ન શય્યાસનભોગેષુ રતિં વિન્દતિ કર્હિચિત્। ન નક્તં ન દિવા શેતે હાહેતિ રુદતી મુહુઃ
એ કદી પણ સુખી થતી નથી, ન સુવાસનામાં, ન બેસવામાં, ન આરામમાં. રાતે કે દિવસે ક્યારેય ઊંઘતી નથી, વારંવાર 'હાય હાય' કહીને રડતી રહે છે.
તામસ્વસ્થાં તદાકારાં સખ્યસ્તા જજ્ઞિરિઙ્ગિતૈઃ
એની સખીઓએ એના હાવભાવથી જાણી લીધું કે એનું મન દુઃખી અને ઉદાસ છે.
તતો વિદર્ભપતયે દમયન્ત્યાઃ સખીજનઃ। ન્યવેદયત્તામસ્વસ્થાં દમયન્તીં નરેશ્વરઃ
પછી દમયંતીની સખીઓએ એના દુઃખી અવસ્થાની જાણ વિદર્ભના રાજાને કરી.
તચ્છ્રુત્વા નૃપતિર્ભીમો દમયન્તીસખીગણાત્। કિમર્થં દુહિતા મેઽદ્યનાતિસ્વસ્થેવ લક્ષ્યતે
દમયંતીની સખીઓ પાસેથી આ સાંભળીને રાજા ભીમએ પૂછ્યું, 'આજે મારી દીકરી કેમ અસ્વસ્થ લાગે છે?'
સ સમીક્ષ્ય મહીપાલઃ સ્વાં સુતાં પ્રાપ્તયૌવનામ્। અપશ્યદાત્મના કાર્યં દમયન્ત્યાઃ સ્વયંવરમ્
પછી રાજાએ પોતાની યુવાન દીકરી દમયંતીને જોઈને સમજ્યું કે હવે એનું સ્વયંવર કરાવવું જરૂરી છે.
સ સન્નિપાતયામાસ મહીપાલાન્વિશાંપતિઃ। એષોઽનુભૂયતાં ચીરાઃ સ્વયંવર ઇતિ પ્રભો
પછી એ લોકોએ રાજાઓને બોલાવીને કહ્યું, 'હવે દમયંતીનું સ્વયંવર રાખો, જેમ રિવાજ છે તેમ.'
શ્રુત્વા તુ પાર્થિવાઃ સર્વે દમયન્ત્યાઃ સ્વયંવરમ્। અભિજગ્મુસ્તતો વીરા રાજાનો ભીમશાસનાત્
દમયંતીના સ્વયંવરનું સાંભળીને બધા રાજાઓ ભીમના આદેશે ત્યાં આવ્યા.
હસ્ત્યશ્વરથઘોષેણ નાદયન્તો વસુંધરામ્। વિચિત્રમાલ્યાભરણૈર્બલૈર્દૃશ્યૈઃ સ્વલંકૃતૈઃ
હાથી, ઘોડા અને રથના ઘોંઘાટથી ધરતી ગૂંજી ઉઠી; રાજાઓ સુંદર ફૂલોની માળા, આભૂષણો અને શોભાયમાન સેના સાથે સજ્જ થઈને આવ્યા.
તેષાં ભીમો મહાબાહુઃ પાર્થિવાનાં મહાત્મનામ્। યથાર્હમકરોત્પૂજાં તેઽવસંસ્તત્ર પૂજિતાઃ
મહાબાહુ ભીમે એ મહાન રાજાઓનું યોગ્ય રીતે સન્માન કર્યું અને તેઓ ત્યાં સન્માનથી રહ્યા.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સુરાણામૃષિસત્તમૌ। અટમાનૌ મહાત્માનાવિન્દ્રલોકમિતો ગતૌ
એ જ સમયે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બે મહર્ષિ, ઇન્દ્રલોકમાંથી ફરતા ફરતા નીકળી પડ્યા.
નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ મહાપ્રાજ્ઞૌ મહાવ્રતૌ। દેવરાજસ્ ભવનં વિવિશાતે સુપૂજિતૌ
નારદ અને પર્વત, જે મહા વિદ્વાન અને મહાન વ્રતવાળા હતા, તેઓ દેવરાજના મહેલમાં પહોંચ્યા અને ખૂબ સન્માન પામ્યા.
તાવર્ચયિત્વા મઘવા તતઃ કુશલમવ્યયમ્। પપ્રચ્છાનામયં ચાપિ તયોઃ સર્વગતં વિભુઃ
મઘવાને બંનેનું પૂજન કરીને એમની અવિનાશી સુખ-શાંતિ પૂછી અને એમના સર્વત્ર સુખની ખબર લીધી.
આવયોઃ કશલં દેવ સર્વત્રગતમીશ્વર। લોકે ચ મઘવન્કૃત્સ્નો નૃપાઃ કુશલિનો વિભો
દેવ, અમારું સુખ સર્વત્ર છે, હે ઈશ્વર; અને હે મઘવાન, સમગ્ર જગતમાં બધા રાજાઓ સુખી છે.
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પપ્રચ્છ બલવૃત્રહા। ધર્મજ્ઞાઃ પૃથિવીપાલાસ્ત્યક્તજીવિતયોધિનઃ
નારદના વચન સાંભળી વૃત્રના સંહારકએ પૂછ્યું, 'પૃથ્વીના રાજાઓ ધર્મનિષ્ઠ અને જીવન ત્યાગીને યુદ્ધ કરતા રહે છે ને?'
શસ્ત્રેણ નિધનં કાલે યે ગચ્છન્ત્યપરાડ્યુખાઃ। અયં લોકોઽક્ષયસ્તેષાં યથૈવ મમ કામધુક્
જે યુદ્ધમાં નિર્વિકારપણે મૃત્યુ પામે છે, એમને એ લોક કદી ખૂટતો નથી, જેમ કે મારી કામધેનુ કદી ખૂટતી નથી.
ક્વનુ તે ક્ષત્રિયાઃ શૂરા નહિ પશ્યામિ તાનહમ્। આગચ્છતો મહીપાલાન્દયિતામનિથીન્મમ
એવા શૂરવીર ક્ષત્રિયઓ ક્યાં છે? હું એ રાજાઓને આવતાં નથી જોતો, જે મારા પ્રિય મહેમાન છે.
એવમુક્તસ્તુ શક્રેણ નારદઃ પ્રત્યભાષત। શૃણુ મે મઘવન્યેન ન દૃશ્યન્તે મહીક્ષિતઃ
શક્રે એમ પૂછતાં, નારદે જવાબ આપ્યો, 'હે મઘવાન, સાંભળો, કેમ રાજાઓ અહીં દેખાતા નથી.'
વિદર્ભરાજ્ઞો દુહિતા દમયન્તીતિ વિશ્રુતા। રૂપેણ સમતિક્રાન્તા પૃથિવ્યાં સર્વયોષિતઃ
વિદર્ભના રાજાની દીકરી દમયંતી, જે સૌંદર્યમાં આખી પૃથ્વીની સ્ત્રીઓથી વધુ છે, એનું નામ આજે સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે.
તસ્યાઃ સ્વયંવરઃ શક્ર ભવિતા નચિરાદિવ। તત્ર ગચ્છન્તિ રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સર્વશઃ
હે ઇન્દ્ર, તેનો સ્વયંવર બહુ જલ્દી થવાનો છે; ત્યાં બધા રાજાઓ અને રાજકુમારો જવા વાળા છે.
તાં રત્નભૂતાં લોકસ્ય પ્રાર્થયન્તો મહીક્ષિતઃ। કાઙ્ક્ષન્તિ સ્મ વિશેષેણ બલવૃત્રનિષૂદન
એ સ્ત્રી તો બધામાં રત્ન સમાન છે, એ માટે ધરતીના બધા રાજાઓ ખાસ ઈચ્છા રાખતા હતા, હે વૃત્રને મારનાર.
