શીલદોષાદ્ધૃણાવિષ્ટ આનૃશંસ્યાત્પરંતપ। ક્લેશાંસ્તિતિક્ષસે રાજન્નાન્યઃ કશ્ચિત્પ્રશંસતિ
તારા સ્વભાવની દયાળુતા કારણે, હે દુશ્મનવિનાશક, તું દુઃખ સહન કરે છે; પણ આને બીજું કોઈ વખાણતું નથી.
શ્રોત્રિયસ્યેવ તે રાજન્મન્દકસ્યાવિપશ્ચિતઃ। અનુવાકહતા બુદ્ધિર્નૈષા તત્ત્વાર્થદર્શિની
મહારાજ, તારી બુદ્ધિ એ મંદમતિ અને અજ્ઞાન બ્રાહ્મણ જેવી છે, જેનું મન માત્ર પાઠ કરવાથી બગડી ગયું છે; એ સાચો અર્થ જોઈ શકતી નથી.
ઘૃણી બ્રાહ્મણરૂપોસિ કથં ક્ષત્રેષ્વજાયથાઃ। અસ્યાં હિ યોનૌ જાયન્તે પ્રાયશઃ ક્રૂરબુદ્ધયઃ
તુ દયાળુ છે અને બ્રાહ્મણ જેવો દેખાય છે, પણ તું ક્ષત્રિયોમાં કેમ જન્મ્યો? કેમ કે આ વંશમાં તો મોટાભાગે ક્રૂરમન વાળા લોકો જન્મે છે.
અશ્રૌષીસ્ત્વં રાજધર્માન્યથા વૈ મનુરબ્રવીત્। ક્રૂરાન્નિકૃતિસંપન્નાન્વિહિતાનશમાત્મકાન્
તમે રાજધર્મો તો સાંભળ્યા છે, જેમ મનુએ કહ્યું છે; એ ધર્મો તો ક્રૂર, કપટમાં નિપુણ અને નિર્દય લોકો માટે જ નિર્ધારિત છે.
ધાર્તરાષ્ટ્રાન્મહારાજ ક્ષમસે કિં દુરાત્મનઃ। કર્તવ્યે પુરુષવ્યાઘ્ર કિમાસ્સે પીઠસર્પવત્
હે મહારાજ, તમે ધૃતરાષ્ટ્રના દુષ્ટ પુત્રોને શા માટે સહન કરો છો? હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, જ્યારે કામ કરવાનું હોય ત્યારે તમે પીઠ પર વળેલા સાપની જેમ શા માટે શાંત બેઠા રહો છો?
બુદ્ધ્યા વીર્યેણ સંયુક્તઃ શ્રુતેનાભિજનેન ચ। તૃણાનાં મુષ્ટિનૈકેન હિમવન્તં ચ પર્વતમ્। છન્નમિચ્છસિ કૌન્તેય યોઽસ્માન્સંવર્તુમિચ્છસિ
કુંતીપુત્ર, તારી પાસે બુદ્ધિ, બળ, જ્ઞાન અને ઉચિત વંશ છે, તો પણ શું તું એક મુઠ્ઠી ઘાસથી હિમાલયને છુપાવવા ઈચ્છે છે? તું અમને છુપાવવાનો પ્રયાસ કરે છે?
અજ્ઞાતચર્યાગૂઢેન પૃથિવ્યાં વિશ્રુતેન ચ। દિવીવ પાર્થ સૂર્યેણ ન શક્યાઽઽચરિતું ત્વયા
પૃથ્વી પર તારી ખ્યાતિ પ્રસિદ્ધ છે, તું છુપાઈને કે ખુલ્લેઆમ ફર, પણ પાર્થ, જેમ આકાશમાં સૂર્ય છુપાઈ શકતો નથી, તેમ તું પણ છુપાઈ શકતો નથી.
બૃહત્સાલ ઇવાનૂપે શાખાપુષ્પપલાવાન્। હસ્તી શ્વેત ઇવાજ્ઞાતઃ કથં જિષ્ણુશ્ચરિષ્તિ
મોટા સાળ વૃક્ષની જેમ, જેની ડાળીઓ, ફૂલો અને પાંદડા ભરપૂર છે, અથવા સફેદ હાથીની જેમ, અર્જુન કેવી રીતે અજાણ્યો રહી શકે?
ઇમૌ ચ સિંહસંકાશૌ ભ્રાતરૌ સહિતૌ શિશૂ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ કથં પાર્થ ચરિષ્યતઃ
અને આ બે ભાઈઓ, નકુલ અને સહદેવ, સિંહ સમાન અને હંમેશા સાથે રહે છે, પાર્થ, તેઓ કેવી રીતે અજાણ્યા રહી શકે?
