ઋષિરેષ મેહાતેજા નારાયણસહાયવાન્। પુરાણઃ શાસ્વતો દેવસ્ત્વજેયો જિષ્ણુરચ્યુતઃ
આ મહાઊર્જા ધરાવતો ઋષિ છે, જે નારાયણ સાથે છે; એ પ્રાચીન, શાશ્વત, દેવ, અજેય, વિજયી અને અચલ છે.
અસ્ત્રાણીનદ્રાચ્ચ રુદ્રાચ્ચ લોકપાલેભ્ય એવ ચ। સમાદાય મહાબાહુર્મહત્કર્મ કરિષ્યતિ
ઇન્દ્ર, રુદ્ર અને લોકપાલો પાસેથી શસ્ત્ર પ્રાપ્ત કરીને, મહાબાહુ એ મહાન કાર્ય કરશે.
વનાદસ્માચ્ચ કૌન્તેય વનમન્યદ્વિચિન્ત્યતામ્। નિવાસાર્થાય યદ્યુક્તં ભવેદ્વઃ પૃથિવીપતે
હે કુંતીપુત્ર, આ વનમાંથી બીજા કોઈ યોગ્ય વનનું વિચાર કર, જો તારા નિવાસ માટે યોગ્ય હોય, હે પૃથ્વીનાથ.
એકત્રચિરવાસો હિ ન પ્રીતિજનનો ભવેત્। તાપસાનાં ચ શાન્તાનાં ભવેદુદ્વેગકારકઃ
એક જગ્યાએ લાંબો સમય રહેવું આનંદદાયક નથી, અને તે શાંત તપસ્વીઓ માટે પણ અસ્વસ્થતા પેદા કરે છે.
મૃગાણામુપરોધશ્ચ વીરુદોષધિસંક્ષયઃ। બિભર્ષિ ચ બહૂન્વિપ્રાન્વેદવેદાઙ્ગપારગાન્
એથી જંગલના પ્રાણીઓને અવરોધ થાય છે, ઔષધિઓ અને વનસ્પતિઓ નાશ પામે છે; અને તું ઘણા એવા વિદ્વાન બ્રાહ્મણોને પણ પોષે છે, જે વેદ અને વેદાંગમાં પારંગત છે.
એવમુક્ત્વા પ્રપન્નાય શુચયે ભગવાન્પ્રભુઃ। પ્રોવાચ યોગતત્ત્વજ્ઞો યોગવિદ્યામનુત્તમામ્
આ રીતે, પવિત્ર હૃદય ધરાવનાર અને શરણમાં આવેલા યુધિષ્ઠિરને ભગવાન, યોગના તત્ત્વને જાણનાર, સર્વોત્તમ યોગવિદ્યા શીખવી.
ધર્મરાજાય ધીમાન્સ વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ। અનુજ્ઞાય ચ કૌન્તેયં તત્રૈવાન્તરધીયત
ધર્મરાજને, વિદ્વાન વ્યાસ, સત્યવતીપુત્રે, કુંતીપુત્રને અનુમતિ આપી, ત્યાંથી અંતર્ધાન પામ્યા.
યુધિષ્ઠિરસ્તુ ધર્માત્મા તદ્બ્રહ્મ મનસા યતઃ। ધારયામાસ મેધાવી કાલેકાલે સદાઽભ્યસન્
પણ ધર્મમય અને સંયમી યુધિષ્ઠિરે એ જ્ઞાનને મનમાં સ્થિર રાખ્યું અને બુદ્ધિશાળી એ યોગ્ય સમયે હંમેશા તેનો અભ્યાસ કરતો રહ્યો.
સ વ્યાસવાક્યમુદિતો વનાદ્દ્વૈતવનાત્તતઃ। યયૌ સરસ્વતીકૂલે કામ્યકં નામ કાનનમ્
ત્યારબાદ, વ્યાસજીના વચનોથી પ્રેરિત થઈ, તે દ્વૈતવન છોડીને સરસ્વતીના કાંઠે આવેલા કામ્યકવન તરફ ગયો.
તમન્વયુર્મહારાજ શિક્ષાક્ષરવિશારદાઃ। બ્રાહ્મણાસ્તપસા યુક્તા દેવેન્દ્રમૃષયો યથા
હે રાજન, પછી શાસ્ત્ર અને શિક્ષામાં નિપુણ, તપસ્વી બ્રાહ્મણો, જેમ દેવતા ઈન્દ્રની સેવા કરે છે, તેમ તેની પાછળ ગયા.
તતઃ કામ્યકમાસાદ્ય પુનસ્તે ભરતર્ષભ। ન્યવિશન્ત મહાત્માનઃ સામાન્યાઃ સપદાનુગાઃ
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કામ્યકવન પહોંચીને, તે મહાન આત્માઓ પોતાના સહયોગીઓ સાથે ફરી ત્યાં વસ્યા.
તત્રતે ન્યવસન્રાજન્કંચિત્કાલં મનસ્વિનઃ। ધનુર્વેદપરા વીરા ગૃણાના વેદમુત્તમમ્
ત્યાં તે ઉન્નત મનવાળા વીરોએ, ધનુર્વેદમાં તત્પર રહી, થોડો સમય વિતાવ્યો અને શ્રેષ્ઠ વેદનું પઠન કરતા રહ્યા.
ચરન્તો મૃગયાં નિત્યં શુદ્ધૈર્બાણૈર્મૃગાર્થિનઃ। પિતૃદૈવતવિપ્રેભ્યો નિર્વપન્તો યથાવિધિ
તેઓ રોજ શુદ્ધ બાણોથી શિકાર કરતા, અને જે મળતું તેનું યોગ્ય ભાગ પિતૃઓ, દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોને વિધિપૂર્વક અર્પણ કરતા.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। સંસ્મૃત્ય મુનિસંદેશમિદં વચનમબ્રવીત્
કેટલાક સમય પછી, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે ઋષિના ઉપદેશને યાદ કરીને આ રીતે વાત કરી.
વિવિક્તે વિદિતપ્રજ્ઞમર્જુનં પુરુષર્ષભ। સાન્ત્વપૂર્વં સ્મિતં કૃત્વાપાણિના પરિસંસ્પૃશન્
એકાંતમાં, વિદ્વાન અને પ્રસિદ્ધ અર્જુનને, હળવાં હસતાં અને હાથથી સ્પર્શ કરી, સૌમ્ય વાણીથી કહ્યું.
સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા વનવાસમરિંદમઃ। ધનંજયંધર્મરાજો રહસીદમુવાચ હ
થોડો ક્ષણ વનવાસ વિશે વિચાર્યા પછી, શત્રુવિજયી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે ધનંજયને એકાંતમાં આ રીતે કહ્યું.
ભીષ્મે દ્રોણે કૃપે કર્ણે દ્રોણપુત્રે ચ ભારત। ધનુર્વેદશ્ચતુષ્પાદ એતેષ્વદ્ય પ્રતિષ્ઠિતઃ
હે ભરત, ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, કર્ણ અને દ્રોણપુત્રમાં હવે ધનુર્વેદના ચારેય ભાગો સ્થિર થયા છે.
દૈવં બ્રાહ્મં ચાસુરં ચ સપ્રયોગચિકિત્સિતમ્। સર્વાસ્ત્રાણાં પ્રયોગં ચ અભિજાનન્તિ કૃત્સ્નશઃ
તેઓ દેવતા, બ્રાહ્મણ અને અસુરો સંબંધિત શસ્ત્રો, તેમનો ઉપયોગ અને ઉપાય, તથા બધા અસ્ત્રોનો વ્યવહાર સંપૂર્ણ જાણે છે.
તે સર્વે ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રેણ પરિસાન્ત્વિતાઃ। સંવિભક્તાશ્ચ તુષ્ટાશ્ચ ગુરુવત્તેષુ વર્તતે। સર્વયોધેષુ ચૈવાસ્ય સદા પ્રીતિરનુત્તમા
તેઓ બધા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર દ્વારા સંતોષિત અને પ્રસન્ન છે, ગુરુ સમાન માન અપાય છે, અને તે પોતાના બધા યોદ્ધાઓ પર વિશેષ કૃપા રાખે છે.
આચાર્યા માનિતાસ્તુષ્ટાઃ શાન્તિં વ્યવહરન્ન્યુત। શક્તિં ન હાપયિષ્યન્તિ તે કાલે પ્રતિપૂજિતાઃ
માન અને સંતોષ પામેલા આચાર્યો શાંતિથી વર્તે છે; યોગ્ય રીતે સન્માન મળતાં, સમય આવે ત્યારે પોતાની શક્તિ છુપાવશે નહીં.
