ભ્રાતર પૂર્વજાતાશ્ચ સુસમૃદ્ધાશ્ચ સર્વશઃ। નિકૃત્યા નિર્જિતા દેવૈરસુરાઃ પાણ્ડવર્ષભ
હે પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવોએ પણ પોતાના મોટા અને સમૃદ્ધ ભાઈઓને દગાથી હરાવ્યા છે.
એવં બલવતઃ સર્વમિતિ બુદ્ધ્વા મહીપતે। જહિ શત્રૂન્મહાબાહો પરાં નિકૃતિમાસ્થિતાન્
હે રાજા, સમજજે કે બધું બળવાનના હાથમાં છે; હે મહાબાહુ, જે દુશ્મનો દગાની હદે પહોંચી ગયા છે, તેમને તું નાશ કર.
ન હ્યર્જુનસમઃ કશ્ચિદ્યુધિ યોદ્ધા ધનુર્ધરઃ। ભવિતા વા પુમાન્કશ્ચિન્મત્સમો વા ગદાધરઃ
યુદ્ધમાં અર્જુન જેવો ધનુર્ધારી બીજો કોઈ નથી, અને ગદાધારી તરીકે મારા સમાન પણ બીજો કોઈ પુરુષ નથી.
સત્વેન કુરુતે યુદ્ધં રાજન્સુબલવાનપિ। ન પ્રમાણેન નોત્સાહાત્સત્વસ્થો ભવ પાણ્ડવ
રાજા, ભલે કોઈ બહુ બળવાન હોય, પણ યુદ્ધ તો હંમેશા હિંમતથી જ થાય છે; માત્ર માપથી કે ઉત્સાહથી નહીં—પાંડુપુત્ર, હંમેશા દૃઢ હિંમત રાખ.
સત્વં હિ મૂલમર્થસ્ યવિતથં યદતોઽન્યથા। ન તુ પ્રસક્તં ભવતિ વૃક્ષચ્છાયેન હૈમની
કારણ કે હિંમત જ સફળતાનું મૂળ છે; એ ન હોય તો બીજું કશું કામનું નથી—જેમ વૃક્ષની છાંયાથી શિયાળો આવતો નથી.
અર્થત્યાગોઽપિ કાર્યઃ સ્યાદર્થં શ્રેયાંસમિચ્છતા। બીજૌપમ્યન કૌન્તેય મા તે ભૂદત્ર સંશયઃ
કોઈને વધારે સારું મેળવવું હોય તો ક્યારેક ધનનો ત્યાગ પણ યોગ્ય છે; હે કુંતીપુત્ર, એમાં તને શંકા ના રહે—જેમ બીજનું ઉદાહરણ છે.
અર્થેન તુ સમોઽનર્થો યત્ર લબ્ધો મહોદયઃ। ન તત્ર વિપણઃ કાર્યઃ ખરકણ્ડૂયનં હિ તત્
પણ જ્યાં ધન અને અશુભ બંને બરાબર મળે છે અને મોટો લાભ થયો હોય, ત્યાં કોઈ سودા-સલામત કરવી યોગ્ય નથી—એ તો ઘા પર ખંજવાળ કરવી જેવી વાત છે.
એવમેવ મનુષ્યેન્દ્ર ધર્મં ત્યક્ત્વાઽલ્પકં નરઃ। બૃહન્તં ધર્મમાપ્નોતિ સ બુદ્ધ ઇતિ નિશ્ચિતમ્
એ જ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, જે મનુષ્ય નાનું ધર્મ છોડીને મોટું ધર્મ પ્રાપ્ત કરે છે, એ સાચે જ બુદ્ધિશાળી કહેવાય છે—આ નિશ્ચિત છે.
અમિત્રં મિત્રસંપન્નં મિત્રૈર્ભિન્દન્તિ પણ્ડિતઃ
પંડિતો દુશ્મનને, જો તે મિત્રો સાથે હોય, તો પોતાના મિત્રો દ્વારા તોડી નાખે છે.
સત્વેન કુરુતે યુદ્ધં રાજન્સુબલવાનપિ। નોદ્યમેન ન હોત્રાભિઃ સર્વાઃ સ્વીકુરુતે પ્રજાઃ
રાજા, ભલે કોઈ બહુ બળવાન હોય, પણ યુદ્ધ હંમેશા હિંમતથી જ થાય છે; માત્ર પ્રયત્ન કે યજ્ઞોથી બધાને જીતવામાં નથી આવતું.
