તયોરદૃષ્ટઃ કામોઽભૂચ્છૃણ્વતોઃ સતતં ગુણાન્। અન્યોન્યં પ્રતિકૌન્તેય સ વ્વર્ધત હૃચ્છયઃ
કુંતીપુત્ર, બંનેએ એકબીજાને ક્યારેય જોયા નહોતા, પણ સતત એકબીજાના ગુણો સાંભળતા રહેતાં, તેથી તેમના હૃદયમાં પ્રેમ વધતો ગયો.
અશક્નવન્નલઃ કામં તદા ધારયિતું હૃદા। અન્તઃપુરસમીપસ્થે વન આસ્તે રહોગતઃ
નલ પોતાના હૃદયમાં રહેલો પ્રેમ રોકી શકતો નહોતો. સ્ત્રીઓના મહેલ નજીક હોવા છતાં, તે એકલો જ વનમાં જઈને રહેતો.
સ દદર્શૈ તતો હંસાઞ્જાતરૂપપરિચ્દાન્। વને વિચરતાં તેષામેકં જગ્રાહ પક્ષિણમ્
પછી તેણે જંગલમાં સુંદર પાંખવાળા હંસોને ફરતાં જોયા અને એમાંથી એક પક્ષીને પકડી લીધો.
તતો।ડન્તરિક્ષગો વાચં વ્યાજહાર નલં તદા। હન્તવ્યોસ્મિ ન તેરાજન્કરિષ્યામિ તવપ્રિયમ્
એ સમયે, તેના હાથમાં આવેલા પક્ષીએ આકાશમાંથી બોલીને નલને કહ્યું: 'હું મારવામાં આવું છું, પણ હું તને ખુશ કરું એવી વાત કરીશ.'
દમયન્તીસકાશે ત્વાં કથયિષ્યામિ નૈષધ। યથા ત્વદન્યં પુરુષં ન સા મંસ્યતિ કર્હિચિત્
હું દમયંતી પાસે તારો ઉલ્લેખ કરીશ, હે નલ, જેથી કરીને એ ક્યારેય તારા સિવાય બીજા કોઈ પુરુષને મનમાં લાવશે નહીં.
તવ ચૈવ યથા ભાર્યા ભવિષ્યતિ તથાઽનઘ। વિધાસ્યામિ નરવ્યાઘ્ર સોઽનુજાનાતુ માં ભવાન્
અને હું એનું પણ આયોજન કરીશ કે એ તારી પત્ની બને, હે નિર્દોષ, તું મને જવા દે.
એવમુક્તસ્તતો હંસમુત્સસર્જ મહીપતિઃ। તે તુ હંસાઃ સમુત્પત્ય વિદર્ભાનગમંસ્તતઃ
આ રીતે કહેતાં રાજાએ હંસને છોડી દીધો; પછી બધા હંસો ઉડીને વિદર્ભ તરફ ગયા.
વિદર્ભનગરીં ગત્વા દમયન્ત્યાસ્તદાન્તિકે। નિપેતુસ્તે ગરુત્મન્તઃ સા દદર્શાથ તાન્ખગાન્
વિદર્ભના શહેરમાં પહોંચી, એ હંસો દમયંતીના નજીક ઊતરી આવ્યા; દમયંતીએ એ પક્ષીઓને જોયા.
સા તાનદ્ભુતરૂપાન્વૈ દૃષ્ટ્વા સખિગણાવૃતા। હૃષ્ટા ગ્રહીતું ખગમાંસ્ત્વરમાણોપચક્રમે
દમયંતી પોતાની સખીઓથી ઘેરાઈને, એ અદ્ભુત રૂપવાળા પક્ષીઓને જોઈને આનંદિત થઈ, અને ઝડપથી તેમને પકડવા દોડી.
અથ હંસા વિસસૃપુઃ સર્વતઃ પ્રમદાવને। એકૈકશસ્તદા કન્યાસ્તાન્હંસાન્સમુપાદ્રવન્
પછી હંસો બગીચામાં ચારે તરફ ફેલાઈ ગયા અને દરેક કન્યાએ એક-એક હંસને પકડવા દોડ કરી.
