માં ચાપિ રાજઞ્જાનન્તિ હ્યાકુમારમિમાઃ પ્રજાઃ। અજ્ઞાતચર્યાં પશ્યન્તિ મેરોરિવ નિગૂહનમ્
હે રાજા, મને પણ આ પ્રજાઓ યુવાન રાજકુમાર તરીકે ઓળખે છે; મારી છુપાઈને તેઓ મેરુ પર્વતને છુપાવા જેટલી અશક્ય માને છે.
તથૈવ બહવ્રોઽસ્માભી રાષ્ટ્રેભ્યો વિપ્રવાસિતાઃ। રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રમનુવ્રતાઃ
એ જ રીતે, ઘણા રાજા અને રાજકુમારો, જેમને અમે તેમના રાજ્યમાંથી દૂર કર્યા છે, તેઓ હજુ પણ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો તરફ વફાદાર છે.
ન હિ તેઽપ્યુપશામ્યન્તિ નિકૃતા વા નિરાકૃતાઃ। અવશ્યં તૈર્નિકર્તવ્યમસ્માકં તત્પ્રિયૈષિભિઃ
તેઓ પણ શાંત નહીં બેસે, ભલે તેઓ દુઃખી હોય કે ત્યજાયેલા હોય; જે લોકો તેમને ખુશ કરવા માંગે છે, તેઓ નિશ્ચિતપણે અમને નષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કરશે.
તેઽપ્યસ્માસુ પ્રયુઞ્જીરન્પ્રચ્છન્નાન્સુબહૂંશ્ચરાન્। આચક્ષીરંશ્ચ નો જ્ઞાત્વા તતઃ સ્યાત્સુમહદ્ભયમ્
તેઓ પણ અમારે સામે ગુપ્ત રીતે ઘણા ગુપ્તચરો મોકલી શકે છે; જો તેઓ અમને ઓળખી લેશે, તો મોટું સંકટ ઊભું થશે.
અસ્માભિરુષિતાઃ સમ્યગ્વને માસાસ્ત્રયોદશ। પરિમાણએન તાન્પશ્ય તાવતઃ પરિવત્સરાન્
અમે વનમાં ત્રેયોદશ માસ પૂર્ણપણે વિતાવ્યા છે; એ જ સમયને આખા વર્ષનું માપ માન.
અસ્તિ માસઃ પ્રતિનિધિર્યથા પ્રાહુર્મનીષિણઃ। પૂતિકાનિવ સોમસ્ય તથેદં ક્રિયતામિતિ
જેમ વિદ્વાનો કહે છે તેમ એક અધિક માસ હોય છે; જેમ ચંદ્રમાસમાં અધિમાસ આવે છે, તેમ અહીં પણ એ રીતે માનવું જોઈએ.
અથવાઽનડુહે રાજન્સાધને સાધુવાહિને। સૌહિત્યદાનાદેતસ્માદેનસઃ પ્રતિમુચ્યતે
અથવા, હે રાજા, જેમ દુધ ન આપતી ગાય, યોગ્ય વાહન કે મિત્રતા આપવાથી દોષ માફ થાય છે, તેમ એ દોષમાંથી મુક્તિ મળે છે.
તસ્માચ્છત્રુવધે રાજન્ક્રિયતાં નિશ્ચયસ્ત્વયા। ક્ષત્રિયસ્ય હિ સર્વસ્ય નાન્યો ધર્મોસ્તિ સંયુગાત્
એથી, હે રાજા, દુશ્મનના વિનાશનો નિશ્ચય કર; ક્ષત્રિય માટે યુદ્ધ કરતા મોટો ધર્મ બીજો નથી.
ભીમસેનવચઃ શ્રુત્વા કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। નિઃશ્વસ્ય પુરુષવ્યાઘ્રઃ સંપ્રદધ્યૌ પરંતપઃ
ભીમસેનના વચન સાંભળીને, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને વિચારોમાં ગરકાવ થયો.
શ્રુતા મે રાજધર્માશ્ચ વર્ણાનાં ચ પૃથક્પૃથક્। આયત્યાં ચ તદાત્વે ચ યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ
મને રાજધર્મ અને દરેક વર્ણના અલગ-અલગ કર્તવ્ય સમજાયાં છે; જે વર્તમાન અને ભવિષ્ય બંનેને સમજે છે, એ સાચો દ્રષ્ટા છે.
