નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ મહાપ્રાજ્ઞૌ મહાવ્રતૌ। દેવરાજસ્ ભવનં વિવિશાતે સુપૂજિતૌ
નારદ અને પર્વત, જે મહા વિદ્વાન અને મહાન વ્રતવાળા હતા, તેઓ દેવરાજના મહેલમાં પહોંચ્યા અને ખૂબ સન્માન પામ્યા.
તાવર્ચયિત્વા મઘવા તતઃ કુશલમવ્યયમ્। પપ્રચ્છાનામયં ચાપિ તયોઃ સર્વગતં વિભુઃ
મઘવાને બંનેનું પૂજન કરીને એમની અવિનાશી સુખ-શાંતિ પૂછી અને એમના સર્વત્ર સુખની ખબર લીધી.
આવયોઃ કશલં દેવ સર્વત્રગતમીશ્વર। લોકે ચ મઘવન્કૃત્સ્નો નૃપાઃ કુશલિનો વિભો
દેવ, અમારું સુખ સર્વત્ર છે, હે ઈશ્વર; અને હે મઘવાન, સમગ્ર જગતમાં બધા રાજાઓ સુખી છે.
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પપ્રચ્છ બલવૃત્રહા। ધર્મજ્ઞાઃ પૃથિવીપાલાસ્ત્યક્તજીવિતયોધિનઃ
નારદના વચન સાંભળી વૃત્રના સંહારકએ પૂછ્યું, 'પૃથ્વીના રાજાઓ ધર્મનિષ્ઠ અને જીવન ત્યાગીને યુદ્ધ કરતા રહે છે ને?'
શસ્ત્રેણ નિધનં કાલે યે ગચ્છન્ત્યપરાડ્યુખાઃ। અયં લોકોઽક્ષયસ્તેષાં યથૈવ મમ કામધુક્
જે યુદ્ધમાં નિર્વિકારપણે મૃત્યુ પામે છે, એમને એ લોક કદી ખૂટતો નથી, જેમ કે મારી કામધેનુ કદી ખૂટતી નથી.
ક્વનુ તે ક્ષત્રિયાઃ શૂરા નહિ પશ્યામિ તાનહમ્। આગચ્છતો મહીપાલાન્દયિતામનિથીન્મમ
એવા શૂરવીર ક્ષત્રિયઓ ક્યાં છે? હું એ રાજાઓને આવતાં નથી જોતો, જે મારા પ્રિય મહેમાન છે.
એવમુક્તસ્તુ શક્રેણ નારદઃ પ્રત્યભાષત। શૃણુ મે મઘવન્યેન ન દૃશ્યન્તે મહીક્ષિતઃ
શક્રે એમ પૂછતાં, નારદે જવાબ આપ્યો, 'હે મઘવાન, સાંભળો, કેમ રાજાઓ અહીં દેખાતા નથી.'
વિદર્ભરાજ્ઞો દુહિતા દમયન્તીતિ વિશ્રુતા। રૂપેણ સમતિક્રાન્તા પૃથિવ્યાં સર્વયોષિતઃ
વિદર્ભના રાજાની દીકરી દમયંતી, જે સૌંદર્યમાં આખી પૃથ્વીની સ્ત્રીઓથી વધુ છે, એનું નામ આજે સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે.
તસ્યાઃ સ્વયંવરઃ શક્ર ભવિતા નચિરાદિવ। તત્ર ગચ્છન્તિ રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સર્વશઃ
હે ઇન્દ્ર, તેનો સ્વયંવર બહુ જલ્દી થવાનો છે; ત્યાં બધા રાજાઓ અને રાજકુમારો જવા વાળા છે.
તાં રત્નભૂતાં લોકસ્ય પ્રાર્થયન્તો મહીક્ષિતઃ। કાઙ્ક્ષન્તિ સ્મ વિશેષેણ બલવૃત્રનિષૂદન
એ સ્ત્રી તો બધામાં રત્ન સમાન છે, એ માટે ધરતીના બધા રાજાઓ ખાસ ઈચ્છા રાખતા હતા, હે વૃત્રને મારનાર.