અદ્ય ચેયં મહી કૃત્સ્ના દુર્યાધનવશાનુગા। સગ્રામનગરા પાર્થ સસાગરવનાકરા ।। ભવાનેવ પ્રિયોઽસ્માકં ત્વયિ ભારઃ સમાહિતઃ
હવે, હે પાર્થ, આ આખી ધરતી, તેના ગામો, શહેરો, દરિયા, જંગલો અને પર્વતો સહિત, દુર્યોધનના વશમાં છે. અમને તો માત્ર તું જ પ્રિય છે; આ બોજ તારા પર છે.
અત્ર કૃત્યં પ્રપશ્યામિ પ્રાપ્તકાલમરિંદમ। કૃષ્ણદ્વૈપાયનાત્તાત ગૃહીતોપનિષન્મયા
હે શત્રુવિજયી, અહીં એક કાર્ય છે જેનો સમય આવી ગયો છે; કૃષ્ણ દ્વૈપાયન પાસેથી મેં ઉપનિષદ ગ્રહણ કરી છે.
ગૃહીતયા તયા સમ્યગ્જગત્સર્વં પ્રકાશતે। તેન ત્વં બ્રહ્મણા તાત સંયુક્તઃ સુસમાહિતઃ
તે યોગ્ય રીતે ગ્રહણ કરતાં આખું જગત સ્પષ્ટ થાય છે; તેના દ્વારા, હે પ્રિય, તું બ્રહ્મ સાથે એકરૂપ અને એકાગ્ર થયો છે.
દેવતાનાં યથાકાલં પ્રસાદં પ્રતિપાલય। તપસા યોજયાત્માનમુગ્રેણ ભરતર્ષભ
યોગ્ય સમયે દેવતાઓની કૃપા મેળવજે; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તું કઠિન તપમાં મન લગાડ.
ધનુષ્માન્કવચી ખઙ્ગી મુનિઃ સાધુવ્રતે સ્થિતઃ। ન કસ્યચિદ્દદન્માર્ગં ગચ્છ તાતોત્તરાં દિશમ્
ધનુષ, કવચ અને ખડગ ધારણ કરીને, મુનિ જેવા સદ્ગતિવ્રત રાખજે; કોઈને પોતાનો માર્ગ આપતો નહીં, હે તાત, ઉત્તર દિશામાં જા.
ઇનદ્રે હ્યસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ સમસ્તાનિ ધનંજય। વૃત્રાદ્ભીતૈર્બલં દેવૈસ્તદા શક્રે સમર્પિતમ્
હે ધનંજય, ઈન્દ્ર પાસે બધા દૈવી અસ્ત્રો છે, જે દેવોએ વૃત્રના ભયથી ઈન્દ્રને સોંપ્યા હતા.
તાન્યેકસ્થાનિ સર્વાણિ તતસ્ત્વં પ્રતિપત્સ્યસે। `અનેન બ્રહ્મણા તાત સર્વં સંપ્રતિપદ્યતે
આ બધું એક જગ્યાએ ભેગું થશે અને પછી તું તેને પ્રાપ્ત કરશે; એ જ્ઞાનથી, પ્રિય પુત્ર, બધું પ્રાપ્ત થાય છે.
શક્રમેવ પ્રપદ્યસ્વ સ તેઽસ્ત્રાણિ પ્રદાસ્યતિ। દીક્ષિતોઽદ્યૈવ ગચ્છ ત્વં દ્રષ્ટું દેવં પુરંદરમ્
તું માત્ર ઇન્દ્ર પાસે જ આશરો લે; એ તને શસ્ત્રો આપશે. આજે જ વિધિપૂર્વક દિક્ષા લઈને દેવ પુરંદરને જોવા જા.
એવમુક્ત્વા ધર્મરાજસ્તમધ્યાપયત પ્રભુઃ
આ રીતે કહીને ધર્મરાજાએ તેને શીખવાડ્યું.
દીક્ષિતં વિધિના તેન યતવાક્કાયમાનસમ્। અનુજજ્ઞે તદા વીરં ભ્રાતા ભ્રાતરમગ્રજઃ
વિધિ પ્રમાણે દિક્ષા લીધેલા, વાણી, શરીર અને મન પર સંયમ ધરાવનાર એ વીરને મોટા ભાઈએ અનુમતિ આપી.