તત્ર રક્ષાં કુરુષ્વેતિ પુનઃ પુનરથાબ્રવીત્। તદન્યથા ન શક્યં ચ કર્તું કેનચિદપ્યુત
'તેથી વારંવાર કહ્યું કે, ત્યાં રક્ષા રાખજો, કેમ કે બીજું કોઈ પણ એ ટાળી શકતું નથી.'
ન હિ શક્નોતિ સંયન્તું પુત્રં કોપસમન્વિતમ્। તતોઽહં પ્રેષિતસ્તેન તવ રાજન્હિતાર્થિના
'એ ઋષિ ગુસ્સે ભરેલા પોતાના પુત્રને રોકી શકતા નથી. એથી જ તેઓ તમારા કલ્યાણ માટે મને અહીં મોકલ્યા છે, હે રાજા.'
ઇતિ શ્રુત્વા વચો ઘોરં સ રાજા કુરુનન્દનઃ। પર્યતપ્યત તત્પાપં કૃત્વા રાજા મહાતપાઃ
આવી ભયાનક વાતો સાંભળીને કુરૂકુળના રાજા, મહાન તપસ્વી હોવા છતાં, પોતાના પાપને લઈ ખૂબ જ દુઃખી થયા.
તં ચ મૌનવ્રતં શ્રુત્વા વને મુનિવરં તદા। ભૂય એવાભવદ્રાજા શોકસંતપ્તમાનસઃ
અને જ્યારે રાજાએ જાણ્યું કે ઋષિ જંગલમાં મૌનવ્રત ધારણ કરીને રહે છે, ત્યારે તેનું મન વધુ દુઃખથી ભરાઈ ગયું.
અનુક્રોશાત્મતાં તસ્ય શમીકસ્યાવધાર્ય ચ। પર્યતપ્યત ભૂયોપિ કૃત્વા તત્કિલ્બિષં મુનેઃ
શમીક ઋષિની દયાળુતા સમજીને, રાજા ઋષિ પર કરેલા ગુનાને લઈને વધુ પીડાઈ ગયા.
ન હિ મૃત્યું તથા રાજા શ્રુત્વા વૈ સોઽન્વતપ્યત। અશોચદમરપ્રખ્યો યથા કૃત્વેહ કર્મ તત્
મૃત્યુના સમાચાર સાંભળીને રાજાને એટલું દુઃખ થયું નહોતું, જેટલું પોતે એ કામ કરીને થયું, ભલે તે અમર જેવા હતા.
તતસ્તં પ્રેષયામાસ રાજા ગૌરમુખં તદા। ભૂયઃ પ્રસાદં ભગવાન્કરોત્વિહ મમેતિ વૈ
પછી રાજાએ ફરી ગૌરમુખને મોકલ્યો અને કહ્યું: 'મારા પર મહાત્મા કૃપા કરે એવી વિનંતી કર.'
શ્રુત્વા તુ વચનં રાજ્ઞો મુનિર્ગૌરમુખસ્તદા। સમનુજ્ઞાપ્ય વેગેન પ્રજગામાશ્રમં ગુરોઃ
પછી રાજાના શબ્દો સાંભળીને, ગૌરમુખ ઋષિ ગુરુની પરવાનગી લઈને ઝડપથી આશ્રમ તરફ પાછા ગયો.
તસ્મિંશ્ચ ગતમાત્રેઽથ રાજા ગૌરમુખે તદા। મન્ત્રિભિર્મન્ત્રયામાસ સહ સંવિગ્નમાનસઃ
ગૌરમુખ જતાં જ, ચિંતિત મનથી રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા શરૂ કરી.
સંમન્ત્ર્ય મન્ત્રિભિશ્ચૈવ સ તથા મન્ત્રતત્ત્વવિત્। પ્રાસાદં કારયામાસ એકસ્તમ્ભં સુરક્ષિતમ્
મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરીને અને યોગ્ય સલાહ મેળવી, રાજાએ એક મજબૂત અને સુરક્ષિત એકસ્તંભી મહેલ બનાવવાનો આદેશ આપ્યો.
રક્ષાં ચ વિદધે તત્ર ભિષજશ્ચૌષધાનિ ચ। બ્રાહ્મણાન્મન્ત્રસિદ્ધાંશ્ચ સર્વતો વૈ ન્યયોજયત્
ત્યાં રક્ષા માટે વ્યવસ્થા કરી, વૈદ્યો અને ઔષધિઓ લાવવામાં આવ્યા, અને સર્વત્ર મંત્રકુશળ બ્રાહ્મણોને પણ રાખવામાં આવ્યા.
