એવં સંપૂજિતો જિષ્ણુરુવાસ ભવને પિતુઃ। ઉપશિક્ષન્મહાસ્રાણિ સસંહારાણિ પાણ્ડવઃ
આ રીતે સન્માન પામીને જિષ્ણુ પિતાના ઘરમાં રહ્યો અને પાંડવ, તું સાંભળ, તેણે ત્યાં મહાન અને ગુપ્ત અસ્ત્રો શીખ્યા.
શક્રસ્ય હસ્તાદ્દયિતં વજ્રમસ્ત્રં ચ દુઃસહમ્। અશનીશ્ચ મહાનાદા મેઘબર્હિણલક્ષણાઃ
શક્રના હાથેથી તેને પ્રિય અને દુર્લંઘ્ય વજ્રાસ્ત્ર તથા ગર્જનાવાળા, મેઘધ્વજ યુક્ત અસ્ત્રો પ્રાપ્ત થયા.
ગૃહીતાસ્ત્રસ્તુ કૌન્તેયો ભ્રાતૄન્સસ્માર પાણ્ડવઃ। પુરંદરનિયોગાચ્ચ પઞ્ચાબ્દાનવસત્સુખી
અસ્ત્રો પ્રાપ્ત કરીને કૌંતેય પાંડવોએ પોતાના ભાઈઓને યાદ કર્યા; પુરંદરની આજ્ઞાથી તેણે ત્યાં પાંચ વર્ષ આનંદથી વિતાવ્યા.
તતઃ શક્રોઽબ્રવીત્પાર્થં કૃતાસ્ત્રં કાલ આગતે। નૃત્યં ગીતં ચ કૌન્તેય ચિત્રસેનાદવાપ્નુહિ
પછી, અસ્ત્રવિદ્યા પૂર્ણ થતાં અને યોગ્ય સમય આવતા, શક્રે પાર્થને કહ્યું: 'કૌંતેય, તું ચિત્રસેન પાસેથી નૃત્ય અને ગીત શીખ.'
વાદિત્રં દેવવિહિતં નૃલોકે યન્ન વિદ્યતે। તદર્જયસ્વ કૌન્તેય શ્રેયો વૈ તે ભવિષ્યતિ
'દેવો દ્વારા રચાયેલું એવું વાદ્ય અને સંગીત, જે મનુષ્યલોકમાં અજાણ્યું છે, તે તું પ્રાપ્ત કર, કૌંતેય; એ તને મહાન કલ્યાણ આપશે.'
સખાયં પ્રદદૌ ચાસ્ય ચિત્રસેનં પુરંદરઃ। સ તેન સહ સંગમ્ય રેમે પાર્થો નિરામયઃ
પુરંદરે તેને ચિત્રસેનને મિત્ર તરીકે આપ્યો; ત્યારબાદ પાર્થે તેના સાથે મળીને નિરોગી અને આનંદથી સમય વિતાવ્યો.
ગીતવાદિત્રનૃત્યાનિ ભૂય એવાદિદેશ હ। તથાઽપિ નાલભચ્છર્મ તરસ્વી દ્યૂતકારિતમ્
પછી ફરીથી ગીત, વાદ્ય અને નૃત્ય કરાવવાનું કહ્યું, છતાં પણ તે શક્તિશાળી પોતાનું જુગારમાં હારેલું ચામડું પાછું મેળવી શક્યો નહીં.
દુઃશાસનવધામર્ષી શકુનેઃ સૌબલસ્ય ચ। તતસ્તેનાતુલાં પ્રીતિમુપાગમ્ય ક્વચિત્ક્વચિત્। ગાન્ધર઼્વમતુલં નૃત્યં વાદિત્રં ચોપલબ્ધવાન્
દુઃશાસનના વધ અને સુબલપુત્ર શકુનીના કૃત્યોને યાદ કરીને, ક્યારેક ક્યારેક તેણે ગાંધર્વ નૃત્ય અને સંગીતમાં અનન્ય આનંદ અનુભવ્યો.
સ શિક્ષિતો નૃત્યગુણાનનેકા- ન્વાદિત્રગીતાર્થગુણાંશ્ચ સર્વાન્। ન શર્ણ લેભે પરવીરહન્તા ભ્રાતૄન્સ્મરન્માતરં ચૈવ કુન્તીમ્
નૃત્યના અનેક ગુણો અને ગીત-વાદ્યના સર્વ ગુણોમાં નિપુણ હોવા છતાં, શત્રુવીરોના સંહારકને પોતાના ભાઈઓ અને માતા કુંતીને યાદ કરીને આનંદ મળતો નહોતો.
કદાચિત્સ હિ દેવેન્દ્રશ્ચિત્રસેનં રહોઽબ્રવીત્। પાર્થસ્ય ચક્ષુરુર્વશ્યાં સક્તં વિજ્ઞાય વાસવઃ
એક વખત દેવરાજે ચિત્રસેનને એકાંતમાં બોલાવીને કહ્યું, કારણ કે ઇન્દ્રને ખબર પડી હતી કે અર્જુનનું મન ઉર્વશી તરફ આકર્ષાયું છે.
