પરિક્ષિતો નરેન્દ્રસ્ય વિદ્ધો યન્નષ્ટવાન્મૃગઃ। દૂરં ચાપહૃતસ્તેન મૃગેણ સ મહીપતિઃ
પરિક્ષિત રાજાએ ઘાયલ કરેલું હરણ ભાગી ગયું અને તેનું ધનુષ પણ દૂર લઈ ગયું; આમ, એ રાજા એ પ્રાણીની પાછળ દોરી લેવાયો.
પરિશ્રાન્તઃ પિપાસાર્ત આસસાદ મુનિં વને। ગવાં પ્રચારેષ્વાસીનં વત્સાનાં મુખનિઃસૃતમ્
થાકી ને તરસથી પીડાતા, એ જંગલમાં ગાયોને ચરાવતાં અને વાછરડાં દૂધ પીતા હતા, એવા ઋષિને મળ્યો.
ભૂયિષ્ઠમુપયુઞ્જાનં ફેનમાપિબતાં પયઃ। તમભિદ્રુત્ય વેગેન સ રાજા સંશિતવ્રતમ્
એ ઋષિ મોટાભાગે દૂધનું ફેન પી રહ્યો હતો, ત્યારે એ રાજા, પોતાના વ્રતમાં દૃઢ, ઝડપથી તેની તરફ દોડ્યો.
અપૃચ્છદ્ધનુરુદ્યમ્ય તં મુનિં ક્ષુચ્છ્રમાન્વિતઃ। ભોભો બ્રહ્મન્નહં રાજા પરીક્ષિદભિમન્યુજઃ
એ રાજાએ ધનુષ ઉંચકીને, ભૂખ અને થાકથી પીડાઈને, એ ઋષિને પૂછ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, હું અભિમન્યુપુત્ર રાજા પરિક્ષિત છું.'
મયા વિદ્ધો મૃગો નષ્ટઃ કચ્ચિત્તં દૃષ્ટવાનસિ। સ મુનિસ્તં તુ નોવાચ કિંચિન્મૌનવ્રતે સ્થિતઃ
'મારે ઘાયલ કરેલું હરણ ભાગી ગયું છે; શું તમે તેને જોયું છે?' પણ એ ઋષિ મૌનવ્રત પાળતો હોવાથી કંઈ બોલ્યો નહીં.
તસ્ય સ્કન્ધે મૃતં સર્પં ક્રુદ્ધો રાજા સમાસજત્। સમુત્ક્ષિપ્ય ધનુષ્કોટ્યા સ ચૈનં સમુપૈક્ષત
કોપે ભરાઈને, એ રાજાએ મરેલું સાપ ધનુષની ટોચથી ઉંચકી ઋષિના ખભા પર મૂકી દીધું અને તેને જોઈ રહ્યો.
ન સ કિંચિદુવાચૈનં શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્। સ રાજા ક્રોધમુત્સૃજ્ય વ્યથિતસ્તં તથાગતમ્। દૃષ્ટ્વા જગામ નગરમૃષિસ્ત્વાસીત્તથૈવ સઃ
એ ઋષિએ તેના માટે શુભ કે અશુભ કંઈ બોલ્યું નહીં; રાજા ગુસ્સો છોડી, જે બન્યું તે જોઈ, મનમાં દુઃખી થઈ શહેર તરફ ગયો, અને ઋષિ એ જ રીતે બેઠો રહ્યો.
ન હિ તં રાજશાર્દૂલં ક્ષમાશીલો મહામુનિઃ। સ્વધર્મનિરતં ભૂપં સમાક્ષિપ્તોઽપ્યધર્ષયત્
કારણ કે, ક્ષમાશીલ મહામુનિએ—even રાજા જે વંશમાં શૂરવીર હતો અને પોતાના ધર્મમાં સ્થિર હતો—એવા રાજાને અપમાન મળ્યા પછી પણ કોઈ બદલો લીધો નહીં.
ન હિ તં રાજશાર્દૂલસ્તથા ધર્મપરાયણમ્। જાનાતિ ભરતશ્રેષ્ઠસ્તત એનમધર્ષયત્
રાજાઓમાં વાઘ સમાન તે મહારાજે, જે ધર્મનિષ્ઠ હતા, તેમને સાચા રૂપે ઓળખ્યા નહોતા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ; તેથી તેણે તેમનો અપમાન કર્યો.
તરુણસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂત્તિગ્મતેજા મહાતપાઃ। શૃઙ્ગી નામ મહાક્રોધો દુષ્પસાદોમહાવ્રતઃ
તેમનો પુત્ર યુવાન હતો, તેજસ્વી અને મહાન તપસ્વી; તેનું નામ શ્રૃંગી હતું. તે અત્યંત ક્રોધાળ, દુર્લભ અને મહાન વ્રતધારી હતો.
સ દેવં પરમાસીનં સર્વભૂતહિતે રતમ્। બ્રહ્માણમુપતસ્થે વૈ કાલે કાલે સુંસયતઃ
તે શ્રૃંગી સમયાંતરે સર્વ જીવોના કલ્યાણ માટે બેઠેલા પરમ દેવ બ્રહ્માને પ્રસન્ન કરવા માટે તેમની પાસે જતો.