પુણ્યકીર્તી રાજપુત્રી દ્રૌપદી વીરસૂરિયમ્। વિશ્રુતા કથમજ્ઞાતા કૃષ્ણા પાર્થ ચરિષ્યતિ
પુણ્યવંતી અને વિરસંતાનની માતા, રાજકુમારી દ્રૌપદી, જેની કીર્તિ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે, પાર્થ, કૃષ્ણા કેવી રીતે અજાણ્યા રહી શકે?
માં ચાપિ રાજઞ્જાનન્તિ હ્યાકુમારમિમાઃ પ્રજાઃ। અજ્ઞાતચર્યાં પશ્યન્તિ મેરોરિવ નિગૂહનમ્
હે રાજા, મને પણ આ પ્રજાઓ યુવાન રાજકુમાર તરીકે ઓળખે છે; મારી છુપાઈને તેઓ મેરુ પર્વતને છુપાવા જેટલી અશક્ય માને છે.
તથૈવ બહવ્રોઽસ્માભી રાષ્ટ્રેભ્યો વિપ્રવાસિતાઃ। રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રમનુવ્રતાઃ
એ જ રીતે, ઘણા રાજા અને રાજકુમારો, જેમને અમે તેમના રાજ્યમાંથી દૂર કર્યા છે, તેઓ હજુ પણ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો તરફ વફાદાર છે.
ન હિ તેઽપ્યુપશામ્યન્તિ નિકૃતા વા નિરાકૃતાઃ। અવશ્યં તૈર્નિકર્તવ્યમસ્માકં તત્પ્રિયૈષિભિઃ
તેઓ પણ શાંત નહીં બેસે, ભલે તેઓ દુઃખી હોય કે ત્યજાયેલા હોય; જે લોકો તેમને ખુશ કરવા માંગે છે, તેઓ નિશ્ચિતપણે અમને નષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કરશે.
તેઽપ્યસ્માસુ પ્રયુઞ્જીરન્પ્રચ્છન્નાન્સુબહૂંશ્ચરાન્। આચક્ષીરંશ્ચ નો જ્ઞાત્વા તતઃ સ્યાત્સુમહદ્ભયમ્
તેઓ પણ અમારે સામે ગુપ્ત રીતે ઘણા ગુપ્તચરો મોકલી શકે છે; જો તેઓ અમને ઓળખી લેશે, તો મોટું સંકટ ઊભું થશે.
અસ્માભિરુષિતાઃ સમ્યગ્વને માસાસ્ત્રયોદશ। પરિમાણએન તાન્પશ્ય તાવતઃ પરિવત્સરાન્
અમે વનમાં ત્રેયોદશ માસ પૂર્ણપણે વિતાવ્યા છે; એ જ સમયને આખા વર્ષનું માપ માન.
અસ્તિ માસઃ પ્રતિનિધિર્યથા પ્રાહુર્મનીષિણઃ। પૂતિકાનિવ સોમસ્ય તથેદં ક્રિયતામિતિ
જેમ વિદ્વાનો કહે છે તેમ એક અધિક માસ હોય છે; જેમ ચંદ્રમાસમાં અધિમાસ આવે છે, તેમ અહીં પણ એ રીતે માનવું જોઈએ.
અથવાઽનડુહે રાજન્સાધને સાધુવાહિને। સૌહિત્યદાનાદેતસ્માદેનસઃ પ્રતિમુચ્યતે
અથવા, હે રાજા, જેમ દુધ ન આપતી ગાય, યોગ્ય વાહન કે મિત્રતા આપવાથી દોષ માફ થાય છે, તેમ એ દોષમાંથી મુક્તિ મળે છે.
તસ્માચ્છત્રુવધે રાજન્ક્રિયતાં નિશ્ચયસ્ત્વયા। ક્ષત્રિયસ્ય હિ સર્વસ્ય નાન્યો ધર્મોસ્તિ સંયુગાત્
એથી, હે રાજા, દુશ્મનના વિનાશનો નિશ્ચય કર; ક્ષત્રિય માટે યુદ્ધ કરતા મોટો ધર્મ બીજો નથી.
ભીમસેનવચઃ શ્રુત્વા કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। નિઃશ્વસ્ય પુરુષવ્યાઘ્રઃ સંપ્રદધ્યૌ પરંતપઃ
ભીમસેનના વચન સાંભળીને, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને વિચારોમાં ગરકાવ થયો.