સર્વથા સંહતૈરેવ દુર્બલૈર્બલવાનપિ। અમિત્રઃ શક્યતે હન્તું મધુહા ભ્રમરૈરિવ
દરેક રીતે, જો નબળા લોકો એક થઈ જાય તો તેઓ પણ મજબૂત દુશ્મનને હરાવી શકે છે—જેમ મધુહંતાને ભમરાઓએ મારી નાખ્યો હતો.
યથા રાજન્પ્રજાઃ સર્વાઃ સૂર્યઃ પાતિ ગભસ્તિભિઃ। હન્તિ ચૈવ તથૈવ ત્વં સદૃશઃ સવિતુર્ભવ
રાજા, જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી બધાં જીવોને રક્ષે છે અને જરૂર પડે ત્યારે નાશ પણ કરે છે, તેમ તું પણ સૂર્ય જેવો બની જા.
એતચ્ચાપિ તપો પાજન્પુરાણમિતિ નઃ શ્રુતમ્। વિધિના પાલનં ભૂમેર્યત્કૃતં નઃ પિતામહૈઃ
આ પણ આપણે સાંભળ્યું છે કે, ભૂમિની રક્ષા કરવી એ જ પ્રાચીન તપ છે—આપણા પૂર્વજો નિયમ પ્રમાણે એમ જ કરતા હતા.
ન તથા તપસા રાજઁલ્લોકાન્પ્રાપ્નોતિ ક્ષત્રિયઃ। યથા સૃષ્ટેન યુદ્ધેન વિજયેનેતરેણ વા
રાજા, ક્ષત્રિય તપસ્યા કરીને જેટલું ફળ પામે છે, એ કરતાં ધર્મપૂર્વક યુદ્ધ કરીને કે વિજય મેળવીને વધારે ફળ મેળવે છે.
અપેયાત્કિલ ભા સૂર્યાલ્લક્ષ્મીશ્ચન્દ્રમસસ્તથા। ઇતિલોકો વ્યવસિતો દૃષ્ટ્વેમાં ભવતોવ્યથામ્
જેમ તેજ સૂર્યને છોડી જાય છે અને ચાંદ્રમાને લાવણ્ય છોડે છે, તેમ લોકો તારી હાલની પરેશાનીને જોઈને એ જ માન્યતા રાખે છે.
ભવતશ્ચ પ્રશંસાભિર્નિન્દાભિરિતરસ્ય ચ। કથયન્ત્યઃ પરિષદઃ પૃથગ્રાજન્સમાગતાઃ
રાજા, જ્યારે સભામાં બધા અલગથી તારી પ્રશંસા અને બીજાની નિંદા કરે છે.
ઇદમભ્યધિકં રાજન્બ્રાહ્મણાઃ કુરવશ્ચ તે। સમેતાઃ કથયન્તીહ મુદિતાઃ સત્યસન્ધતામ્
રાજા, અહીં ભેગા થયેલા બ્રાહ્મણો અને તારા કુરૂઓ આનંદથી તારી સત્યનિષ્ઠાની વાત કરે છે.
યન્ન મોહાન્ન કાર્પણ્યાન્ન લોભાન્ન ભયાદપિ। અનૃતં કિંચિદુક્તં તે ન કામાન્નાર્થકારણાત્
તમે ક્યારેય મોહથી, કમજોરીથી, લોભથી, ડરથી, ઇચ્છાથી કે લાભ માટે કદી પણ અસત્ય બોલ્યા નથી.
યદેનઃ કુરુતે કિંચિદ્રાજા ભૂમિમવાપ્નુવન્। સર્વં તન્નુદતે પશ્ચાદ્યજ્ઞૈર્વિપુલદક્ષિણૈઃ
રાજા, જો ભૂમિ જીતતી વખતે રાજા પાસેથી કોઈ પાપ થઈ જાય, તો તે પછી વિશાળ દાનવાળા યજ્ઞો કરીને એ બધું દૂર કરી શકે છે.
બ્રાહ્મણેભ્યો દદદ્ગ્રામાન્ગાશ્ચ રાજન્સહસ્રશઃ। મુચ્યતે વીર પાપેભ્યસ્તમોભ્ય ઇવ ચન્દ્રમાઃ
રાજા, જ્યારે કોઈ વીર બ્રાહ્મણોને હજારો ગામો અને પશુઓ દાન આપે છે, ત્યારે તે પાપોથી મુક્ત થાય છે—જેમ ચાંદ્રમાને અંધકાર છોડે છે.
પૌરજાનપદાઃ સર્વે પ્રાયશઃ કુરુનન્દન। સવૃદ્ધબાલાઃ સહિતાઃ શંસન્તિ ત્વાં યુધિષ્ઠિર
કુરુકુળના વંશજ યુધિષ્ઠિર, ગામના બધા લોકો, વૃદ્ધો અને બાળકો સહીત, તારી જ ચર્ચા કરે છે.
શ્વદૃતૌ ક્ષીરમાસક્તં બ્રહ્મ વા વૃષલે યથા। સત્યં સ્તેને બલં નાર્યાં રાજ્યં દુર્યોધને તથા
જેમ કૂતરાંએ દૂધને અશુદ્ધ કરી દે છે, કે નીચ જાતિના માણસ પાસે જ્ઞાન બગડી જાય છે, એ જ રીતે ચોરમાં સત્ય, સ્ત્રીમાં બળ અને દુર્યોધનના હાથમાં રાજ્ય પણ યોગ્ય નથી.
ઇતિલોકે નિર્વચનં પુરશ્ચરતિ ભારત। અપિ ચૈતાઃ સ્ત્રિયો બાલાઃ સ્વાધ્યાયમધિકુર્વતે
આવી વાતો લોકોમાં ફેલાઈ રહી છે, હે ભારત; અને હવે તો સ્ત્રીઓ અને બાળકો પણ એ બોલી રહ્યા છે.
ઇમામવસ્થાં ચ ગતે સહાસ્માભિરરિંદમ્। હન્ત નષ્ટાઃ સ્મ સર્વે વૈ ભવતોપદ્રવે સતિ
અરે શત્રુઓને હરાવનાર, અમે બધા તારી સાથે આવી સ્થિતિએ પહોંચી ગયા છીએ; જો તારે કોઈ દુઃખ આવે તો અમે બધા બરબાદ થઈ જઈએ.
સ ભવાન્રથમાસ્થાય સર્વોપકરણાન્વિતમ્। ત્વરમાણોઽભિનિર્યાતુ વિપ્રેભ્યોઽર્થવિભાવકઃ
તેથી, તું બધાં સાધનો સાથે રથમાં બેસી, ઝડપથી વિદ્વાનોને દાન આપવા નીકળી પડ.
વાચયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠાનદ્યૈવ ગજસાહ્વયમ્। અસ્ત્રવિદ્ભિઃ પરિવૃતોભ્રાતૃભિર્દૃઢધન્વિભિઃ
આજે જ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને હાથીયારણમાં બોલાવી, કુશળ ધનુર્ધારો અને તારા ભાઈઓની સાથે રહી.
આશીવિષસમૈર્વીરૈર્મરુદ્ભિરિવ વૃત્રહા। અમિત્રાંસ્તેજસા મૃદ્ગન્નસુરાનિવ વૃત્રહા। શ્રિયમાદત્સ્વ કૌન્તેય ધાર્તરાષ્ટ્રાન્મહાબલ
ઝેરી સાપ જેટલા ભયાનક વીરોથી ઘેરાઈને, ઇન્દ્ર જેવો તેજ ધરાવી, દુશ્મનોને હરાવી, ધૃતરાષ્ટ્રના બળવાન પુત્રોમાંથી કુંતીપુત્ર, તું સમૃદ્ધિ હાંસલ કર.
ન હિ ગાણ્ડીવમુક્તાનાં શરાણાં ગાર્ધ્રવાસસામ્। સ્પર્શમાશીવિષાભાનાં મર્ત્યઃ કશ્ચન સંસહેત્
ગાંડીવથી છૂટેલા, ગૃધ્રપાંખવાળા, ઝેરી સાપ જેવાં તીરોનો સ્પર્શ કોઈ માણસ સહન કરી શકે નહીં.
ન સ વીરો ન માતઙ્ગો ન ચ સોઽશ્વોસ્તિ ભારત। યઃ સહેત ગદાવેગં મમ ક્રુદ્ધસ્ય સંયુગે
હે ભારત, લડાઈમાં મારા ગુસ્સે થયેલા ગદા પ્રહારને કોઈ વીર, હાથી કે ઘોડો સહન કરી શકે નહીં.
સૃઞ્જયૈઃ સહકૈકેયૈર્વૃષ્ણીનાં વૃષભેણ ચ। કથંસ્વિદ્યુધિ કૌન્તેય ન રાજ્યં પ્રાપ્નુયામહે
શૃઞ્જય, કૈકેય અને વૃષ્ણિ વંશના મુખિયા સાથે, કુંતીપુત્ર, યુદ્ધમાં રાજ્ય મેળવવું અમારે માટે કેમ અશક્ય રહે?