અભિવાદ્ય તુ તૌ વીરાવૂચતુઃ પાકશાસનિમ્। અવાપ્તવ્યાનિ સર્વાણિ દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ વાસવાત્। અસ્ત્રાણ્યાપ્નુહિ કૌન્તેય મનસા યદ્યદિચ્છસિ
એ બંને વીરને વંદન કરીને, તેમણે પાકશાસનિધારીને કહ્યું: 'બધી દિવ્ય શસ્ત્રો વસવ પાસેથી મેળવવી છે; કુંતીપુત્ર, તારા મનમાં જે ઇચ્છા હોય તે શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર.'
ગિરો હ્યશિથિલાઃ સર્વા નિર્દોષાઃ સંમતાઃ સતામ્। ત્વમેકઃ પાણ્ડવેષ્વદ્ય સંપ્રાપ્તોસિ ધનઞ્જય
તારી બધી વાતો દૃઢ, નિર્દોષ અને સજ્જનોમાં માન્ય છે; આજે પાંડવોમાં તું એકલો ધનંજય સિદ્ધિ પર પહોંચ્યો છે.
ન ચાધર્મવિદં દેવા નાસિદ્ધં નાતપસ્વિનમ્। દ્રષ્ટુમિચ્છન્તિ કૌન્તેય ચલચિત્તં શઠં ન ચ
કુંતીપુત્ર, દેવતાઓ અધર્મ જાણનારા, અસફળ, તપ વગરના, ચંચળ મનવાળા કે કપટી માણસને જોવા ઇચ્છતા નથી.
રોરૂયમાણઃ કટુકમીર્ષ્યકઃ કટુકાક્ષરઃ। શઠકઃ શ્લાઘકઃ ક્ષેપ્તા હન્તા ચ વિચિકિત્સિતા
જે માણસ કડક બોલે છે, ઈર્ષ્યાળુ છે, કડવી વાત કરે છે, કપટી, પોતાનો વખાણ કરનાર, નિંદા કરનાર, મારનાર અને શંકાશીલ હોય છે.
વિશ્વસ્ હન્તા માયાવી ક્રોધનોઽનૃતભાષિતા। અત્યાશી નાસ્તિકોઽદાતા મિત્રધ્રુક્સર્વશઙ્કિતઃ
વિશ્વાસ તોડનાર, છેતરપિંડી કરનાર, ગુસ્સાવાળો, ખોટું બોલનાર, વધારે લોભી, શ્રદ્ધા વગરનો, દાન ન કરનાર, મિત્રોને દગો આપનાર અને દરેક પર શંકા કરનાર—
આક્રોષ્ટા ચાતિમાની ચ રૌદ્રો લુબ્ધોઽથ લોલુપઃ। સ્તેનશ્ચ મદ્યપશ્ચૈવ ભ્રૂણહા ગુરુતલ્પગઃ
અપમાન કરનાર, ઘમંડિયો, ક્રૂર, લાલચુ અને કદી સંતોષ ન થતો, ચોર, દારૂ પીવનારો, ગર્ભહત્યા કરનાર અને ગુરુની પત્ની સાથે સંબંધ રાખનાર—
સંભાવિતાત્મા ચાત્યર્થં નૃશંસઃ પુરુષશ્ચ યઃ। નૈતે લોકાનાપ્નુવન્તિ નિર્લોકાસ્તે ધનઞ્જય
જે માણસ ખૂબ જ આત્મમાની અને નિર્દય હોય, એવા લોકો, હે ધનંજય, કોઈ લોકને પામતા નથી; તેઓ બધાં લોકોથી વંચિત રહી જાય છે.
આનૃશંસ્યમનુક્રોશઃ સત્યં કરુણવેદિતા। દમઃ સ્થિતિર્ધૃતિર્ધર્મઃ ક્ષમા કૃત્યમનુત્તમમ્
દયાળુપણું, સહાનુભૂતિ, સત્યવાદિતા, દુઃખમાં સહાનુભૂતિ, ઇન્દ્રિય સંયમ, સ્થિરતા, ધીરજ, ધર્મપાલન, માફી અને શ્રેષ્ઠ વર્તન—
દયા શમશ્ચ ધર્મશ્ચ ગુરુપૂજા કૃતજ્ઞતા। મૈત્રતા દ્વિજભક્તિશ્ચ વસન્તિ ત્વયિ ફલ્ગુન। વ્યપેક્ષા સર્વભૂતેષુ કૃપા દાનં મતિઃ સ્મૃતિઃ
દયા, શાંતિ, સદ્ગુણ, વડીલોના માન, ઉપકાર માનવો, મિત્રતા, દ્વિજોની ભક્તિ—આ બધું તારી અંદર વસે છે, હે ફાલ્ગુન; દરેક પ્રાણી પ્રત્યે સમભાવ, કરુણા, દાન, બુદ્ધિ અને સ્મૃતિ પણ તારી પાસે છે.
