રામાઃ સમાગતાઃ। ધર્મમેવાનુરુધ્યન્તિ કા તં ન વરયેત્પતિમ્
જેના દંડના ભયથી બધા જીવો એકઠા થાય છે અને માત્ર ધર્મને જ પાળે છે, એવા દેવને કોણ પતિ તરીકે પસંદ નહીં કરે?
ધર્માત્માનં મહાત્માનં દૈત્યદાનવમર્દનમ્। મહેન્દ્રં સર્વદેવાનાં કા તં ન વરયેત્પતિમ્
ધર્મમય, મહાન આત્માવાળા, દૈત્ય-દાનવોને દમન કરનાર અને સર્વ દેવોના રાજા મહેન્દ્રને કોણ પતિ તરીકે પસંદ નહીં કરે?
ક્રિયતામવિશઙ્કેન મનસા યદિ મન્યસે। વરુણં લોકપાલાનાં સુહૃદ્વાક્યમિદં શૃણુ
જો તારે યોગ્ય લાગે તો નિર્ભય મનથી આવું કર; લોકપાલોના મિત્ર વરુણના આ વચન સાંભળ.
નૈષધેનૈવમુક્તા સા દમયન્તી બચોઽબ્રવીત્। સમાપ્લુતાભ્યાં નેત્રાભ્યાં શોકજેનાથ વારિણા
નૈષધ રાજાએ આવું કહ્યાના પછી, શોકથી આંખોમાં આંસુ ભરેલી દમયંતીએ કહ્યું:
દેવેભ્યોઽહં નમસ્કૃત્ યસર્વેભ્યઃ પૃથિવીપતે। વૃણે ત્વામેવ ભર્તારં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
હું બધા દેવતાઓને વંદન કરીને, હે પૃથ્વીનાથ, તને જ પતિ તરીકે પસંદ કરું છું—આ હું સાચું કહું છું.
તામુવાચ તતો રાજા વેષમાનાં કૃતાઞ્જલિમ્। દૌત્યેનાગત્ય કલ્યાણિ નોત્સહે સ્વાર્થમીપ્સિતં
પછી રાજાએ, જે હાથ જોડીને ઊભી હતી અને વેશ બદલ્યો હતો, તેને કહ્યું: 'હું દૂત બનીને આવ્યો છું, હે કલ્યાણી, તેથી હું મારી ઇચ્છા વ્યક્ત કરી શકતો નથી.'
કથં હ્યહં પ્રતિશ્રુત્ય દેવતાનાં વિશેષતઃ। પરાર્થે યત્નમારભ્ય કથં સ્વાર્થમિહોત્સહે
કેવી રીતે હું ખાસ કરીને દેવતાઓને વચન આપ્યા પછી, બીજાના હિત માટે પ્રયત્ન કરીને, હવે અહીં મારી ઇચ્છા રાખી શકું?
એષ ધર્મો યદિ સ્વાર્થો મમાપિ ભવિતા તતઃ। એવં સ્વાર્થં કરિષ્યામિ તથા ભદ્રે વિધીયતામ્
જો આ ધર્મ છે, તો પછી મારી ઇચ્છા પણ પૂર્ણ થશે; ત્યારે હું મારી ઇચ્છા અનુસરીશ—એ રીતે, હે સુમને, કર.
તતો બાષ્પાકુલાંવાચં દમયન્તી શુચિસ્મિતા। પ્રત્યાહરન્તી શનકૈર્નલં રાજાનમબ્રવીત્
પછી શુદ્ધ સ્મિતવાળી દમયંતી, આંખોમાં આંસુ અને અવાજ ભીનો થતો, ધીમે ધીમે નલ રાજાને બોલી.
અસ્ત્યુપાયો મયા દૃષ્ટો નિરપાયો નરેશ્વર। યેન દોષો ન ભવિતા તવ રાજન્કથંચન
રાજા, મેં એવો ઉપાય શોધ્યો છે જેમાં તારો કયારેય કોઈ દોષ નહિ આવે.
ત્વં ચૈવ હિ નરશ્રેષ્ઠ દેવાશ્ચેન્દ્રપુરોગમાઃ। આયાન્તુ સહિતાઃ સર્વે મમ યત્ર સ્વયંવરઃ
માણસોમાં શ્રેષ્ઠ, તું અને ઇન્દ્રસહીત બધા દેવતાઓ એ સ્થળે આવો જ્યાં મારું સ્વયંવર થવાનું છે.
તતોઽહં લોકપાલાનાં સન્નિધૌ ત્વાં નરેશ્વર। વરયિષ્યે નરવ્યાઘ્ર નૈવં દોષો ભવિષ્યતિ
પછી, જગતના રક્ષકોની હાજરીમાં, રાજા, હું તને પસંદ કરીશ; આ રીતે તને કોઈ દોષ નહિ આવે.
એવમુક્તસ્તુ વૈદર્ભ્યા નલો રાજા વિશંપતે। આજગામ પુનસ્તત્ર યત્ર દેવાઃ સમાગતાઃ
વિદર્ભની રાજકુમારીના આ શબ્દો સાંભળીને, રાજા નળ ફરી એ સ્થળે ગયો જ્યાં બધા દેવતાઓ ભેગા થયા હતા.
તમપશ્યંસ્તથાઽઽયાન્તં લોકપાલા મહેશ્વરાઃ। દૃષ્ટ્વા ચૈનં તતોઽપૃચ્છન્વૃત્તાન્તં સર્વમેવ તમ્
જગતના રક્ષકો અને મહાદેવતાઓએ તેને આવતો જોયો; અને પછી તેણે શું બન્યું તે બધું પૂછ્યું.