ધર્મસ્ય જાનમાનોઽહં ગતિમગ્ર્યાં સુદુર્વિદામ્। કથં બલાત્કરિષ્યામિ મેરોરિવ વિવર્તનમ્
હું ધર્મનો ઉત્તમ અને અઘરો માર્ગ સારી રીતે જાણું છું, પણ હું તેને જોરથી કેમ બદલી શકું? એ તો મેરુ પર્વતને ફેરવવા જેવું છે.
સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા વિનિશ્ચિત્યેતિકૃત્યતામ્। ભીમસેનમિદ વાક્યમપદાન્તરમબ્રવીત્
થોડો સમય ધ્યાન કરીને અને શું કરવું તે નક્કી કરીને, તેણે વિલંબ કર્યા વિના ભીમસેનને આ શબ્દો કહ્યા.
એવમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત। ઇદમન્યત્સમાદત્સ્વ વાક્યં મે વાક્યકોવિદ
હા, મહાબાહુ, તમે જે કહ્યો તે સાચું છે, હે ભારતવંશી. હવે તમે મારા બીજા ઉપદેશને પણ સ્વીકારો, કેમ કે તમે વાતમાં નિષ્ણાત છો.
મહાપાપાનિ કર્માણિ યાનિ કેવલસાહસાત્। આરભ્યન્તે ભીમસેન વ્યથન્તે તાનિ ભારત
મોટા પાપના કામો માત્ર ઉતાવળથી થાય છે, હે ભીમસેન, પણ એવા કામો અંતે દુઃખ આપે છે, હે ભારત.
સુમન્ત્રિતે સુવિક્રાન્તે સુકૃતેસુવિચારિતે। સિદ્ધ્યન્ત્યર્થા મહાબાહો દૈવં ચાત્ર પ્રદક્ષિણમ્
મહાબાહુ, જે કામ વિચારપૂર્વક, હિંમતથી અને યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે છે, તે સફળ થાય છે; અને તેમાં ભાગ્યને પણ માન આપવું જરૂરી છે.
યત્તુ કેવલચાપલ્યાદ્બલદર્પોત્થિતઃ સ્વયમ્। આરબ્ધવ્યમિદં કાર્યં મન્યસે શૃણુ તત્રમે
પણ જો તમે માનો છો કે માત્ર ઉતાવળ અને પોતાની તાકાતના અહંકારથી આ કાર્ય શરૂ કરવું જોઈએ, તો એ વિષે મારા શબ્દો સાંભળો.
ભૂરિશ્રવાઃ શલશ્ચૈવ જલસન્ધશ્ચ વીર્યવાન્। ભીષ્મો દ્રોણશ્ચ કર્ણશચ્ દ્રોણપુત્રશ્ચ વીર્યવાન્
ભૂરીશ્વર, શલ, પરાક્રમી જલસંધ, ભીષ્મ, દ્રોણ, કર્ણ અને દ્રોણપુત્ર—all these are mighty warriors.
ધાર્તરાષ્ટ્રા દુરાધર્ષા દુર્યોધનપુરોગમાઃ। સર્વ એવ કૃતાશસ્ત્રાશ્ચ સતતં ચાતતાયિનઃ
ધૃતરાષ્ટ્રના Difficult to overcome sons, દુશ્મન દુર્યોધનના નેતૃત્વમાં, બધા શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા અને હંમેશા યુદ્ધ માટે તૈયાર છે.
રાજાનઃ પાર્થિવાશ્ચૈવ યેઽસ્માભિરુપતાપિતાઃ। તે શ્રિતાઃ કૌરવં પક્ષં જાતસ્નેહાશ્ચ સાંપ્રતમ્
જે રાજાઓ અને શાસકોને આપણે જીત્યા છે, તેઓ હવે કૌરવોની બાજુએ જોડાયા છે અને હાલમાં તેમનો લાગણીથી બંધાયો છે.
દુર્યોધનહિતે યુક્તા ન તથાઽસ્માસુ ભારત। પૂર્ણકોશા બલોપેતાઃ પ્રયતિષ્યન્તિ રક્ષણે
તેઓ દુર્યોધનના હિતમાં જોડાયા છે, આપણા માટે એટલા નથી, હે ભારત; ભરપૂર ખજાના અને સેનાબળ સાથે, તેઓ તેની રક્ષા માટે પ્રયત્ન કરશે.
સર્વે કૌરવસૈન્યસ્ સપુત્રામાત્યસૈનિકાઃ। સંવિભક્તા હિ માત્રાભિર્ભોગૈરપિ ચ સર્વશઃ
બધા કૌરવોની સેનાઓ, તેમના પુત્રો, મંત્રીઓ અને સૈનિકો સાથે, દરેક રીતે સુખ-સગવડમાં છે અને બધું સમાન રીતે વહેંચે છે.
દુર્યોધનેન તે વીરા માનિતાશ્ચ વિશેષતઃ। પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યન્તિ સંગ્રામે ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ
આ વીરોએ દુર્યોધન તરફથી ખાસ સન્માન મળ્યું છે; તેઓ યુદ્ધમાં પોતાનું જીવન પણ અર્પણ કરશે—મને એમાં કોઈ શંકા નથી.
સમા યદ્યપિ ભીષ્મસ્ય વૃત્તિરસ્માસુ તેષુ ચ। દ્રોણસ્ ચ મહાબાહો કૃષસ્ય ચ મહાત્મનઃ
ભલે ભીષ્મનું વર્તન આપણા અને તેમના બંને માટે સમાન છે, મહાબાહુ, એ જ રીતે દ્રોણ અને મહાત્મા કૃપાચાર્યનું પણ છે.
અવશ્યં રાજપિણ્ડસ્તૈર્નિર્વેશ્ય ઇતિ મે મતિઃ। તસ્માત્ત્યક્ષ્યન્તિ સંગ્રામે પ્રાણાનપિ સુદુસ્ત્યજાન્
છતાં પણ, મને લાગે છે કે તેઓ રાજા માટે પોતાની ફરજ નિભાવશે; એટલે તેઓ યુદ્ધમાં પોતાનું અમૂલ્ય જીવન પણ અર્પણ કરશે.
સર્વેદિવ્યાસ્ત્રવિદ્વાંસઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ। અજેયાશ્ચેતિ મે બુદ્ધિરપિ દેવૈઃ સવાસવૈઃ
બધા દિવ્ય શસ્ત્રો જાણે છે, બધા ધર્મમાં સ્થિર છે; મારી સમજ મુજબ તેઓ દેવો અને ઇન્દ્ર સાથે પણ અજેય છે.
અમર્ષી નિત્યસંરબ્ધસ્તત્ર કર્ણો મહારથઃ। સર્વાસ્ત્રવિદનાધૃષ્યો હ્યભેદ્યકવચાવૃતઃ
ત્યાં કર્ણ મહારથી હંમેશા ગુસ્સાવાળો અને અસહનશીલ છે; તે બધા શસ્ત્રોમાં પારંગત છે, અજેય છે અને અઢળક કવચ પહેરેલો છે.
અનિર્જિત્યરણે સર્વાનેતાન્પુરુષસત્તમાન્। અશક્યો હ્યસહાયેન હન્તું દુર્યોધનસ્ત્વયા
યુદ્ધમાં એ સર્વ શ્રેષ્ઠ પુરુષોને જીત્યા વિના, તું એકલો, સહાય વિના, દુર્યોધનને મારવો અશક્ય છે.
ન નિદ્રામધિગચ્છામિ ચિન્તયાનો વૃકોદર। અતિસર્વાન્ધનુર્ગ્રાહાન્સૂતપુત્રસ્ય લાઘવમ્
હે વૃકોદર, હું સૂઈ શકતો નથી, કારણ કે હું સુતપુત્ર કર્ણની સર્વે ધનુર્વિદ્યા કરતાં વધુ કુશળતાનો વિચાર કરું છું.
એતદ્વચનમાજ્ઞાય ભીમસેનોઽત્યમર્ષણઃ। બભૂવ શાન્તિસંયુક્તો ગુરોર્વચનવારિતઃ
આ શબ્દો સાંભળીને, ભીમસેન ખૂબ ગુસ્સાવાળા હોવા છતાં, ગુરુના શબ્દોથી શાંત અને સંયમિત થયો.
તયોઃ સંવદતોરેવં તદા પાણ્ડવયોર્દ્વયોઃ। આજગામ મહાયોગી વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ
આ રીતે બંને પાંડવો વાતચીત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે મહાન યોગી વ્યાસ, સત્યવતીપુત્ર, ત્યાં આવ્યા.