તસ્માત્કૌરવ્ય શક્રેણ સમેષ્યસિ ધનઞ્જય। ત્વાદૃશેન હિ દેવાનાં શ્લાઘનીયઃ સમાગમઃ
એટલે, હે કૌરવપુત્ર, તું શક્ર સાથે મળશે, હે ધનંજય; કેમ કે, તારા જેવા સાથે મળવું દેવતાઓ માટે પણ વખાણવા જેવું છે.
સુહૃદાં સોદરાણાં ચ સર્વેષાં ભરતર્ષભ। ત્વં ગતિઃ પરમા તાત વૃત્રહા મરુતામિવ
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, તું બધા મિત્રો અને ભાઈઓ માટે શ્રેષ્ઠ આશ્રય છે; જેમ વિત્રહા મારુતો માટે છે, તેમ તું પણ તેમના માટે છે, પ્રિય.
તસ્મિંસ્ત્રયોદશે વર્ષે ભ્રાતરઃ સુહૃદશ્ચ તે। સર્વે હિસંશ્રયિષ્યન્તિ બાહુવીર્યં મહાબલ
તે તેરમા વર્ષે, હે મહાબાહુ, તારા બધા ભાઈઓ અને મિત્રો તારી બાહુબળમાં આશ્રય લેશે.
સ પાર્થ પિતરં ગચ્છ સહસ્રાક્ષમરિન્દમ। મુષ્ટિગ્રહણમાદત્સ્વ સર્વાણ્યસ્ત્રાણિ વાસવાત્
એથી, હે પાર્થ, તું તારા પિતા, સહસ્રનેત્ર, શત્રુવિનાશક પાસે જા; તેમના હાથનો સ્પર્શ મેળવી અને વસવ પાસેથી બધા શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર.
શતશૃઙ્ગે મહાબાહો મઘવાનિદમબ્રવીત્। શૃણ્વતાં સર્વભૂતાનાં ત્વામુપાઘ્રાય મૂર્ધનિ
પછી મહાબાહુ, શતશૃંગ પર્વત પર, મઘવાને તને માથું સુઘી અને બધા જીવજંતુઓની હાજરીમાં આ શબ્દો કહ્યા.
વિદિતઃ સર્વભૂતાનાં દિવં તાત ગમિષ્યસિ। પ્રાપ્ય પુણ્યકૃતાં લોકાન્રંસ્યસે જયતાંવર
તને બધા જીવજંતુઓ ઓળખશે, હે તાત; તું સ્વર્ગમાં જશે અને પુણ્યવાનોના લોક પ્રાપ્ત કરીને આનંદ માણશે, હે વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ.
માનિતસ્ત્રિદશૈઃ પાર્થ વિહૃત્ય સુસુખં દિવિ। અવાપ્યપરમાસ્ત્રાણિ પૃથિવીં પુનરેષ્યસિ
દેવતાઓ તરફથી સન્માન પામીને, હે પાર્થ, તું સ્વર્ગમાં આનંદથી વિહાર કરશે; સર્વોત્તમ શસ્ત્રો મેળવ્યા પછી પૃથ્વી પર પાછો આવશે.
ગુણાંસ્તે વાસવસ્તાત ખાણ્ડવં દહતિ ત્વયિ। શૃણ્વતાં સર્વભૂતાનાં પુનઃ પુનરભાષત
હે તાત, જ્યારે વસવ ખાંડવ વન દહન કરતા હતા, ત્યારે તેમણે તારા ગુણોનું વખાણ વારંવાર બધા જીવજંતુઓની સામે કર્યું હતું.
તાં પ્રતિજ્ઞાં નરશ્રેષ્ઠ કર્તુમર્હસિ વાસવીમ્। કંચિદ્દેશમિતઃ પ્રાપ્ય તપોયોગમના ભવ
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, તારે વસવની એ પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરવી જોઈએ; અહીંથી કોઈ સ્થળે જઈ, તારો મન તપસ્યામાં લગાડ.
કર્તુમર્હસિ કૌરવ્ય મઘવદ્વચનં હિતમ્। દીક્ષિત્વાઽદ્યૈવ ગચ્છ ત્વં દ્રષ્ટાઽસિ ત્વં પુરન્દરમ્
હે કૌરવપુત્ર, તારે મઘવાનના હિતના વચન અનુસાર વર્તવું જોઈએ; આજે જ દિક્ષા લઈને તું જા—તને પુરંદરનો દર્શન થશે.
તૌ પરિષ્વજ્ય બીભત્સુઃ કૃષ્ણામામન્ત્ર્ય ચાપ્યુભૌ। મનાંસ્યાદાય સર્વેષાં પ્રયાતઃ પુરુષર્ષભઃ
પછી બીભત્સુએ કૃષ્ણ અને બીજા સૌને હૃદયથી ભેટી અને બધાને મનથી વિદાય લઈને, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રસ્થાન કર્યું.