દમયન્તી તુ યં હંસં સમુપાધાવદન્તિકે। સ માનુષીં ગિરં કૃત્વા દમયન્તીમથાબ્રવીત્
દમયંતી જે હંસની નજીક ગઈ, એ હંસે માનવીની ભાષામાં દમયંતીને સંબોધી કહ્યું.
દમયન્તિ નલો નામ નિષધેષુ મહીપતિઃ। અશ્વિનોઃ સદૃશો રૂપે ન સમાસ્તસ્ય માનુષાઃ
દમયંતી, નિષધ દેશમાં નલ નામનો રાજા છે; સૌંદર્યમાં એ અશ્વિનીકુમારો જેવો છે, અને કોઈ મનુષ્ય તેની સરખામણી કરી શકે નહીં.
[કન્દર્પ ઇવ રૂપેણ મૂર્તિમાનભવત્સ્વયમ્।] તસ્ય વૈ યદિભાર્યા ત્વં ભવેથા વરવર્ણિનિ। સફલંતે ભવેજ્જન્મ રૂપં ચેદં સુમધ્યમે
એ કામદેવ જેવો રૂપાળો છે; જો તું, સુશોભિત દમયંતી, તેની પત્ની બનશે તો તારો જન્મ અને તારી સુંદરતા બંને સફળ થશે.
વયં હિ દેવગન્ધર્વમનુષ્યોરગરાક્ષસાન્। દૃષ્ટવન્તો ન ચાસ્માભિર્દૃષ્ટપૂર્વસ્તથાવિધઃ
અમે દેવો, ગંધર્વો, મનુષ્યો, સાપો અને રાક્ષસો બધાને જોયા છે, પણ એવા કોઈને ક્યારેય જોયા નથી જે નલ જેવો હોય.
ત્વં ચાપિ રત્નં નારીણાં નરેષુ ચ નલો વરઃ। વિશિષ્ટાયા વિશિષ્ટેન સંગમો ગુણવાન્ભવેત્
તું સ્ત્રીઓમાં રત્ન છે અને નલ પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છે; શ્રેષ્ઠનો શ્રેષ્ઠ સાથે મિલન સદગુણપૂર્ણ ગણાય.
એવમુક્તા તુ હંસેન દમયન્તી વિશાંપતે। અબ્રવીત્તત્ર તં હંસં ત્વમપ્યેવં નલં વદ
હંસે આવી રીતે વાત કરી ત્યારે દમયંતીએ કહ્યું: 'તમે પણ આવી જ રીતે મારી વાત નલને કહેજો.'
તથેત્યુક્ત્વાઽણ્ડજઃ કન્યાં વિદર્ભસ્ય વિશાંપતે। પુનરાગમ્ય નિષધાન્નલે સર્વં ન્યવેદયત્
પક્ષીએ 'જેમ તું કહે તેમ' કહી, વિદર્ભથી પાછો જઈને નિષધના રાજા નલને બધું જણાવી દીધું.
દમયન્તી તુ તચ્છ્રુત્વા વચો હંસસ્ય ભારત। તદા પ્રભૃતિ ન સ્વસ્થા નલં પ્રતિ બભૂવ સા
દમયંતીએ હંસની વાત સાંભળી ત્યારથી નલ વિશે એના મનને શાંતિ રહી નહીં.
તતશ્ચિન્તાપરા દીના વિવર્ણવદના કૃશા। બભૂવદમયન્તી તુ નિઃશ્વાસપરમા તદા
પછી દમયંતી ચિંતામાં ડૂબી ગઈ, દુઃખી, મુલાયમ, દુર્બળ અને ઊંડી ઉછાસો લેતી થઈ ગઈ.
ઊર્ધ્વદૃષ્ટિર્ધ્યાનપરા બભૂવોન્મત્તદર્શના। પાણ્ડુવર્ણા ક્ષણેનાથ હૃચ્છયાવિષ્ટચેતના
એનો નજર ઉપર જ રહેતો, ધ્યાનમાં લીન અને ઉલઝળકટ દેખાવતી; એક ક્ષણમાં જ એ ફિક્કી પડી ગઈ અને પ્રેમથી એનું મન ઘેરાઈ ગયું.