ગન્ધર્વરાજ ગચ્છાદ્ય પ્રહિતોઽપ્સરસાંવરામ્। ઉર્વશીં પુરુષવ્યાઘ્રં સોપાતિષ્ઠતુ ફલ્ગુનમ્
ગાંધર્વરાજ, આજે તું અપ્સરાઓના સ્વામીના હુકમથી ઉર્વશીને લઇને માનવોમાં વાઘ સમા ફાલ્ગુન પાસે જા.
યથા ન તામભિસૃતાં વિદ્યાદસ્મન્નિયોગતઃ। તથા ત્વયા વિધાતવ્યં સ્ત્રીસંસર્ગવિશારદ
એવું કરજે કે, જ્યારે ઉર્વશી અર્જુન પાસે જાય ત્યારે તેને ખબર ન પડે કે એ આપણા આદેશથી આવી છે, હે સ્ત્રીસંગમાં નિપુણ.
એવમુક્તસ્તથેત્યુક્ત્વા સોઽનુજ્ઞાં પ્રાપ્ય વાસવાત્। ગન્ધર્વરાજોઽપ્સરસમભ્યગાદુર્વશીં વરામ્
આ રીતે કહ્યું ત્યારે ચિત્રસેને 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને ઇન્દ્રની પરવાનગી મેળવી, અપ્સરા ઉર્વશી પાસે ગયો.
તાં દૃષ્ટ્વા વિદિતો હૃષ્ટઃ સ્વાગતેનાર્ચિતસ્તયા। સુખાસીનઃ સુખાસીનાં સ્મિતપૂર્વં વચોઽબ્રવીત્
તેને જોઈને ઉર્વશીએ ઓળખી લીધો અને આનંદપૂર્વક સ્વાગત કર્યું; બંને આરામથી બેઠા, ત્યારે હસતાં હસતાં ઉર્વશીએ વાત શરૂ કરી.
વિદિતં તેઽસ્તુ સુશ્રોણિ પ્રેષિતોઽહમિહાગતઃ। ત્રિદિવસ્યૈકરાજેન ત્વત્પ્રસાદાભિનન્દિના
હે સુંદર કટિવાળી, જાણ કે હું તને ત્રિદિવના એકમાત્ર રાજાના હુકમથી આવ્યો છું, જે તારા પ્રસાદથી આનંદ પામે છે.
યઃ સ દેવમનુષ્યેષુ પ્રખ્યાતઃ સહજૈર્ગુણૈઃ। શ્રિયા શીલેન રૂપેણ શ્રુતેન ચ બલેન ચ। પ્રખ્યાતઃ શૌર્યવીર્યાભ્યાં પ્રપન્નઃ પ્રતિભાનવાન્
જે દેવો અને મનુષ્યોમાં જન્મજાત ગુણોથી પ્રસિદ્ધ છે—તેની તેજ, સ્વભાવ, રૂપ, શીખેલા વિદ્યા અને બળથી, અને શૌર્ય-પરાક્રમથી પ્રસિદ્ધ છે, તેમજ બુદ્ધિશાળી છે—
તેજસ્વી સૌમ્યીલશ્ચ ક્ષમાવાઞ્જિતમત્સરઃ। સાઙ્ગોપનિષદાન્વેદાંશ્ચતુરાખ્યાનપઞ્ચમાન્
તે તેજસ્વી, સૌમ્ય, ક્ષમાશીલ અને ઇર્ષ્યા રહિત છે; વેદો તથા તેના અંગો અને ઉપનિષદો, તથા ચાર અને પાંચ ઇતિહાસોમાં પારંગત છે.
યોઽધીતે ગુરુશુશ્રૂષાં મેધાં ચાષ્ટગુણાશ્રયામ્। બ્રહ્મચર્યેણ દાક્ષ્યેણ પ્રસવૈર્વયસાઽપિ ચ
જે ગુરુની સેવા કરે છે, આઠ પ્રકારની બુદ્ધિ ધરાવે છે, બ્રહ્મચર્ય, કુશળતા, યજ્ઞ અને યુવાનીથી પણ ગુણ મેળવે છે—
એકો વૈ રક્ષિતા ચૈવ ત્રિદિવં મઘવાનિવ। અકત્થનો માનયિતા સ્થૂલલક્ષ્યઃ પ્રિયંવદઃ
એ એકલો જ સ્વર્ગનો રક્ષક છે, મેઘરાજ સમાન; કદી દંભ ન કરે, સૌનું માન રાખે, દૃઢ નિશ્ચયવાળો અને મીઠું બોલે છે.