તં તથા પ્રસ્થિતં વીરં સિંહસ્કન્ધોરસં તદા। પ્રાઞ્જલિઃ પાણ્ડવંકૃષ્ણા દેવાનાં કુર્વતી નમઃ। વાગ્ભિઃ પરમશુદ્ધાભિર્મઙ્ગલાભિરભાષત્
જ્યારે એ સિંહસમાન ભુજાવાળા, વિશાળ છાતી ધરાવનાર વીર પ્રસ્થાન કર્યો, ત્યારે કૃષ્ણાએ હાથ જોડીને પાંડવ માટે દેવતાઓને વંદન કર્યું અને પવિત્ર અને શુભ વચનો ઉચ્ચાર્યા.
નમો ધાત્રે વિધાત્રે ચ સ્વસ્તિ ગચ્છ વનાદ્વનમ્। `ધર્મસ્ત્વાં જુષતાં પાર્થ ભાસ્કરશ્ચ વિભાવસુઃ। બ્રહ્મા ત્વાં બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ પાલયન્તુ ધનઞ્જય
સર્જનહાર અને વિધાતા ને નમન; તું વનમાં વનમાં સુખથી જા. ધર્મ, ભાસ્કર અને અગ્નિ તને આશીર્વાદ આપે, બ્રહ્મા અને બ્રાહ્મણો તને રક્ષા કરે, હે ધનંજય.
જ્યેષ્ઠાપચાયી જ્યેષ્ઠસ્ય ભ્રાતુર્વચનમાસ્થિતઃ। પ્રપદ્યેથા વસૂવ્રુદ્રાનાદિત્યાન્સમરુદ્ગણાન્। વિશ્વેદેવાંસ્તથા સાધ્યાઞ્શાન્ત્યર્થં ભરતર્ષભ
તમે મોટા ભાઈનું માન રાખીને અને નાના તરીકે તેમનું કહેલું સ્વીકારીને, શાંતિ માટે વસુ, રુદ્ર, આદિત્ય, મરુત, વિશ્વદેવ અને સાધ્ય દેવતાઓનું આશ્રય લો, હે ભરતકુલના વરિષ્ઠ.
સ્વસ્તિ તેસ્ત્વાન્તરિક્ષેભ્યો દિવ્યેભ્યો ભરતર્ષભ। પાર્થિવેભ્યશ્ચ સર્વેભ્યો યે કેચિત્પરિપન્થિનઃ
આકાશ અને સ્વર્ગના સર્વ પ્રાણીઓ તરફથી, અને પૃથ્વી પરના દરેક—even દુશ્મન— તરફથી પણ, તને શુભતા મળે, હે ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ.
અવરોધાદ્વને વાસાત્સર્વસ્વહરણાદપિ। ઇદં દુઃખતરં મન્યે પુત્રેભ્યશ્ચ વિવાસનાત્
ઘરમાં બંધાવું, જંગલમાં રહેવું કે બધું ગુમાવવું—આ બધાથી પણ વધુ દુઃખદ મને લાગે છે સંતાનોથી વિયોગ.
માસ્માકં ક્ષત્રિયકુલે જાતુચિત્પુનરુદ્ભવઃ। બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્યામિ યેષાં નાયુધજીવિકા
અમારા ક્ષત્રિય કુળમાં ફરી કદી જન્મ ન થાય એવી ઈચ્છા છે; હું એ બ્રાહ્મણોને નમન કરું છું, જેમનું જીવન હથિયારોથી નથી.
ઇદં મે પરમં દુઃખં યઃ સ પાપઃ સુયોધનઃ। દૃષ્ટ્વા માં ગૌરિતિ પ્રાહ પ્રહસન્રાજસંસદિ
મારું સૌથી મોટું દુઃખ એ છે કે, દુરાચાર સુયોધન રાજસભામાં મને જોઈને હસી પડ્યો અને મને 'ગાય' કહીને ઉપહાસ કર્યો.
તસ્માદ્દુઃખાદિદં દુઃખં ગરીય ઇતિમે મતિઃ। યત્તત્પરિષદો મધ્યે બહ્વયુક્તમભાષત
મને લાગે છે કે એ સભામાં બધાના સમક્ષ થયેલું અપમાન બધાં દુઃખોથી વધારે ભારે છે.
ધ્વંસિતઃ સ્વગૃહેભ્યશ્ચ રાષ્ટ્રાચ્ચ ભરતર્ષભ। વને પ્રતિષ્ઠિતો ભૂત્વા સૌહાર્દાદવતિષ્ઠસે
ઘર અને રાજ્યમાંથી બહાર કાઢાયા પછી પણ, હે ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ, તમે જંગલમાં રહીને પણ મિત્રતાથી અડગ ઉભા રહેલા છો.
જેતા યઃ સર્વશત્રૂણાં યઃ પાવકમતર્પયઃ। જનસ્ત્વાં પશ્યતીદાનીં ગચ્છન્તં ભરતર્ષભ
જે સર્વ દુશ્મનોને જીત્યો અને અગ્નિને તૃપ્ત કર્યો, એ જ તને લોકો હવે અહીંથી જતા જોઈ રહ્યા છે, હે ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ.