અત્યદ્ભુતં મહાપ્રાજ્ઞ રોમહર્ષણમર્જુનઃ। ભવેન સહ સંગ્રામં ચકારાપ્રતિમં કિલ। પુરા પ્રહરતાંશ્રેષ્ઠઃ સંગ્રામેષ્વપરાજિતઃ
'હે વિદ્વાન, અર્જુન અને ભવ વચ્ચે જે અદ્વિતીય અને અદ્ભુત યુદ્ધ થયું હતું તે તો અત્યંત આશ્ચર્યજનક છે. તે પહેલાં અર્જુન યુદ્ધમાં અપરાજિત અને શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા હતો.'
યચ્છ્રુત્વા નરસિંહાનાં દૈન્યહર્ષાતિવિસ્મયાત્। શૂરાણામપિ પાર્થાનાં હૃદયાનિ ચકમ્પિરે
'આ સાંભળીને—even સિંહ સમાન પાંડવોના દિલમાં પણ આશ્ચર્ય, આનંદ અને ભયથી ધડકન વધી ગઈ.'
યદ્યચ્ચ કૃતવાનન્યત્પાર્થસ્તદસ્વિલં વદ
'અને પાર્થએ જે બીજું પણ કર્યું હોય તે બધું પણ મને કહેજે.'
ન હ્યસ્ નિન્દિતં જિષ્ણોઃ સુસૂક્ષ્મમપિ લક્ષયે। ચરિતં યસ્ય શૂરસ્ય તન્મે સર્વં પ્રકીર્તય
'મને તો વિજયી અર્જુનના વર્તનમાં એક પણ નિંદનીય વાત દેખાતી નથી. એ શૂરવીરના બધા કાર્યો મને કહેજે.'
કથયિષ્યામિ તે તાત કથામેતાં મહાત્મનઃ। દિવ્યાં કૌરવશાર્દૂલ મહતીમદ્ભુતોપમામ્
'હે પ્રિય, હવે હું તને આ મહાન આત્માના અદ્ભુત અને વિશાળ કથાનો વર્ણન કરું છું, હે કુરુસિંહ.'
ગાત્રસંસ્પર્શસંબદ્ધાં ત્ર્યમ્બકેણ મહાહવે। પાર્થસ્ય દેવદેવેન શૃણુ સમ્યક્સમાગમમ્
'પાર્થ અને દેવોના દેવ ત્ર્યંબક વચ્ચે મહાયુદ્ધમાં જે અદ્વિતીય મુલાકાત થઈ, તેનું વર્ણન ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.'
યુધિષ્ઠિરનિયોગાત્સ જગામામિતવિક્રમઃ। શક્રં સુરેશ્વરં દ્રષ્ટું દેવદેવં ચ શંકરમ્
યુધિષ્ઠિરના આદેશથી, અપરમિત શૂરવીર અર્જુને દેવોના રાજા ઇન્દ્ર અને દેવદેવ મહાદેવને જોવા માટે પ્રસ્થાન કર્યું.
દિવ્યં તદ્ધનુરાદાય ખઙ્ગં ચ પુરુષર્ષભઃ। મહાબલો મહાબાહુરર્જુનઃ કાર્યસિદ્ધયે
દિવ્ય ધનુષ્ય અને તલવાર ધારણ કરીને, મહાબળવાન અને દીર્ઘબાહુ અર્જુન પોતાના કાર્યસિદ્ધિ માટે આગળ વધ્યો.
દિશં હ્યુદીચીં કૌરવ્યો હિમવચ્છિખરં પ્રતિ। ઐન્દ્રિઃ સ્થિરમના રાજન્સર્વલોકમહારથઃ
ઇન્દ્રશક્તિવાળા અને સર્વલોકના મહારથી, કુરુકુળના પુત્ર અર્જુન સ્થિર મનથી ઉત્તર દિશામાં હિમાલયની ચોટીઓ તરફ ચાલ્યો.
ત્વરયા પરયા યુક્તસ્તપસે ધૃતનિશ્ચયઃ। વનં કણ્ટકિતં ઘોરમેક એવાન્વપદ્યત
અતિ ઝડપ અને દૃઢ નિશ્ચય સાથે તપ માટે, અર્જુન એકલો જ કાંટાળું અને ભયાનક જંગલમાં પ્રવેશ્યો.
નાનાપુષ્પફલોપેતં નાનાપક્ષિનિનાદિતમ્। નાનામૃગગણાકીર્ણં સિદ્ધચારણસેવિતમ્
તે જંગલ વિવિધ ફૂલો અને ફળોથી ભરેલું, અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતું, વિવિધ પ્રાણીઓથી ભરપૂર અને સિદ્ધો તથા ચારણોનું સ્થાન હતું.
તતઃ પ્રયાતે બીભત્સૌ વનં માનુષવર્જિતમ્। શઙ્ખાનાં પટહાનાં ચ શબ્દઃ સમભવદ્દિવિ
જ્યારે વિભત્સુ એ મનુષ્યો વિનાનું જંગલ પાર કર્યું, ત્યારે આકાશમાં શંખ અને ઢોલના ધ્વનિ ગુંજવા લાગ્યા.
પુષ્પવર્ષં ચ સુમહન્નિપપાત મહીતલે। મેઘજાલં ચ સતતં છાદયામાસ સર્વતઃ
પૃથ્વી પર વિશાળ ફૂલોની વર્ષા થઈ અને ઘનઘોર વાદળો સતત સર્વત્ર આછાદિત કરતા રહ્યા.
સોતીત્ય વનદુર્ગાણિ સન્નિકર્ષે મહાગિરેઃ। શુશુભે હિમવત્પૃષ્ઠે વસમાનોઽર્જુનસ્તદા
મહાપર્વતની નજીકના કઠિન જંગલ વિસ્તારો પાર કરીને, અર્જુન હિમાલયની ઢોળાણ પર વસતો હતો અને તેય સમયે તેજસ્વી જણાતો હતો.
તત્રતત્ર દ્રુમાન્ફુલ્લાન્વિહગૈર્વલ્ગુનાદિતાન્। નદીશ્ચ વિપુલાવર્તા વૈદૂર્યનીલસંનિભાઃ
અર્જુને અહીં-ત્યાં ફૂલેલા વૃક્ષો, મીઠા સ્વરે ગાતા પક્ષીઓ અને પહોળા ઘૂંટણાવાળા, વૈદૂર્ય અને નીલમણિ જેવાં ચમકતા નદીઓ જોયા.
હંસકારણ્ડવોદ્ગીતાઃ સારસાભિરુતાસ્તથા। પુંસ્કોકિલરુતાશ્ચૈવ ક્રૌઞ્ચબર્હિણનાદિતાઃ
ત્યાં હંસ અને કરંડવ ગાતા, સારસોનું રટણ, પુરૂષ કોયલની ટહૂંક અને ક્રૌંચ તથા મોરના અવાજ સંભળાતા.
મનોહરવનોપેતાસ્તસ્મિન્નતિરથોઽર્જુનઃ। પુણ્યશીતામલજલાઃ પશ્યન્પ્રીતમનાઽભવત્
આ મનોહર જંગલમાં મહારથી અર્જુને પવિત્ર, ઠંડા અને નિર્મળ જળ જોવા મળ્યા અને તેનું મન આનંદથી ભરાયું.
રમણીયે વનોદ્દેશે રમમાણોઽર્જુનસ્તદા। તપસ્યુગ્રે વર્તમાન ઉગ્રતેજા મહામનાઃ
તે સુંદર જંગલ વિસ્તારમાં આનંદ માણતો અર્જુન, મહા તેજસ્વી અને મહાન મનવાળો, કઠિન તપમાં લીન રહ્યો.
દર્ભચીરં નિવસ્યાથ દણ્ડાજિનબિભૂષિતઃ। શીર્ણં ચ પતિતં ભૂમૌ પર્ણં સમુપભુક્તવાન્
અર્જુન દર્ભના વસ્ત્ર પહેરી, દંડ અને મૃગચર્મ ધારણ કરીને, જમીન પર પડેલા સુકાઈ ગયેલા પાંદડા ખાધા.
પૂર્ણેપૂર્ણે ત્રિરરાત્રે તુ માસમેકં ફલાશનઃ। દ્વિગુણેનૈવ કાલેન દ્વિતીયં માસમત્યયાત્
અર્જુને એક મહિનો સુધી દરેક ત્રીજા દિવસે ફળ ખાધા અને સમય પૂર્ણ કર્યો; પછી એથી પણ વધુ કઠિન નિયમથી બે મહિના વિતાવ્યા.
