મયા તુ શમમાસ્થાય યચ્છક્યં કર્તુમદ્ય વૈ। તત્કરિષ્યામ્યહં તાત પ્રેપયિષ્યે નૃપાય વૈ
હું તો શાંતિ ધારણ કરીને, આજે જે શક્ય છે એ કરીશ; પુત્ર, હું રાજાને સંદેશ મોકલીશ.
મમ પુત્રેણ શપ્તોઽસિ બાલેનાકૃતબુદ્ધિના। મમેમાં ધર્ષણાં ત્વત્તઃ પ્રેક્ષ્ય રાજન્નમર્ષિણા
મારા પુત્રે, જે હજી બાળક છે અને સંપૂર્ણ સમજ નથી, એણે તને શાપ આપ્યો છે; રાજા, તારી તરફથી થયેલી આ અપમાન હું સહન કરી શક્યો નહીં.
એવમાદિશ્ય શિષ્યં સ પ્રેષયામાસ સુવ્રતઃ। પરિક્ષિતે નૃપતયે દયાપન્નો મહાતપાઃ
એવી રીતે પોતાના શિષ્યને સમજાવીને, દયાળુ અને સદ્ગુણવંત મહાત્માએ પરિક્ષિત રાજા માટે કરુણા અનુભવી, શિષ્યને મોકલી દીધો.
સંદિશ્ય કુશલપ્રશ્નં કાર્યવૃત્તાન્તમેવ ચ। શિષ્યં ગૌરમુખં નામ શીલવન્તં સમાહિતમ્
રાજાના સુખ-દુઃખ પૂછવા અને કામની વાત જણાવવાની today, શાંત અને સદાચારવાળા ગૌરમુખ નામના શિષ્યને તેમણે મોકલ્યો.
સોઽભિગમ્ય તતઃ શીઘ્રં નરેન્દ્રં કુરુવર્ધનમ્। વિવેશ ભવનં રાજ્ઞઃ પૂર્વં દ્વાસ્થૈર્નિવેદિતઃ
પછી તે ગૌરમુખ ઝડપથી કુરૂવંશના વધારનાર એવા રાજા પાસે ગયો અને દ્વારપાલોએ જાણ કર્યા પછી રાજમહેલમાં પ્રવેશ્યો.
પૂજિતસ્તુ નરેન્દ્રેણ દ્વિજો ગૌરમુખસ્તદા। આચખ્યૌ ચ પરિશ્રાન્તો રાજ્ઞઃ સર્વમશેષતઃ
ત્યારે રાજાએ ગૌરમુખ બ્રાહ્મણનું સન્માન કર્યું. થાકેલો હોવા છતાં ગૌરમુખે રાજાને બધું વિગતે કહી સંભળાવ્યું.
શમીકવચનં ઘોરં યથોક્તં મન્ત્રિસન્નિધૌ। શમીકો નામ રાજેન્દ્ર વર્તતે વિષયે તવ
મંત્રીઓની હાજરીમાં, તેણે શમીક ઋષિના ભયાનક શબ્દો જેમના તેમ સંભળાવ્યા: 'હે રાજા, તમારા રાજ્યમાં શમીક નામે એક ઋષિ રહે છે.'
ઋષિઃ પરમધર્માત્મા દાન્તઃ શાન્તો મહાતપાઃ। તસ્ય ત્વયા નરવ્યાઘ્ર સર્પઃ પ્રાણૈર્વિયોજિતઃ
'એ ઋષિ ખૂબ ધર્મનિષ્ઠ, સંયમિત, શાંત અને મહાન તપસ્વી છે. હે પુરુષશાર્દૂલ, તમે ધ્યાનમાં લીન અને મૌન રહેલા ઋષિ પર સાપ ફેંકી તેની જાન લઈ લીધી.'
અવસક્તો ધનુષ્કોટ્યા સ્કન્ધે મૌનાન્વિતસ્ય ચ। ક્ષાન્તવાંસ્તવ તત્કર્મ પુત્રસ્તસ્ય ન ચક્ષમે
'તમે ધનુષની અણીથી મારેલો સાપ ઋષિના ખભા પર લટકતો રહ્યો, છતાં શમીકે તમારો ગુનો માફ કરી દીધો, પણ તેમના પુત્રને એ સહન ન થયું.'
તેન શપ્તોઽસિ રાજેન્દ્ર પિતુરજ્ઞાતમદ્ય વૈ। તક્ષકઃ સપ્તરાત્રેણ મૃત્યુસ્તવ ભવિષ્યતિ
'એ કારણે, હે રાજા, આજે તેમના પિતાને ખબર ન પડે તેમ પુત્રએ તમને શાપ આપ્યો છે: સાતમા દિવસે તક્ષક નામનો સાપ તમારી મૃત્યુનું કારણ બનશે.'
તત્ર રક્ષાં કુરુષ્વેતિ પુનઃ પુનરથાબ્રવીત્। તદન્યથા ન શક્યં ચ કર્તું કેનચિદપ્યુત
'તેથી વારંવાર કહ્યું કે, ત્યાં રક્ષા રાખજો, કેમ કે બીજું કોઈ પણ એ ટાળી શકતું નથી.'
ન હિ શક્નોતિ સંયન્તું પુત્રં કોપસમન્વિતમ્। તતોઽહં પ્રેષિતસ્તેન તવ રાજન્હિતાર્થિના
'એ ઋષિ ગુસ્સે ભરેલા પોતાના પુત્રને રોકી શકતા નથી. એથી જ તેઓ તમારા કલ્યાણ માટે મને અહીં મોકલ્યા છે, હે રાજા.'
ઇતિ શ્રુત્વા વચો ઘોરં સ રાજા કુરુનન્દનઃ। પર્યતપ્યત તત્પાપં કૃત્વા રાજા મહાતપાઃ
આવી ભયાનક વાતો સાંભળીને કુરૂકુળના રાજા, મહાન તપસ્વી હોવા છતાં, પોતાના પાપને લઈ ખૂબ જ દુઃખી થયા.
તં ચ મૌનવ્રતં શ્રુત્વા વને મુનિવરં તદા। ભૂય એવાભવદ્રાજા શોકસંતપ્તમાનસઃ
અને જ્યારે રાજાએ જાણ્યું કે ઋષિ જંગલમાં મૌનવ્રત ધારણ કરીને રહે છે, ત્યારે તેનું મન વધુ દુઃખથી ભરાઈ ગયું.
અનુક્રોશાત્મતાં તસ્ય શમીકસ્યાવધાર્ય ચ। પર્યતપ્યત ભૂયોપિ કૃત્વા તત્કિલ્બિષં મુનેઃ
શમીક ઋષિની દયાળુતા સમજીને, રાજા ઋષિ પર કરેલા ગુનાને લઈને વધુ પીડાઈ ગયા.
ન હિ મૃત્યું તથા રાજા શ્રુત્વા વૈ સોઽન્વતપ્યત। અશોચદમરપ્રખ્યો યથા કૃત્વેહ કર્મ તત્
મૃત્યુના સમાચાર સાંભળીને રાજાને એટલું દુઃખ થયું નહોતું, જેટલું પોતે એ કામ કરીને થયું, ભલે તે અમર જેવા હતા.
તતસ્તં પ્રેષયામાસ રાજા ગૌરમુખં તદા। ભૂયઃ પ્રસાદં ભગવાન્કરોત્વિહ મમેતિ વૈ
પછી રાજાએ ફરી ગૌરમુખને મોકલ્યો અને કહ્યું: 'મારા પર મહાત્મા કૃપા કરે એવી વિનંતી કર.'
શ્રુત્વા તુ વચનં રાજ્ઞો મુનિર્ગૌરમુખસ્તદા। સમનુજ્ઞાપ્ય વેગેન પ્રજગામાશ્રમં ગુરોઃ
પછી રાજાના શબ્દો સાંભળીને, ગૌરમુખ ઋષિ ગુરુની પરવાનગી લઈને ઝડપથી આશ્રમ તરફ પાછા ગયો.
તસ્મિંશ્ચ ગતમાત્રેઽથ રાજા ગૌરમુખે તદા। મન્ત્રિભિર્મન્ત્રયામાસ સહ સંવિગ્નમાનસઃ
ગૌરમુખ જતાં જ, ચિંતિત મનથી રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા શરૂ કરી.
સંમન્ત્ર્ય મન્ત્રિભિશ્ચૈવ સ તથા મન્ત્રતત્ત્વવિત્। પ્રાસાદં કારયામાસ એકસ્તમ્ભં સુરક્ષિતમ્
મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરીને અને યોગ્ય સલાહ મેળવી, રાજાએ એક મજબૂત અને સુરક્ષિત એકસ્તંભી મહેલ બનાવવાનો આદેશ આપ્યો.
રક્ષાં ચ વિદધે તત્ર ભિષજશ્ચૌષધાનિ ચ। બ્રાહ્મણાન્મન્ત્રસિદ્ધાંશ્ચ સર્વતો વૈ ન્યયોજયત્
ત્યાં રક્ષા માટે વ્યવસ્થા કરી, વૈદ્યો અને ઔષધિઓ લાવવામાં આવ્યા, અને સર્વત્ર મંત્રકુશળ બ્રાહ્મણોને પણ રાખવામાં આવ્યા.
રાજકાર્યાણિ તત્રસ્થઃ સર્વાણ્યેવાકરોચ્ચ સઃ। મન્ત્રિભિઃ સહ ધર્મજ્ઞઃ સમન્તાત્પરિરક્ષિતઃ
ત્યાં રહીને, રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળીને બધાં રાજકામો નિભાવ્યા, અને ચારેય બાજુથી સુરક્ષિત હતો.
ન ચૈનં કશ્ચિદારૂઢં લભતે રાજસત્તમમ્। વાતોઽપિ નિશ્ચરંસ્તત્ર પ્રવેશે વિનિવાર્યતે
કોઈ પણ વ્યક્તિ એ ઉત્તમ રાજા સુધી પહોંચી શકતો નહોતો; રાત્રે ફૂંકાતો પવન પણ અંદર જવા દેવામાં આવતો નહોતો.
પ્રાપ્તે ચ દિવસે તસ્મિન્સપ્તમે દ્વિજસત્તમઃ। કાશ્યપોઽભ્યાગમદ્વિદ્વાંસ્તં રાજાનં ચિકિત્સિતુમ્
સાતમા દિવસે, મહાન ઋષિ કાશ્યપ ત્યાં રાજાને સારવાર આપવા આવ્યા.
શ્રુતં હિ તેન તદભૂદ્યથા તં રાજસત્તમમ્। તક્ષકઃ પન્નગશ્રેષ્ઠો નેષ્યતે યમસાદનમ્
તેમણે સાંભળ્યું હતું કે પન્નગોમાં શ્રેષ્ઠ તક્ષક એ ઉત્તમ રાજાને યમલોકમાં મોકલશે નહીં.
તં દષ્ટં પન્નગેન્દ્રેણ કરિષ્યેઽહમપજ્વરમ્। તત્ર મેઽર્થશ્ચ ધર્મશ્ચ ભવિતેતિ વિચિન્તયન્
'મારે પન્નગરાજે દંશેલા રાજાને તાવમુક્ત કરવો છે; એમાં જ મારું હિત અને ધર્મ બંને છે,' એમ વિચારતાં તેઓ આવ્યા.
તં દદર્શ સ નાગેન્દ્રસ્તક્ષકઃ કાશ્યપં પથિ। ગચ્છન્તમેકમનસં દ્વિજો ભૂત્વા વયોઽતિગઃ
માર્ગમાં એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણના રૂપે એકાગ્ર મનથી જતા કાશ્યપને પન્નગરાજ તક્ષકે જોયા.
તમબ્રવીત્પન્નગેન્દ્રઃ કાશ્યપં મુનિપુંગવમ્। ક્વ ભવાંસ્ત્વરિતો યાતિ કિંચ કાર્યં ચિકીર્ષતિ
પન્નગરાજે મહર્ષિ કાશ્યપને પૂછ્યું: 'તમે કયા જાઓ છો અને કઈ કામ માટે આવશ્યકતા છે?'
નૃપં કુરુકુલોત્પન્નં પરિક્ષિતમરિંદમમ્। તક્ષકઃ પન્નગશ્રેષ્ઠસ્તેજસાઽધ્ય પ્રધક્ષ્યતિ
'કુરુવંશમાં જન્મેલા, શત્રુવિનાશક પરિક્ષિત રાજાને તક્ષક પન્નગોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાની તેજથી દહન કરશે.'
તં દષ્ટં પન્નગેન્દ્રેણ તેનાગ્નિસમતેજસમ્। પાણ્ડવાનાં કુલકરં રાજાનમમિતૌજસમ્। ગચ્છામિત્વરિતં સૌમ્ય સદ્યઃ કર્તુમપજ્વરમ્
'હું ઝડપથી એ રાજાને, જેને અગ્નિસમાન તેજવાળા પન્નગરાજે દંશ્યો છે અને જે પાંડવોનું વંશમણિ છે, તાવમુક્ત કરવા જઈ રહ્યો છું, હે સૌમ્ય.'