રાજકાર્યાણિ તત્રસ્થઃ સર્વાણ્યેવાકરોચ્ચ સઃ। મન્ત્રિભિઃ સહ ધર્મજ્ઞઃ સમન્તાત્પરિરક્ષિતઃ
ત્યાં રહીને, રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળીને બધાં રાજકામો નિભાવ્યા, અને ચારેય બાજુથી સુરક્ષિત હતો.
ન ચૈનં કશ્ચિદારૂઢં લભતે રાજસત્તમમ્। વાતોઽપિ નિશ્ચરંસ્તત્ર પ્રવેશે વિનિવાર્યતે
કોઈ પણ વ્યક્તિ એ ઉત્તમ રાજા સુધી પહોંચી શકતો નહોતો; રાત્રે ફૂંકાતો પવન પણ અંદર જવા દેવામાં આવતો નહોતો.
પ્રાપ્તે ચ દિવસે તસ્મિન્સપ્તમે દ્વિજસત્તમઃ। કાશ્યપોઽભ્યાગમદ્વિદ્વાંસ્તં રાજાનં ચિકિત્સિતુમ્
સાતમા દિવસે, મહાન ઋષિ કાશ્યપ ત્યાં રાજાને સારવાર આપવા આવ્યા.
શ્રુતં હિ તેન તદભૂદ્યથા તં રાજસત્તમમ્। તક્ષકઃ પન્નગશ્રેષ્ઠો નેષ્યતે યમસાદનમ્
તેમણે સાંભળ્યું હતું કે પન્નગોમાં શ્રેષ્ઠ તક્ષક એ ઉત્તમ રાજાને યમલોકમાં મોકલશે નહીં.
તં દષ્ટં પન્નગેન્દ્રેણ કરિષ્યેઽહમપજ્વરમ્। તત્ર મેઽર્થશ્ચ ધર્મશ્ચ ભવિતેતિ વિચિન્તયન્
'મારે પન્નગરાજે દંશેલા રાજાને તાવમુક્ત કરવો છે; એમાં જ મારું હિત અને ધર્મ બંને છે,' એમ વિચારતાં તેઓ આવ્યા.
તં દદર્શ સ નાગેન્દ્રસ્તક્ષકઃ કાશ્યપં પથિ। ગચ્છન્તમેકમનસં દ્વિજો ભૂત્વા વયોઽતિગઃ
માર્ગમાં એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણના રૂપે એકાગ્ર મનથી જતા કાશ્યપને પન્નગરાજ તક્ષકે જોયા.
તમબ્રવીત્પન્નગેન્દ્રઃ કાશ્યપં મુનિપુંગવમ્। ક્વ ભવાંસ્ત્વરિતો યાતિ કિંચ કાર્યં ચિકીર્ષતિ
પન્નગરાજે મહર્ષિ કાશ્યપને પૂછ્યું: 'તમે કયા જાઓ છો અને કઈ કામ માટે આવશ્યકતા છે?'
નૃપં કુરુકુલોત્પન્નં પરિક્ષિતમરિંદમમ્। તક્ષકઃ પન્નગશ્રેષ્ઠસ્તેજસાઽધ્ય પ્રધક્ષ્યતિ
'કુરુવંશમાં જન્મેલા, શત્રુવિનાશક પરિક્ષિત રાજાને તક્ષક પન્નગોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાની તેજથી દહન કરશે.'
તં દષ્ટં પન્નગેન્દ્રેણ તેનાગ્નિસમતેજસમ્। પાણ્ડવાનાં કુલકરં રાજાનમમિતૌજસમ્। ગચ્છામિત્વરિતં સૌમ્ય સદ્યઃ કર્તુમપજ્વરમ્
'હું ઝડપથી એ રાજાને, જેને અગ્નિસમાન તેજવાળા પન્નગરાજે દંશ્યો છે અને જે પાંડવોનું વંશમણિ છે, તાવમુક્ત કરવા જઈ રહ્યો છું, હે સૌમ્ય.'