કચ્ચિદ્દૃષ્ટા ત્વયા રાજન્દમયન્તી શુચિસ્મિતા। કિમબ્રવીચ્ચ નઃ સર્વાન્વદ ભૂમિપતેઽનઘ
રાજા, શું તું શુદ્ધ સ્મિતવાળી દમયંતીને મળ્યો? તેણે આપણાં બધાને શું કહ્યું? પાપરહિત ભૂમિપતિ, કહો.
ભવદ્ભિરહમાદિષ્ટો દમયન્ત્યા નિવેશનમ્। પ્રવિષ્ટઃ સુમહાકક્ષ્યં દણ્ડિભિઃ સ્થવિરૈર્વૃતમ્
તમારા આદેશથી હું દમયંતીના વિશાળ મહેલમાં પ્રવેશ્યો, જે વડીલ દંડધારીઓથી ઘેરાયેલું હતું.
પ્રવિશન્તં ચ માં તત્ર ન કશ્ચિદ્દૃષ્ટવાન્નરઃ। ઋતે તાં પાર્તિવસુતાં ભવતામેવ તેજસા
જ્યારે હું અંદર ગયો, ત્યારે કોઈ પુરુષે મને જોયો નહીં, સિવાય એ રાજકુમારીના, અને એ પણ તમારાં તેજથી.
સખ્યશ્ચાસ્યા મયા દૃષ્ટાસ્તાભિશ્ચાપ્યુપલક્ષિતઃ। વિસ્મિતાશ્ચાભવન્સર્વા દૃષ્ટ્વા માં વિબુધેશ્વરાઃ
મારે તેની સખીઓ પણ જોઈ અને તેમણે પણ મને ધ્યાનથી જોયો; બધા દેવતાઓના સ્વામીઓ મને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા.
વર્ણ્યમાનેષુ ચ મયા ભવત્સુ રુચિરાનનાં। મામેવ ગતસંકલ્પા વૃણીતે સા સુરોત્તમાઃ
જ્યારે હું સુંદર મુખવાળી તમારી વાતો કહી રહ્યો હતો, ત્યારે એ કન્યાનું મન માત્ર મારી ઉપર સ્થિર થયું અને તેણે મને પસંદ કર્યો.
અબ્રવીચ્ચૈવ માં બાલા આયાન્તુ સહિતાઃ સુરાઃ। ત્વયા સહ નરવ્યાઘ્ર મમ યત્રસ્વયંવરઃ
એ યુવાનીએ મને કહ્યું, 'દેવતાઓ અને તું, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા સ્વયંવર સ્થળે આવો.'
તેષામહં સંનિધૌ ત્વાં વરયિષ્યામિ નૈષધ। એવં તવ મહાબાહો દોષો ન ભવિતેતિ હ
તેમની હાજરીમાં, નિષધના નળ, હું તને પસંદ કરીશ; આ રીતે, મહાબાહુ, તને કોઈ દોષ નહિ આવે.
એતાવદેવ વિબુધા યથાવૃત્તમુપાહૃતમ્। મયા શેષે પ્રમાણં તુ ભવન્તસ્ત્રિદશેશ્વરાઃ
દેવતાઓ, જે કંઈ બન્યું તે બધું મેં કહી દીધું છે; બાકીનું તો, અમરલોકના સ્વામીઓ, તમે જ સાક્ષી છો.
અથ કાલે શુભે પ્રાપ્તે તથૌ પુણ્યે ક્ષણે તથા। આજુહાવ મહીપાલાન્ભીમો રાજા સ્વયંવરે
પછી શુભ અને પવિત્ર ક્ષણ આવી, ત્યારે રાજા ભીમાએ બધા રાજાઓને સ્વયંવરમાં બોલાવ્યા.
તચ્છ્રુત્વા પૃથિવીપાલાઃ સર્વે હૃચ્છયપીડિતાઃ। ત્વરિતાઃ સમપાજગ્મુર્દમયન્તીમભીપ્સવઃ
આ સાંભળીને, પ્રેમથી પીડિત બધા પૃથ્વીના રાજાઓ ઝડપથી દમયંતીને ઈચ્છતા આવ્યા.
કનકસ્તમ્ભરુચિરં તોરણેન વિરાજિતમ્। વિવિશુસ્તે નૃપા રઙ્ગં મહાસિંહ ઇવાચલમ્
સુવર્ણના સ્તંભવાળા સુંદર તોરણથી શોભતા મંડપમાં રાજાઓ મહાસિંહો જેવી શાનથી પ્રવેશ્યા.
તત્રાસનેષુ વિવિધેષ્વાસીનાઃ પૃથિવીક્ષિતઃ। સુરભિસ્રગ્ધરાઃ સર્વે પ્રમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ
ત્યાં વિવિધ આસનો પર બેઠેલા પૃથ્વીના રાજાઓ સૌ સુગંધિત હાર અને ચમકતા મણિકુંડલ પહેરેલા હતા.
સંપૂર્ણાં પુરુષવ્યાઘ્રૈર્વ્યાઘ્રૈર્ગિરિગુહામિવ। `પ્રવિવેશ નલો દેવૈઃ પુણ્યશ્લોકો નરાધિપ
સિંહ સમાન પુરુષોથી ભરેલી એ જગ્યા, જાણે પર્વતની ગુફા હોય એવી, ત્યાં પુણ્યશ્લોક રાજા નળ દેવતાઓ સાથે પ્રવેશ્યો.