કોઽયં દેવો ભવેત્સાક્ષાદ્રુદ્રો યક્ષઃ સુરોઽસુરઃ। વિદ્યતે હિ ગિરિશ્રેષ્ઠે ત્રિદશાનાં સમાગમઃ
આ કોણ દેવ છે? શું Rudra સ્વયં છે, યક્ષ છે, દેવ છે કે અસુર છે? કેમ કે આ મહાપર્વત પર દેવતાઓનો મેળાવડો દેખાય છે.
ન હિ મદ્વાણજાલાનામુત્સૃષ્ટાનાં સહસ્રશઃ। શક્તોઽન્યઃ સહિતું વેગમૃતે દેવં પિનાકિનમ્
મારા છોડેલા હજારો તીરોની ગતિ સહન કરવા માટે પિનાકધારી ભગવાન સિવાય બીજું કોઈ શક્તિશાળી નથી.
દેવો વા યદિ વા યક્ષો રુદ્રાદન્યો વ્યવસ્થિતઃ। અહમેનં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નયામિ યમસાદનમ્
દેવ હોય કે યક્ષ કે રુદ્ર સિવાય બીજું કોઈ હોય, હું મારા તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેને યમલોક પહોંચાડીશ.
તતો હૃષ્ટમના જિષ્ણુર્નારાચાન્મર્મભેદિનઃ। વ્યસૃજચ્છતધા રાજન્મયૂખાનિવ ભાસ્કરઃ
પછી વિજયી અર્જુને આનંદથી મર્મને ભેદતા સૈંકડો તીરો છોડી દીધા, જેમ સૂર્યની કિરણો ફેલાય છે.
તાન્પ્રસન્નેન મનસા ભગવાઁલ્લોકભાવનઃ। શૂલપાણિઃ પ્રત્યગૃહ્ણાચ્છિલાવર્ષમિવાચલઃ
એ તીરોને લોકપિતા, ત્રિશૂલધારી ભગવાને પ્રસન્ન મનથી પર્વત જેમ પથ્થરોની વરસાદ સહન કરે તેમ સહન કર્યા.
ક્ષણેન ક્ષીણબાણોઽથ સંવૃત્તઃ ફલ્ગુનસ્તદા। વિત્રાસં ચ જગામાથ તં દૃષ્ટ્વા શરસંક્ષયમ્
થોડી જ વારમાં ફાલ્ગુનના બધા તીરો ખૂટી ગયા અને તેણે પોતાના તીરોના ખૂટી જવાથી ભય અનુભવ્યો.
ચિન્તયામાસ જિષ્ણુસ્તુ ભગવન્તં હુતાશનમ્। પુરસ્તાદક્ષયૌ દત્તૌ તૂણૌ યેનાસ્ય ખાણ્ડવે
પછી વિજયી અર્જુને મનમાં અગ્નિદેવને યાદ કર્યા, જેમણે ખાંડવ વનમાં તેને અક્ષય તૂણીઓ આપી હતી.
કિં નુ મોક્ષ્યામિ ધનુષા યન્મે બાણાઃ ક્ષયં ગતાઃ। અયં ચ પુરુષઃ કોપિ બાણાન્ગ્રસતિ સર્વશઃ
હવે જ્યારે મારા બધા તીરો ખૂટી ગયા છે, તો ધનુષ્યથી શું છોડું? અને આ કોણ છે, જે મારા બધા તીરો ગળી જાય છે?
અહમેનં ધનુષ્કોટ્યા રશૂલાગ્રેણેવ કુઞ્જરમ્। નયામિ દણ્ડધારસ્ય યમસ્ય સદનં પ્રતિ
હું મારા ધનુષ્યના છેડે, જાણે ભાલાની નોકરીથી હાથીને ઘાયલ કરાય તેમ, તેને દંડધારી યમના ઘર સુધી મોકલી દઈશ.
પ્રગૃહ્યાથ ધનુષ્કોટ્યા જ્યાપાશેનાવકૃષ્ય ચ। મુષ્ટિભિશ્ચાપિ હતવાન્વજ્રકલ્પૈર્મહાદ્યુતિઃ
પછી ધનુષ્યના છેડાને મજબૂતીથી પકડી, ડોરીને ખેંચી અને વીજળી જેવી મુઠીઓથી તેજસ્વી યોદ્ધાએ ઘા કર્યા.
સંપ્રાયુધ્યદ્ધનુષ્કોટ્યા કૌન્તેયઃ પરવીરહા। તદપ્યસ્ય ધનુર્દિવ્યં જગ્રાહ ગિરિગોચરઃ
શત્રુવિરોધી કૌંતેય ધનુષ્યના છેડે લડી રહ્યો હતો, પણ પર્વતવાસીએ તેનું દિવ્ય ધનુષ્ય પકડી લીધું.
તતોઽર્જુનો ગ્રસ્તધનુઃ ખઙ્ગપાણિરતિષ્ઠત। યુદ્ધસ્યાન્તમભીપ્સન્વૈ વેગેનાભિજગામ તમ્
પછી અર્જુનનું ધનુષ્ય પકડી લેવામાં આવ્યું, તો તેણે હાથમાં તલવાર લીધી અને યુદ્ધનો અંત લાવવા ઝડપથી સામે દોડી ગયો.
તસ્ય મૂર્ધ્નિ શિતં ખઙ્ગમસક્તં પર્વતેષ્વપિ। મુમોય ભુજવીર્યેણ વિક્રમ્ય કુરુનન્દનઃ
કુરુકુળના આનંદ અર્જુને પોતાના બળથી તીક્ષ્ણ તલવારથી સામેવાળા ના માથા પર એવો ઘા કર્યો કે જે પર્વતોમાં પણ ફસાઈ જાય.
તકસ્ય મૂર્ધાનમાસાદ્ય પફાલાસિવરો હિ સઃ। તતો વૃક્ષૈઃ શિલાભિશ્ચ યોધયામાસ ફલ્ગુનઃ
તલવાર એના શત્રુના માથા પર વાગતાં તૂટી ગઈ; ત્યારબાદ ફાલ્ગુને વૃક્ષો અને પથ્થરો લઈને યુદ્ધ કર્યું.
તદા વૃક્ષાન્મહાકાયઃ પ્રત્યગૃહ્ણાદથો શિલાઃ। કિરાતરૂપી ભગવાંસ્તતઃ પાર્થો મહાબલઃ
પછી મહાબળવાન કિરાટ સ્વરૂપે ભગવાને પાર્થ દ્વારા ફેંકાયેલા વૃક્ષો અને પથ્થરો પકડી લીધા.
મુષ્ટિભિર્વજ્રસંસ્પર્શૈર્ધૂમમુત્પાદયન્મુખે। પ્રજહાર દુરાધર્ષે કિરાતસમરૂપિણિ
અજેય પાર્થે વીજળી જેવી મુઠીઓથી, મોઢામાંથી ધૂમ્રો નીકાળતો, યુદ્ધમાં કિરાટને ઘા કર્યા.
તતઃ શક્રાશનિસમૈર્મુષ્ટિભિર્ભૃશદારુણૈઃ। કિરાતરૂપી ભગવાનર્દયામાસ ફલ્ગુનમ્
પછી ભગવાન કિરાટે પણ ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી ભયાનક મુઠીઓથી ફાલ્ગુનને દુઃખ આપ્યું.
તતશ્ચટચટાશબ્દઃ સુધોરઃ સમજાયત। પાણ્ડવસ્ય ચ મુષ્ટીનાં કિરાતસ્ ચ યુધ્યતઃ
પછી પાંડવ અને કિરાટની મુઠીઓ એકબીજા સાથે અથડાતાં જોરદાર અને ભયાનક અવાજ ઊઠ્યો.
સુમુહૂર્તં તયોર્યુદ્ધમભવલ્લોમહર્ષણમ્। ભુજપ્રહારસંયુક્તં વૃત્રવાસવયોરિવ
બન્ને વચ્ચે લાંબો સમય સુધી ભયજનક યુદ્ધ ચાલ્યું, જેમાં હાથના ઘા પડતા હતા, જાણે વૃત્ર અને ઇન્દ્ર વચ્ચે યુદ્ધ ચાલે.
મહારાજ તતો જિષ્ણુઃ કિરાતમુરસા બલી। પાણ્ડવં ચ વિચેષ્ટન્તં કિરાતોપ્યહનદ્બલાત્
હે રાજા! પછી બળવાન જિષ્ણુએ પોતાના છાતીથી કિરાટને ઘા કર્યો અને કિરાટે પણ જોરથી સંઘર્ષ કરતા પાંડવને ઘા કર્યો.
તયોર્ભુજવિનિષ્પેષાત્સંધર્ષેણોરસોસ્તથા। સમજાયત ગાત્રેષુ પાવકોઽઙ્ગારધૂમવાન્
બન્નેના હાથ અને છાતીના અથડામણથી એમના શરીરે જાણે અગ્નિ, અંગારો અને ધૂમ્રો દેખાવા લાગ્યા.
તત એનં મહાદેવઃ પીડ્ય ગાત્રૈઃ સુપીડિતમ્। તેજસા વ્ક્રમદ્રોષાચ્ચેતસ્તસ્ય વિમોહયન્
પછી મહાદેવજીએ પોતાના શરીરે દબાવી, તેજ, બળ અને ક્રોધથી અર્જુનનું મન ચકરાઈ ગયું.
તતોઽભિપીડિતૈર્ગાત્રૈઃ પિણ્ડીકૃત ઇવાબભૌ। ફલ્ગુનો ગાત્રસંરુદ્ધો દેવદેવેન ભારત
પછી દેવદેવતાએ અર્જુનના અંગો દબાવીને જાણે એક જ ગાંઠ બનાવી દીધી હોય તેમ ફાલ્ગુન દેખાવા લાગ્યો.
નિરુચ્છ્વાસોઽભવચ્ચૈવ સન્નિરુદ્ધો મહામનાઃ। તતઃ પપાત સંમૂઢસ્તતઃ પ્રીતોઽભવદ્ભવઃ
મહાન મનવાળો અર્જુન દબાઈ જતાં શ્વાસ પણ બંધ થઈ ગયો; પછી મૂંઝાઈને પડી ગયો અને ભવ પ્રસન્ન થયા.
સ મુહૂર્તં તથા ભૂત્વા સચેતાઃ પુનરુત્થિતઃ। રુધિરેણાપ્લુતાઙ્ગસ્તુ પાણ્ડવો ભૃશદુઃખિતઃ
થોડો સમય એમ જ રહી, પછી અર્જુનને સંજ્ઞાન આવી, લોહીથી લથપથ શરીર લઈને ખૂબ પીડાયેલો ઊભો થયો.
શરણ્યં શરણં ગત્વા ભગવન્તં પિનાકિનમ્। મૃન્મયં સ્ણ્ડિલં કૃત્વામાલ્યેનાપૂજયદ્ભવમ્
પાર્થે શરણમાં જઈ, પિનાકધારી ભગવાન પાસે માટીના ચૌક બનાવ્યો અને ફૂલમાળાથી ભવની પૂજા કરી.
તચ્ચ માલ્યં તદા પાર્થઃ કિરાતશિરસિ સ્થિતમ્। અપશ્યત્પાણ્ડવશ્રેષ્ઠો હર્ષેણ પ્રકૃતિં ગતઃ
એ સમયે અર્જુને તે વણાવેલું હાર કિરાતના માથા પર મૂકાયેલું જોયું; પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન આનંદથી ભરાઈ ગયો અને સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં પાછો આવ્યો.
પપાત પાદયોસ્તસ્ય તતઃ પ્રીતોઽભવદ્ભવઃ। [ઉવાચ ચૈનં વચસા મેઘગમ્ભીરગીર્હસઃ। જાતવિસ્મયમાલોક્ય તતઃ ક્ષીણાઙ્ગસંહતિમ્
પછી તે હાર ભગવાનના પગ પાસે પડ્યું અને ભવ ખુશ થયા; અર્જુન આશ્ચર્યચકિત અને થાકેલો જોઈને, મેઘ જેવી ગૂંજી રહેલી વાણીમાં ભગવાને તેને કહ્યું.
ભોભો ફલ્ગુન તુષ્ટોસ્મિ કર્મણાઽપ્રતિમેન તે। શૌર્યેણાનેન ધૃત્યા ચ ક્ષત્રિયો નાસ્તિ તે સમઃ
ફળ્ગુન, હું તારા અનન્ય કાર્યોને લીધે તારી પર પ્રસન્ન છું; તારી શૂરવીરતા અને ધીરજમાં કોઈ ક્ષત્રિય તને બરાબર નથી.
સમં તેજશ્ચ વીર્યં ચ મમાદ્ય તવ ચાનઘ। પ્રીતસ્તેઽહં મહાબાહો પશ્ય માં ભરતર્ષભ
અજ્ઞહ, આજે તારી તાકાત અને તેજ મારા જેટલું જ છે; મહાબાહુ, હું તારી પર પ્રસન્ન છું, એટલે, હે ભરતવંશી, મને જોઈ.