વિજ્ઞાતવિષવિદ્યોઽહં બ્રાહ્મણો લોકપૂજિતઃ। અસ્મદ્ગુરુકટાક્ષેણ કલ્યોઽહં વિષનાશને
'હું જગતમાં માન્ય બ્રાહ્મણ છું, વિષવિદ્યામાં નિપુણ છું; મારા ગુરુના કૃપાથી હું વિષને નાશ કરવાનું જાણું છું.'
અહં સ તક્ષકો બ્રહ્મંસ્તં ધક્ષ્યામિ મહીપતિમ્। નિવર્તસ્વ ન શક્તસ્ત્વં મયા દષ્ટં ચિકિત્સિતુમ્
'હું તક્ષક છું, હે બ્રાહ્મણ; હું એ રાજાને દહન કરીશ. પાછા વળી જાવ, કેમ કે મારા દંશેલા વ્યક્તિને તમે સારવાર આપી શકશો નહીં.'
અહં તં નૃપતિં ગત્વા ત્વયા દષ્ટમપજ્વરમ્। કરિષ્યામીતિ મે બુદ્ધિર્વિદ્યાબલસમન્વિતા
'મારી બુદ્ધિ, જે વિદ્યાબળથી યુક્ત છે, એ છે કે હું તમારા દંશેલા એ રાજાને તાવમુક્ત કરીશ.'
યદિ દષ્ટં મયેહ ત્વં શક્તઃ કિંચિચ્ચિકિત્સિતુમ્। તતો વૃક્ષં મયા દષ્ટમિમં જીવય કાશ્યપ
'જો તમે અહીં મારા દંશેલા કશું પણ સારું કરી શકો, તો આ વૃક્ષને, જેને મેં દંશ્યું છે, જીવંત કરો, હે કાશ્યપ.'
પરં મન્ત્રબલં યત્તે તદ્દર્શય યતસ્વ ચ। ન્યગ્રોધમેનં ધક્ષ્યામિ પશ્યતસ્તે દ્વિજોત્તમ
'તમારી શ્રેષ્ઠ મંત્રશક્તિ બતાવો અને પ્રયત્ન કરો; હું આ વટવૃક્ષને દંશીશ, તમે જોઈ રહો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.'
દશ નાગેન્દ્ર વૃક્ષં ત્વં યદ્યેતદભિમન્યસે। અહમેનં ત્વયા દષ્ટં જીવયિષ્યે ભુજંગમ। `પશ્ય મન્ત્રબલં મેઽદ્ય ન્યગ્રોધં દશ પન્નગ
'જો તમને એવું લાગે છે, તો પન્નગરાજ, આ વૃક્ષને દંશો; હું તમારા દંશેલા આ વટવૃક્ષને જીવંત કરીશ. આજે મારી મંત્રશક્તિ જુઓ, પન્નગ, વટવૃક્ષને દંશો.'
એવમુક્તઃ સ નાગેન્દ્રઃ કાશ્યપેન મહાત્મના। અદશદ્વૃક્ષમભ્યેત્ય ન્યગ્રોધં પન્નગોત્તમઃ
કશ્યપ મહાત્માએ આમ કહ્યું ત્યારે પન્નગોમાં શ્રેષ્ઠ તક્ષક એ વૃક્ષ પાસે ગયો અને તેને દંશ્યું.
સ વૃક્ષસ્તેન દષ્ટસ્તુ પન્નગેન મહાત્મના। આશીવિષવિષોપેતઃ પ્રજજ્વાલ સમન્તતઃ
મહાન આત્માવાળા પન્નગે દંશેલા એ વૃક્ષમાં સાપના વિષથી આગ લાગ્યા જેવી જ્વાળા ફાટી નીકળી.
તં દગ્ધ્વા સ નગં નાગઃ કાશ્યપં પુનરબ્રવીત્। કુરુ યત્નં દ્વિજશ્રેષ્ઠ જીવયૈવ વનસ્પતિમ્
પછી એ વૃક્ષને બળાવીને સાપે કાશ્યપજીને ફરી કહ્યું: 'દ્વિજ શ્રેષ્ઠ, તું પ્રયત્ન કર અને આ વૃક્ષને જીવતું કર.'
ભસ્મીભૂતં તતો વૃક્ષં પન્નગેન્દ્રસ્ય તેજસા। ભસ્મ સર્વં સમાહૃત્ય કાશ્યપો વાક્યમબ્રવીત્
પન્નગરાજના તેજથી એ વૃક્ષ રાખમાં ફેરવાઈ ગયું. કાશ્યપજીએ એ બધું રાખ એકઠું કર્યું અને કહ્યું: