મયાઽભિપન્નઃ પૂર્વં હિ રાક્ષસોઽયમિહાગતઃ। કામાત્પરિભવાદ્વાઽપિ ન મે જીવન્વિમોક્ષ્યસે
'આ રાક્ષસ, જે અહીં આવ્યો હતો, પહેલાં હું જ તેનો પીછો કરી રહ્યો હતો; ઇચ્છા કે અપમાનથી, હવે હું તને જીવતો છોડીશ નહીં.'
ન હ્યેષ મૃગયાધર્મો યસ્ત્વયાઽદ્ય કૃતો મયિ। તેન ત્વાં ભ્રંશયિષ્યામિ જીવિતાત્પર્વતાશ્રયમ્
'તમે આજે જે કર્યું, એ સાચા શિકારની રીત નથી, કેમ કે તમે મારા વિરોધમાં વર્ત્યા; તેથી, પર્વતવાસી, હું તને જીવતો નહીં રાખું.'
ઇત્યુક્તઃ પાણ્ડવેયેન કિરાતઃ પ્રહસન્નિવ। ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા પાણ્ડવં સવ્યસાચિનં
પાંડવના આ શબ્દો સાંભળીને, કિરાત હળવો હસ્યો અને સૌમ્ય વાણીથી ડાબોડી પાંડવને કહ્યું:
ન મત્કૃતે ત્વયા વીરઃ ભીઃ કાર્યા વનમન્તિકાત્। ઇયં ભૂમિઃ સદાઽસ્માકમુચિતા વસતાં વને
'મારા કારણે, વીર, તને ડરવાની જરૂર નથી કે જંગલ છોડવાની જરૂર નથી; આ જમીન તો હંમેશા અમારી વસવાટ માટે યોગ્ય છે.'
ત્વયા તુ દુષ્કરઃ કસ્માદિહ વાસઃ પ્રરોચિતઃ। વયં તુ બહુસત્ત્વેઽસ્મિન્નિવસામસ્તપોધન
'પણ તું અહીં રહેવાનું કેમ પસંદ કર્યું, જ્યાં રહેવું બહુ મુશ્કેલ છે? અમે તો, તપસ્વી, અનેક પ્રાણીઓથી ભરેલા આ સ્થળે રહેીએ છીએ.'
ભવાંસ્તુ કૃષ્ણવત્માર્ભઃ સુકુમારઃ સુખોચિતઃ। કથં શૂન્યમિમં દેશમેકાકી વિચરિષ્યતિ
'તુ તો કૃષ્ણ જેવા મનવાળો, નાજુક અને સુખમાં રહેવાનો આદતવાળો યુવાન છે; તો એકલો આ સુનસાન પ્રદેશમાં કેમ ફરશે?'
ગાણ્ડીવમાશ્રયં કૃત્વા નારાજાંશ્ચાગ્નિસન્નિભાન્। નિવસામિ મહારણ્યે દ્વિતીય ઇવ પાવકઃ
'હું તો ગાંડીવ પર વિશ્વાસ રાખીને, અગ્નિ જેવાં ભયાનક રાજાઓથી ડર્યા વિના, આ મહા જંગલમાં, બીજો અગ્નિ બનીને રહે છું.'
એષ ચાપિ મયા જન્તુર્મૃગરૂપં સમાશ્રિતઃ। રાક્ષસો નિહતો ઘોરો હન્તું મામિહ ચાગતઃ
'આ પ્રાણી, જે હરણનું રૂપ ધારણ કરીને આવ્યું હતું, એ ભયાનક રાક્ષસ હતો, જે મને મારવા આવ્યો હતો અને મેં તેને મારી નાખ્યો.'
મયૈષ ધન્વનિર્મુક્તૈસ્તાડિતઃ પૂર્વમેવ હિ। બાણૈરભિહતઃ શેતે નીતશ્ચ યમસાદનમ્
'હું એ પ્રાણીને મારા ધનુષ્યમાંથી છોડેલા તીરો વડે પહેલેથી જ ઘાયલ કર્યો હતો; મારા બાણોથી ઘાયલ થઈ, હવે એ યમલોકમાં પહોંચી ગયો છે.'