ન શય્યાસનભોગેષુ રતિં વિન્દતિ કર્હિચિત્। ન નક્તં ન દિવા શેતે હાહેતિ રુદતી મુહુઃ
એ કદી પણ સુખી થતી નથી, ન સુવાસનામાં, ન બેસવામાં, ન આરામમાં. રાતે કે દિવસે ક્યારેય ઊંઘતી નથી, વારંવાર 'હાય હાય' કહીને રડતી રહે છે.
તામસ્વસ્થાં તદાકારાં સખ્યસ્તા જજ્ઞિરિઙ્ગિતૈઃ
એની સખીઓએ એના હાવભાવથી જાણી લીધું કે એનું મન દુઃખી અને ઉદાસ છે.
તતો વિદર્ભપતયે દમયન્ત્યાઃ સખીજનઃ। ન્યવેદયત્તામસ્વસ્થાં દમયન્તીં નરેશ્વરઃ
પછી દમયંતીની સખીઓએ એના દુઃખી અવસ્થાની જાણ વિદર્ભના રાજાને કરી.
તચ્છ્રુત્વા નૃપતિર્ભીમો દમયન્તીસખીગણાત્। કિમર્થં દુહિતા મેઽદ્યનાતિસ્વસ્થેવ લક્ષ્યતે
દમયંતીની સખીઓ પાસેથી આ સાંભળીને રાજા ભીમએ પૂછ્યું, 'આજે મારી દીકરી કેમ અસ્વસ્થ લાગે છે?'
સ સમીક્ષ્ય મહીપાલઃ સ્વાં સુતાં પ્રાપ્તયૌવનામ્। અપશ્યદાત્મના કાર્યં દમયન્ત્યાઃ સ્વયંવરમ્
પછી રાજાએ પોતાની યુવાન દીકરી દમયંતીને જોઈને સમજ્યું કે હવે એનું સ્વયંવર કરાવવું જરૂરી છે.
સ સન્નિપાતયામાસ મહીપાલાન્વિશાંપતિઃ। એષોઽનુભૂયતાં ચીરાઃ સ્વયંવર ઇતિ પ્રભો
પછી એ લોકોએ રાજાઓને બોલાવીને કહ્યું, 'હવે દમયંતીનું સ્વયંવર રાખો, જેમ રિવાજ છે તેમ.'
શ્રુત્વા તુ પાર્થિવાઃ સર્વે દમયન્ત્યાઃ સ્વયંવરમ્। અભિજગ્મુસ્તતો વીરા રાજાનો ભીમશાસનાત્
દમયંતીના સ્વયંવરનું સાંભળીને બધા રાજાઓ ભીમના આદેશે ત્યાં આવ્યા.
હસ્ત્યશ્વરથઘોષેણ નાદયન્તો વસુંધરામ્। વિચિત્રમાલ્યાભરણૈર્બલૈર્દૃશ્યૈઃ સ્વલંકૃતૈઃ
હાથી, ઘોડા અને રથના ઘોંઘાટથી ધરતી ગૂંજી ઉઠી; રાજાઓ સુંદર ફૂલોની માળા, આભૂષણો અને શોભાયમાન સેના સાથે સજ્જ થઈને આવ્યા.
તેષાં ભીમો મહાબાહુઃ પાર્થિવાનાં મહાત્મનામ્। યથાર્હમકરોત્પૂજાં તેઽવસંસ્તત્ર પૂજિતાઃ
મહાબાહુ ભીમે એ મહાન રાજાઓનું યોગ્ય રીતે સન્માન કર્યું અને તેઓ ત્યાં સન્માનથી રહ્યા.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સુરાણામૃષિસત્તમૌ। અટમાનૌ મહાત્માનાવિન્દ્રલોકમિતો ગતૌ
એ જ સમયે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બે મહર્ષિ, ઇન્દ્રલોકમાંથી ફરતા ફરતા નીકળી પડ્યા.