એતસ્મિન્કથ્યમાને તુ લોકપાલાશ્ચ સાગ્નિકાઃ। આજગ્મુર્દેવરાજસ્ય સમીપમમરોત્તમાઃ
આ વાત ચાલતી હતી ત્યારે, અગ્નિ સહિતના લોકપાલો, અમરોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવરાજ પાસે આવ્યા.
તતસ્તે શુશ્રુવુઃ સર્વે નારદસ્ય વચો મહત્। શ્રુત્વૈવ ચાબ્રુવન્હૃષ્ટા ગચ્છામો વયમપ્યુત
પછી બધાએ નારદજીના મહાન વચનો સાંભળ્યા; સાંભળતાં જ ખુશ થઈને બોલ્યા: 'ચાલો, આપણે પણ જઈએ.'
તતઃ સર્વે મહારાજ સગણાઃ સહવાહનાઃ। વિદર્ભાનભિજગ્મુસ્તે યતઃ સર્વે મહીક્ષિતઃ
પછી, હે મહારાજ, બધા પોતાના સંગાથ અને વાહનો સાથે ત્યાં વિદર્ભ ગયા, જ્યાં બધા રાજાઓ ભેગા થયા હતા.
નલોપિ રાજા કૌન્તેય શ્રુત્વા રાજ્ઞાં સમાગમમ્। અભ્યગચ્છદદીનાત્મા દમયન્તીમનુવ્રતઃ
કૌંતેય નલ રાજાએ પણ રાજાઓની સભાની વાત સાંભળી, દિલમાં દુઃખ હોવા છતાં, દમયંતી માટે ત્યાં ગયો.
અથ દેવાઃ પથિ નલં દદૃશુર્ભૂતલે સ્તિતમ્। સાક્ષાદિવ સ્થિતં મૂર્ત્યા મન્મથં રૂપસંપદા
પછી રસ્તામાં દેવોએ નલને જમીન પર ઊભેલો જોયો, જે રૂપ અને સૌંદર્યમાં મનમથ જેવા દેખાતો હતો.
તં દૃષ્ટ્વા લોકપાલાસ્તે ભ્રાજમાનં યથા રવિમ્। તસ્થુર્વિગતસંકલ્પા વિસ્મિતા રૂપસંપદા
એને તેજસ્વી જોઈને, જેમ સૂર્ય તેજ આપે છે એમ, લોકપાલો આશ્ચર્યચકિત થઈ ઊભા રહ્યા, અને તેમના મનમાં કોઈ વિચાર ન રહ્યો.
તતોઽન્તરિક્ષે વિષ્ટભ્ય વિમાનાનિ દિવૌકસઃ। અબ્રુવન્નૈષધં રાજન્નવતીર્ય નભસ્તલાત્
પછી, હે રાજા, દેવોએ પોતાના વિમાનો આકાશમાં રાખ્યા અને આકાશમાંથી નીચે ઉતરીને નલને કહ્યું.
ભોભો નિષધરાજેન્દ્ર નલ સત્યવ્રતો ભવાત્। અસ્માકં કુરુ સાહાય્યં દૂતો ભવ નરોત્તમ
હે નિષધના રાજા નલ, તું સત્યવ્રતી છે, અમને મદદ કર; હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, અમારો દૂત બન.
તેભ્યઃ પ્રતિજ્ઞાય નલઃ કરિષ્ય ઇતિ ભારત। અથૈતાન્પરિપપ્રચ્છ કૃતાઞ્જલિરુપસ્થિતઃ
નલે તેમને 'હું કરિશ' એમ વચન આપ્યું અને હાથ જોડીને વિનમ્રતાપૂર્વક એમને પૂછ્યું.
કે વૈ ભવન્તઃ કશ્ચાસૌ યસ્યાહં દૂત ઈપ્સિતઃ। કિંચ તત્રમયા કાર્યં કથયધ્વં યથાતથમ્
તમે કોણ છો અને હું કોના માટે દૂત બનવાનો છું? ત્યાં મને શું કરવું છે, એ સાચું-સાચું કહો.
એવમુક્તે નૈષધેન મઘવાનભ્યભાષત। અમરાન્વૈ નિબોધાસ્માન્દમયન્ત્યર્થમાગતાન્
નલએ આવું પૂછ્યું ત્યારે મઘવાને કહ્યું: 'અમને અમર માન, અમે દમયંતી માટે આવ્યા છીએ.'
અહમિન્દ્રોઽયમગ્નિશ્ચ તથૈવાયમપાંપતિઃ। શરીરાન્તકરો નૄણાં યમોઽયમપિ પાર્થિવ
હું ઇન્દ્ર છું, આ અગ્નિ છે, આ જલના સ્વામી વર્ણ છે અને આ, હે રાજા, મનુષ્યોના અંતક યમ છે.
ત્વં વૈ સમાગતાનસ્માન્દમયન્ત્યૈ નિવેદય। લોકપાલા મહેન્દ્રાદ્યાઃ સમાયાન્તિ દિદૃક્ષવઃ
તારે દમયંતીને કહેવું છે કે મહેન્દ્રઆદિક લોકપાલો તેને જોવા આવ્યા છે.
પ્રાપ્તુમિચ્છન્તિ દેવાસ્ત્વાં શક્રોઽગ્નિર્વરુણો યમઃ। તેષામન્યતમં દેવં પતિત્વે વરયસ્વ હ
દેવતાઓ – શક્ર, અગ્નિ, વર્ણ અને યમ – તને પામવા ઈચ્છે છે; એમાં કોઈ એકને પતિ તરીકે પસંદ કર.
એવમુક્તઃ સ શક્રેણ નલઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્। એકાર્થસમવેતં માં ન પ્રેષયિતુમર્હથ
શક્રએ આવું કહ્યું ત્યારે નલે હાથ જોડીને કહ્યું: 'જેનું મન પણ એમાં જોડાયું છે, એવા મને તમે દૂત બનાવી ન મોકલો.'
કથ હિ જાતસંકલ્પઃ સ્ત્રિયમુત્સૃજતે પુમાન્। પરાર્થમીદૃશં વક્તં તદ્વૈ પશ્યામરેશ્વર
કારણ કે, જે પુરુષનું મન નિશ્ચિત થઈ ગયું હોય, એ સ્ત્રીને કેવી રીતે છોડે અને બીજાના કામ માટે આવું બોલે? હે અમરેશ, તમે આ વિચાર કરો.
એવમુક્તો નૈષધેન મઘવાન્પુનરબ્રવીત્।' કરિષ્ય ઇતિસંશ્રુત્ય પૂર્વમસ્માસુ નૈષધ। ન કરિષ્યસિ કસ્માત્ત્વં વ્રજ નૈષધ માચિરમ્
નળે આવું કહ્યું ત્યારે મેઘરાજાએ ફરી કહ્યું: 'નળ, તું પહેલાં અમને વચન આપ્યું હતું કે તું આ કામ કરશે, તો હવે કેમ ઇનકાર કરે છે? નળ, હવે વિલંબ ન કર, તરત જ જઈ આવ.'
સ વૈ ત્વમાગતાનસ્માન્દમયન્ત્યૈ નિવેદય। શ્રેયસા યોક્ષ્યસે હિ ત્વં કુર્વન્નમરશાસનમ્
તું જઈ દમયંતીને જણાવ કે અમે આવ્યા છીએ. અમરદેવતાઓનું આ આજ્ઞાપાલન કરીને તને મોટું પુણ્ય મળશે.
એવમુક્તઃ સ દેવૈસ્તૈર્નૈષધઃ પુનરબ્રવીત્। સુરક્ષિતાનિ વેશ્માનિ પ્રવેષ્ટું કથમુત્સહે
એ દેવતાઓએ આવું કહ્યું ત્યારે નળે ફરી પૂછ્યું: 'હું સુરક્ષિત હોવા છતાં સ્ત્રીઓના મહેલમાં કેવી રીતે જઈ શકું?'
પ્રવેક્ષ્યસીતિ તં શક્રઃ પુનરેવાભ્યભાષત। જગામ સ તથેત્યુક્ત્વા દમયન્ત્યા નિવેશનમ્
ત્યારે ઇન્દ્રે કહ્યું: 'તું જરૂર જઈશ.' નળે 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી દમયંતીના મહેલ તરફ પગલાં લીધાં.