સુહૃદશ્ચાન્નપાનેન વિવિધેનાભિવર્ષતિ। સત્યવાગૂર્જિતો વક્તા રૂપવાનનહંકૃતઃ
મિત્રોને વિવિધ ભોજન-પાનથી તૃપ્ત કરે છે, સત્ય બોલે છે, ઉર્જાવાન, વાક્પટુ, સુંદર અને અહંકાર રહિત છે.
ભક્તાનુકમ્પી કાન્તશ્ચ પ્રિયશ્ચ સ્થિરસંગરઃ। પ્રાર્થનીયૈર્ગુણગણૈર્મહેન્દ્રવરુણોપમઃ
ભક્તો પર દયાળુ, મનમોહક, સૌને પ્રિય અને દૃઢ નિશ્ચયવાળો છે; ઇચ્છનીય ગુણોથી મહેન્દ્ર અને વરુણ સમાન છે.
વિદિતસ્તેઽર્જુનો વીરઃ સ સ્વર્ગફલમાપ્તવાન્। તવ શક્રાભ્યનુજ્ઞાતઃ પાદાવદ્યપ્રપદ્યતામ્
તને અર્જુન વિષે ખબર છે, એ વીર, જેણે સ્વર્ગફળ પ્રાપ્ત કર્યું છે; હવે શક્રના આદેશથી એ તારા ચરણો પાસે આવવો જોઈએ.
એવમુક્તા સ્મિતં કૃત્વા સ્વાત્માનં બહુમાન્ય ચ। પ્રત્યુવાચોર્વશી પ્રીતા ચિત્રસેનમનિન્દિતા
આ રીતે સાંભળીને, હસીને અને પોતાને સન્માન આપીને, નિર્દોષ ઉર્વશીએ આનંદથી ચિત્રસેનને જવાબ આપ્યો.
યત્ત્વસ્ય કથિતઃ સત્યો ગુણોદ્દેશસ્ત્વયાઽનઘ। તં શ્રુત્વાઽન્યં પ્રિયં નારી વૃણુયાત્કિમતોઽર્જુનં
હે નિર્દોષ, જે ગુણો તું અર્જુનના વર્ણનમાં કહ્યું એ સાચાં છે; આવું સાંભળીને બીજી કઈ સ્ત્રી અર્જુનને છોડીને બીજાને પસંદ કરે?
તસ્ય ચાહં ગુણૌઘેન ફલ્ગુને જાતમન્મથા। ગચ્છત્વં હિ યાથાકામમાગમિષ્યામ્યહં સુખમ્
પાર્થ, તેના અનેક ગુણોથી હું તેને ખૂબ જ પ્રેમ કરવા લાગી હતી; તેને જેવું મન થાય તેમ જવા દો, હું આનંદથી તેની પાસે જઇશ.
તતો વિસૃજ્યગન્ધર્વં કૃતકૃત્યા શુચિસ્મિતા। ઉર્વશી ચાકરોત્સ્નાનં પાર્થપ્રાર્થનલાલસા
પછી, ગંધર્વને વિદાય આપી અને પોતાનું કામ પૂરું કરીને, સુંદર સ્મિતવાળી ઉર્વશી અર્જુનના ઇચ્છાથી સ્નાન કરવા ઉત્સુક બની.
સ્નાનાલઙ્કારનેપથ્યૈર્ગન્ધમાલ્યૈશ્ચ શૌભનૈઃ। ધનંજયસ્ય રૂપેણ શરૈર્મન્મથચોદિતૈઃ
સૌભાગ્યશાળી સ્નાન, આભૂષણો, સુંદર વસ્ત્રો, સુગંધિત તેલ અને ફૂલો પહેરીને, ધનંજયના રૂપમાં પ્રેમથી ઉર્વશી શોભી ઉઠી.
અતિવિદ્ધેન મનસા મન્મથેન પ્રદીપિતા। દિવ્યાસ્તરણસંસ્તીર્ણે વિસ્તીર્ણે શયનોત્તમે
પ્રેમથી મનમાં ઊંડે ઘાયલ અને ઉન્માદિત થઈ, દૈવી અને વિશાળ, સુંદર પથારી પર ઉર્વશી સુશોભિત થઈ.
ચિત્તસંકલ્પભાવેન સુચિત્તાઽનન્યમાનસા। મનોરથેન સંપ્રાપ્તં રમયન્તીવ ફલ્ગુનમ્
પવિત્ર અને એકાગ્ર મનથી, પોતાની ઇચ્છાથી, મનમાં કલ્પના કરીને, જાણે પોતે ઇચ્છતી હતી તેમ અર્જુનને આનંદ આપતી હતી.
નિશામ્ય ચન્દ્રોદયનં વિગાઢે રજનીમુખે। પ્રસ્થિતા સા પૃથુશ્રોણી પાર્થસ્ય ભવનં મહત્
રાત્રિની શરૂઆતમાં ચંદ્રોદય જોઈ, પહોળા કટિવાળી એ સ્ત્રી અર્જુનના મહેલ તરફ નીકળી.