મમૈવાયં લક્ષ્યભૂતઃ પૂર્વમેવ પરિગ્રહઃ। મમૈવ ચ પ્રહારેણ જીવિતાદ્વ્યપરિપિતઃ
'આ પ્રાણી પહેલેથી જ મારું નિશાન અને મારું અધિકાર હતું; અને મારા પ્રહારથી એ જીવતો રહ્યો નહીં.'
દોષાન્સ્વાન્નાર્હસેઽન્યસ્મૈ વક્તું સ્વબલદર્પિતઃ। અભિષક્તોસ્મિ મન્દાત્મન્ન મે જીવન્વિમોક્ષ્યસે
તારે પોતાની તાકાતનો ગમંડ રાખીને બીજાના દોષ બતાવવાનો હક નથી. અરે મૂર્ખ, તું મને લલકાર્યો છે, હવે તું જીવતો છૂટશે નહીં.
સ્થિરો ભવ વિમોક્ષ્યામિ સાયકાનશનીનિવ। ઘટસ્વ પરયા શક્ત્યા મુઞ્ચ ત્વમપિ સાયકાન્
હવે મજબૂતીથી ઊભો રહીને લડીશ, હું તીર વરસાવીશ, તું પણ તારી આખી શક્તિથી તીર છોડ.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કિરાતસ્યાર્જુનસ્તદા। રોષમાહારયામાસ તાડયામાસ ચેષુભિઃ
શિકારીના એ વચન સાંભળીને અર્જુનને ભારે ગુસ્સો આવ્યો અને તેણે તીરો વડે તેની પર પ્રહાર કર્યો.
તતો હૃષ્ટેન મનસા પ્રતિજગ્રાહ સાયકાન્। ભૂયોભૂય ઇતિ પ્રાહ મન્દમન્દેત્યુવાચ હ
પછી આનંદથી મનમાં તીરો સ્વીકાર્યા અને વારંવાર ધીમે ધીમે કહીને મૃદુ વાણી બોલી.
પ્રહરસ્વ શરાનેતાન્નારાચાન્મર્મભેદિનઃ। ઇત્યુક્તો બાણવર્ષં સ મુમોચ સહસાઽર્જુનઃ
મારા મર્મને ભેદતા તીરો છોડ, એમ કહેતાં અર્જુને એકાએક તીરોની ઝમાવટ કરી.
તતસ્તૌ તત્રસંરબ્ધૌ ગર્જમાનૌ મુહુર્મુહુઃ। શરૈરાશીવિષાકારૈસ્તતક્ષાતે પરસ્પરમ્
પછી બંને રોષથી ગર્જના કરતા, વારંવાર ઝંખતા, એકબીજાને ઝેરી સાપ જેવા તીરો વડે ઘાયલ કરતા.
તતોઽર્જુનઃ શરવર્ષં કિરાતે સમવાસૃજત્। તત્પ્રસન્નેન મનસા પ્રતિજગ્રાહ શંકરઃ
પછી અર્જુને શિકારી પર તીરોની વરસાદ કરી, અને શિવજી પ્રસન્ન મનથી એ તીરો સહન કરતા.
મુહૂર્તં શરવર્ષં તુ પ્રતિગૃહ્ય પિનાકધૃક્। અક્ષતેન શરીરેણ તસ્થૌ ગિરિવાચલઃ
પિનાકધારી ભગવાને ક્ષણમાત્ર માટે તીરોની વરસાદ સહન કરી અને પર્વત જેવો અડગ રહીને, શરીરે અખંડિત ઊભા રહ્યા.
સ દૃષ્ટ્વા બાણવર્ષં તુ મઘીભૂતં ધનંજયઃ। પરમં વિસ્મયં ચક્રે સાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રવીત્
પછી ધનંજયે જોયું કે તેની તીરોની ઝમાવટ વ્યર્થ થઈ ગઈ છે, તો તે ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થઈને બોલ્યો, 'વાહ! વાહ!'
અહોઽયં સુકુમારાઙ્ગો હિમવચ્છિખરાશ્રયઃ। ગાણ્ડીવમુક્તાન્નારાચાન્પ્રતિગૃહ્ણાત્યવિહ્વલઃ
આ કાંઈ સુકુમાર અંગો ધરાવનાર, હિમાલયની શિખરો પર વસે છે, છતાં ગાંડીવમાંથી છૂટેલા તીરો સહેજ પણ અચકાયા વગર સહન કરે છે.
કોઽયં દેવો ભવેત્સાક્ષાદ્રુદ્રો યક્ષઃ સુરોઽસુરઃ। વિદ્યતે હિ ગિરિશ્રેષ્ઠે ત્રિદશાનાં સમાગમઃ
આ કોણ દેવ છે? શું Rudra સ્વયં છે, યક્ષ છે, દેવ છે કે અસુર છે? કેમ કે આ મહાપર્વત પર દેવતાઓનો મેળાવડો દેખાય છે.
ન હિ મદ્વાણજાલાનામુત્સૃષ્ટાનાં સહસ્રશઃ। શક્તોઽન્યઃ સહિતું વેગમૃતે દેવં પિનાકિનમ્
મારા છોડેલા હજારો તીરોની ગતિ સહન કરવા માટે પિનાકધારી ભગવાન સિવાય બીજું કોઈ શક્તિશાળી નથી.
દેવો વા યદિ વા યક્ષો રુદ્રાદન્યો વ્યવસ્થિતઃ। અહમેનં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નયામિ યમસાદનમ્
દેવ હોય કે યક્ષ કે રુદ્ર સિવાય બીજું કોઈ હોય, હું મારા તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેને યમલોક પહોંચાડીશ.
તતો હૃષ્ટમના જિષ્ણુર્નારાચાન્મર્મભેદિનઃ। વ્યસૃજચ્છતધા રાજન્મયૂખાનિવ ભાસ્કરઃ
પછી વિજયી અર્જુને આનંદથી મર્મને ભેદતા સૈંકડો તીરો છોડી દીધા, જેમ સૂર્યની કિરણો ફેલાય છે.
તાન્પ્રસન્નેન મનસા ભગવાઁલ્લોકભાવનઃ। શૂલપાણિઃ પ્રત્યગૃહ્ણાચ્છિલાવર્ષમિવાચલઃ
એ તીરોને લોકપિતા, ત્રિશૂલધારી ભગવાને પ્રસન્ન મનથી પર્વત જેમ પથ્થરોની વરસાદ સહન કરે તેમ સહન કર્યા.
ક્ષણેન ક્ષીણબાણોઽથ સંવૃત્તઃ ફલ્ગુનસ્તદા। વિત્રાસં ચ જગામાથ તં દૃષ્ટ્વા શરસંક્ષયમ્
થોડી જ વારમાં ફાલ્ગુનના બધા તીરો ખૂટી ગયા અને તેણે પોતાના તીરોના ખૂટી જવાથી ભય અનુભવ્યો.
ચિન્તયામાસ જિષ્ણુસ્તુ ભગવન્તં હુતાશનમ્। પુરસ્તાદક્ષયૌ દત્તૌ તૂણૌ યેનાસ્ય ખાણ્ડવે
પછી વિજયી અર્જુને મનમાં અગ્નિદેવને યાદ કર્યા, જેમણે ખાંડવ વનમાં તેને અક્ષય તૂણીઓ આપી હતી.
કિં નુ મોક્ષ્યામિ ધનુષા યન્મે બાણાઃ ક્ષયં ગતાઃ। અયં ચ પુરુષઃ કોપિ બાણાન્ગ્રસતિ સર્વશઃ
હવે જ્યારે મારા બધા તીરો ખૂટી ગયા છે, તો ધનુષ્યથી શું છોડું? અને આ કોણ છે, જે મારા બધા તીરો ગળી જાય છે?
અહમેનં ધનુષ્કોટ્યા રશૂલાગ્રેણેવ કુઞ્જરમ્। નયામિ દણ્ડધારસ્ય યમસ્ય સદનં પ્રતિ
હું મારા ધનુષ્યના છેડે, જાણે ભાલાની નોકરીથી હાથીને ઘાયલ કરાય તેમ, તેને દંડધારી યમના ઘર સુધી મોકલી દઈશ.
પ્રગૃહ્યાથ ધનુષ્કોટ્યા જ્યાપાશેનાવકૃષ્ય ચ। મુષ્ટિભિશ્ચાપિ હતવાન્વજ્રકલ્પૈર્મહાદ્યુતિઃ
પછી ધનુષ્યના છેડાને મજબૂતીથી પકડી, ડોરીને ખેંચી અને વીજળી જેવી મુઠીઓથી તેજસ્વી યોદ્ધાએ ઘા કર્યા.