એતસ્મિન્કથ્યમાને તુ લોકપાલાશ્ચ સાગ્નિકાઃ। આજગ્મુર્દેવરાજસ્ય સમીપમમરોત્તમાઃ
આ વાત ચાલતી હતી ત્યારે, અગ્નિ સહિતના લોકપાલો, અમરોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવરાજ પાસે આવ્યા.
તતસ્તે શુશ્રુવુઃ સર્વે નારદસ્ય વચો મહત્। શ્રુત્વૈવ ચાબ્રુવન્હૃષ્ટા ગચ્છામો વયમપ્યુત
પછી બધાએ નારદજીના મહાન વચનો સાંભળ્યા; સાંભળતાં જ ખુશ થઈને બોલ્યા: 'ચાલો, આપણે પણ જઈએ.'
તતઃ સર્વે મહારાજ સગણાઃ સહવાહનાઃ। વિદર્ભાનભિજગ્મુસ્તે યતઃ સર્વે મહીક્ષિતઃ
પછી, હે મહારાજ, બધા પોતાના સંગાથ અને વાહનો સાથે ત્યાં વિદર્ભ ગયા, જ્યાં બધા રાજાઓ ભેગા થયા હતા.
નલોપિ રાજા કૌન્તેય શ્રુત્વા રાજ્ઞાં સમાગમમ્। અભ્યગચ્છદદીનાત્મા દમયન્તીમનુવ્રતઃ
કૌંતેય નલ રાજાએ પણ રાજાઓની સભાની વાત સાંભળી, દિલમાં દુઃખ હોવા છતાં, દમયંતી માટે ત્યાં ગયો.
અથ દેવાઃ પથિ નલં દદૃશુર્ભૂતલે સ્તિતમ્। સાક્ષાદિવ સ્થિતં મૂર્ત્યા મન્મથં રૂપસંપદા
પછી રસ્તામાં દેવોએ નલને જમીન પર ઊભેલો જોયો, જે રૂપ અને સૌંદર્યમાં મનમથ જેવા દેખાતો હતો.
તં દૃષ્ટ્વા લોકપાલાસ્તે ભ્રાજમાનં યથા રવિમ્। તસ્થુર્વિગતસંકલ્પા વિસ્મિતા રૂપસંપદા
એને તેજસ્વી જોઈને, જેમ સૂર્ય તેજ આપે છે એમ, લોકપાલો આશ્ચર્યચકિત થઈ ઊભા રહ્યા, અને તેમના મનમાં કોઈ વિચાર ન રહ્યો.
તતોઽન્તરિક્ષે વિષ્ટભ્ય વિમાનાનિ દિવૌકસઃ। અબ્રુવન્નૈષધં રાજન્નવતીર્ય નભસ્તલાત્
પછી, હે રાજા, દેવોએ પોતાના વિમાનો આકાશમાં રાખ્યા અને આકાશમાંથી નીચે ઉતરીને નલને કહ્યું.
ભોભો નિષધરાજેન્દ્ર નલ સત્યવ્રતો ભવાત્। અસ્માકં કુરુ સાહાય્યં દૂતો ભવ નરોત્તમ
હે નિષધના રાજા નલ, તું સત્યવ્રતી છે, અમને મદદ કર; હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, અમારો દૂત બન.
તેભ્યઃ પ્રતિજ્ઞાય નલઃ કરિષ્ય ઇતિ ભારત। અથૈતાન્પરિપપ્રચ્છ કૃતાઞ્જલિરુપસ્થિતઃ
નલે તેમને 'હું કરિશ' એમ વચન આપ્યું અને હાથ જોડીને વિનમ્રતાપૂર્વક એમને પૂછ્યું.
કે વૈ ભવન્તઃ કશ્ચાસૌ યસ્યાહં દૂત ઈપ્સિતઃ। કિંચ તત્રમયા કાર્યં કથયધ્વં યથાતથમ્
તમે કોણ છો અને હું કોના માટે દૂત બનવાનો છું? ત્યાં મને શું કરવું છે, એ સાચું-સાચું કહો.