શ્રુતા મે રાજધર્માશ્ચ વર્ણાનાં ચ પૃથક્પૃથક્। આયત્યાં ચ તદાત્વે ચ યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ
મને રાજધર્મ અને દરેક વર્ણના અલગ-અલગ કર્તવ્ય સમજાયાં છે; જે વર્તમાન અને ભવિષ્ય બંનેને સમજે છે, એ સાચો દ્રષ્ટા છે.
ધર્મસ્ય જાનમાનોઽહં ગતિમગ્ર્યાં સુદુર્વિદામ્। કથં બલાત્કરિષ્યામિ મેરોરિવ વિવર્તનમ્
હું ધર્મનો ઉત્તમ અને અઘરો માર્ગ સારી રીતે જાણું છું, પણ હું તેને જોરથી કેમ બદલી શકું? એ તો મેરુ પર્વતને ફેરવવા જેવું છે.
સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા વિનિશ્ચિત્યેતિકૃત્યતામ્। ભીમસેનમિદ વાક્યમપદાન્તરમબ્રવીત્
થોડો સમય ધ્યાન કરીને અને શું કરવું તે નક્કી કરીને, તેણે વિલંબ કર્યા વિના ભીમસેનને આ શબ્દો કહ્યા.
એવમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત। ઇદમન્યત્સમાદત્સ્વ વાક્યં મે વાક્યકોવિદ
હા, મહાબાહુ, તમે જે કહ્યો તે સાચું છે, હે ભારતવંશી. હવે તમે મારા બીજા ઉપદેશને પણ સ્વીકારો, કેમ કે તમે વાતમાં નિષ્ણાત છો.
મહાપાપાનિ કર્માણિ યાનિ કેવલસાહસાત્। આરભ્યન્તે ભીમસેન વ્યથન્તે તાનિ ભારત
મોટા પાપના કામો માત્ર ઉતાવળથી થાય છે, હે ભીમસેન, પણ એવા કામો અંતે દુઃખ આપે છે, હે ભારત.
સુમન્ત્રિતે સુવિક્રાન્તે સુકૃતેસુવિચારિતે। સિદ્ધ્યન્ત્યર્થા મહાબાહો દૈવં ચાત્ર પ્રદક્ષિણમ્
મહાબાહુ, જે કામ વિચારપૂર્વક, હિંમતથી અને યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે છે, તે સફળ થાય છે; અને તેમાં ભાગ્યને પણ માન આપવું જરૂરી છે.
યત્તુ કેવલચાપલ્યાદ્બલદર્પોત્થિતઃ સ્વયમ્। આરબ્ધવ્યમિદં કાર્યં મન્યસે શૃણુ તત્રમે
પણ જો તમે માનો છો કે માત્ર ઉતાવળ અને પોતાની તાકાતના અહંકારથી આ કાર્ય શરૂ કરવું જોઈએ, તો એ વિષે મારા શબ્દો સાંભળો.
ભૂરિશ્રવાઃ શલશ્ચૈવ જલસન્ધશ્ચ વીર્યવાન્। ભીષ્મો દ્રોણશ્ચ કર્ણશચ્ દ્રોણપુત્રશ્ચ વીર્યવાન્
ભૂરીશ્વર, શલ, પરાક્રમી જલસંધ, ભીષ્મ, દ્રોણ, કર્ણ અને દ્રોણપુત્ર—all these are mighty warriors.
ધાર્તરાષ્ટ્રા દુરાધર્ષા દુર્યોધનપુરોગમાઃ। સર્વ એવ કૃતાશસ્ત્રાશ્ચ સતતં ચાતતાયિનઃ
ધૃતરાષ્ટ્રના Difficult to overcome sons, દુશ્મન દુર્યોધનના નેતૃત્વમાં, બધા શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા અને હંમેશા યુદ્ધ માટે તૈયાર છે.
રાજાનઃ પાર્થિવાશ્ચૈવ યેઽસ્માભિરુપતાપિતાઃ। તે શ્રિતાઃ કૌરવં પક્ષં જાતસ્નેહાશ્ચ સાંપ્રતમ્
જે રાજાઓ અને શાસકોને આપણે જીત્યા છે, તેઓ હવે કૌરવોની બાજુએ જોડાયા છે અને હાલમાં તેમનો લાગણીથી બંધાયો છે.
દુર્યોધનહિતે યુક્તા ન તથાઽસ્માસુ ભારત। પૂર્ણકોશા બલોપેતાઃ પ્રયતિષ્યન્તિ રક્ષણે
તેઓ દુર્યોધનના હિતમાં જોડાયા છે, આપણા માટે એટલા નથી, હે ભારત; ભરપૂર ખજાના અને સેનાબળ સાથે, તેઓ તેની રક્ષા માટે પ્રયત્ન કરશે.