તૃતીયમપિ માસં સ ક્રમેણાહારમાચરન્। ચતુર્થે ત્વથ સંપ્રાપ્તે માસે ભરતસત્તમઃ
તેણે ત્રીજા મહિને પણ નિયમિત રીતે આહાર કર્યો; અને ચોથો મહિનો શરૂ થયો ત્યારે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ—
વાયુભક્ષો મહાબાહુરભવત્પાણ્ડુનન્દનઃ। ઊર્ધ્વબાહુર્નિરાલમ્બઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠાગ્રધિષ્ઠિતઃ
પાંડુપુત્ર મહાબાહુ અર્જુન માત્ર વાયુ પર જ જીવતો રહ્યો, હાથ ઉપર ઉંચા રાખી, આધાર વિના, પગના અંગૂઠાના ટોચ પર ઊભો રહ્યો.
સદોપસ્પર્શનાચ્ચાસ્ય બભૂવુરમિતૌજસઃ। વિદ્યુદમ્ભોરુહનિભા જટાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ
સદા જળસ્પર્શથી, અમિત તપશ્ચર્યાવાળા મહાત્મા અર્જુનના જટાઓ વીજળી અને નીલકમળ જેવી ઝળહળતી જણાતી હતી.
તતો મહર્ષયઃ સર્વે જગ્મુર્દેવં પિનાકિનમ્। વિવેદયિષવઃ પાર્થં તપસ્યુગ્રે સમાસ્થિતમ્
પછી બધા મહર્ષિઓ પિનાકધારી દેવ પાસે ગયા અને પార్థ તપની કઠિન સાધનામાં લીન છે એ વાત મહાદેવને જણાવી.
નીલકણ્ઠં મહાદેવમભિવાદ્ય પ્રણમ્ય ચ। સર્વે નિવેદયામાસુઃ કર્મ તત્ફલ્ગુનસ્ય હ
નિલકંઠ મહાદેવને વંદન કરીને, બધા જણોએ ફલ્ગુનના કાર્યોની વાત તેમને જણાવી.
એકઃ પાર્થો મહાતેજા હિમવત્પૃષ્ઠમાશ્રિતઃ। ઉગ્રે તપરસિ દુષ્પારે સ્થિતો ધૂમાપયન્દિશઃ
એ મહાશક્તિશાળી પાર્થે હિમાલયની પર્વતો પર આશ્રય લીધો છે; તે કઠિન તપસ્યા કરે છે, જેના ધૂમાડાથી દિશાઓ ધૂંધળી થઈ ગઈ છે.
તસ્ય દેવેશ ન વયં વિદ્મઃ સર્વે ચિકીર્ષિતમ્। સંતાપયતિ નઃ સર્વાનસૌ સાધુ નિવાર્યતામ્
દેવોના સ્વામી, અમને કોઈને ખબર નથી કે એ શું ઈચ્છે છે; એ અમને બધાને તપાવી રહ્યો છે—જો યોગ્ય હોય તો તેને રોકો.
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા મુનનાં ભાવિતાત્મનામ્। ઉમાપતિર્ભૂતપતિર્વાક્યમેતદુવાચ હ
એ પવિત્ર આત્માવાળા ઋષિઓના શબ્દો સાંભળી, ઉમાપતિ, ભૂતોના સ્વામી, એમ બોલ્યા.
ન વો વિષાદઃ કર્તવ્યઃ ફલ્ગુનં પ્રતિ સર્વશઃ। શીઘ્રં ગચ્છત સંહૃષ્ટા યથાગતમતન્દ્રિતાઃ
ફલ્ગુનને લઈ તમારે કોઈ ચિંતા રાખવાની જરૂર નથી; તમે જેમ આવ્યા તેમ આનંદથી અને ઉત્સાહથી તરત પાછા જાઓ.
અહમસ્ય વિજાનામિ સંકલ્પં મનસિ સ્થિતમ્। નાસ્ય સ્વર્ગસ્પૃહા કાચિન્નૈશ્વર્યસ્ય ન ચાયુષઃ। યત્તસ્ય કાઙ્ક્ષિતં પ્રાપ્તું તત્કરિષ્યેઽહમદ્ય વૈ
મને ખબર છે કે તેના મનમાં શું સંકલ્પ છે; તેને સ્વર્ગની, રાજપદની કે લાંબા આયુષ્યની ઈચ્છા નથી. જે તે મેળવવા માંગે છે, તે હું આજે જરૂર આપીછ.