સતેન સમનુજ્ઞાતો બ્રહ્મણા ગૃહમેયિવાન્। સખ્યોક્તઃ ક્રીડમાનેન સ તત્ર હસતા કિલ
બ્રહ્માએ અનુમતિ આપ્યા પછી, તે પોતાના ઘેર પરત ફર્યો, જ્યાં તેનો મિત્ર રમતો અને હસતો હતો, તે મિત્રએ કહેલું તેમ તેણે કર્યું.
સંરમ્ભાત્કોપનોઽતીવ વિષકલ્પો મુનેઃ સુતઃ। ઉદ્દિશ્ય પિતરં તસ્ય યચ્છ્રુત્વા રોષમાહરત્। ઋષિપુત્રેણ નર્માર્થે કૃશેન દ્વિજસત્તમ
મુનિનો પુત્ર શ્રૃંગી, ક્રોધથી ભરેલો અને મનમાં ઝેર ધરાવતો, જ્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ કૃશએ તેના પિતાને લઈને મજાક કરી, ત્યારે તે ખૂબ ગુસ્સે થયો.
તેજસ્વિનસ્તવ પિતા તથૈવ ચ તપસ્વિનઃ। શવં સ્કન્ધેન વહતિ મા શૃઙ્ગિન્ગર્વિતો ભવ
તારો પિતા તેજસ્વી અને તપસ્વી છે, છતાં તે પોતાના ખભા પર મૃતદેહ લઈ જાય છે; હે શ્રૃંગી, તું આથી ગર્વ ન કર.
વ્યાહરત્સ્વૃષિપુત્રેષુ મા સ્મ કિંચિદ્વચો વદ। અસ્મદ્વિધેષુ સિદ્ધેષુ બ્રહ્મવિત્સુ તપસ્વિષુ
મુનિપુત્રોમાં, અમને જેવા સિદ્ધ, બ્રહ્મજ્ઞાની અને તપસ્વી લોકોમાં, તું કોઈ પણ પ્રકારની વાત ન કર.
ક્વ તે પુરુષમાનિત્વં ક્વ તે વાચસ્તથાવિધાઃ। દર્પજાઃ પિતરં દ્રષ્ટા યસ્ત્વં શવધરં તથા
તું પુરુષાર્થ કયાં છે અને આવા ગર્વથી ભરેલા શબ્દો કેમ બોલે છે? જ્યારે તારો પિતા મૃતદેહ લઈને જાય છે, ત્યારે તારો ગર્વ શું કામ?
પિત્રા ચ તવ તત્કર્મ નાનુરૂપમિવાત્મનઃ। કૃતં મુનિજનશ્રેષ્ઠ યેનાહં ભૃશદુઃખિતઃ
અને, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તારા પિતાએ જે કર્યું તે તેમના માટે યોગ્ય નહોતું; જેના કારણે હું ખૂબ દુઃખી થયો છું.
એવમુક્તઃ સ તેજસ્વી શૃઙ્ગી કોપસમન્વિતઃ। મૃતધારં ગુરું શ્રુત્વા પર્યતપ્યત મન્યુના
આ રીતે કહેવામાં આવતા તેજસ્વી શ્રૃંગી ક્રોધથી ભરાયો; પોતાના ગુરુ પિતા મૃતદેહ લઈ જાય છે એવું સાંભળી, તે ગુસ્સાથી વ્યાકુળ થયો.
સ ત કૃશમક્ષિપ્રેક્ષ્ય સૂનૃતાં વાચમુત્સૃજન્। અપૃચ્છત્તં કથં તાતઃ `સર્વભૂતહિતે રતઃ
તેણે કૃશ તરફ જોઈ, જે સત્ય બોલતો હતો, અને પૂછ્યું: 'પિતા, જે સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં તત્પર છે—'
અનન્યચેતાઃ સતતં વિષ્ણું દવેમતોષયત્। વન્યાન્નભોજી સતતં મુનિર્મૌનવ્રતે સ્થિતઃ। એવંભૂતઃ સ તેજસ્વી' સ મેઽદ્ય મૃતધારકઃ
જે હંમેશાં એકાગ્રચિત્તે વિષ્ણુને તપથી પ્રસન્ન કરતા, વનના ફળમૂળ જમતા, મૌનવ્રત પાળતા એવા તેજસ્વી મુનિ, આજે મૃતદેહ લઈ જાય છે.
રાજ્ઞા પરિક્ષિતા તાત મૃગયાં પરિધાવતા। અવસક્તઃ પિતુસ્તેઽદ્ય મૃતઃ સ્કન્ધે ભુજઙ્ગમઃ
પિતા, આજે તારા પિતાના ખભા પર મરેલું સાપ છે, કારણ કે અભિમન્યુપુત્ર રાજા પરિક્ષિત શિકાર માટે ફરતો હતો.
કિં મે પિત્રા કૃતં તસ્ય રાજ્ઞોઽનિષ્ટં દુરાત્મનઃ। બ્રૂહિ તત્કૃશ તત્ત્વેન પશ્ય મે તપસો બલમ્
મારા પિતાએ એ દુષ્ટ રાજાને શું અયોગ્ય કર્યું? કૃશ, તું સાચું કહેજે; હવે મારા તપશ્ચર્યાનો બળ જો.
સ રાજા મૃગયાં યાતઃ પરિક્ષિદભિમન્યુજઃ। સસાર મૃગમેકાકી વિદ્ધ્વા બાણેન શીઘ્રગમ્
અભિમન્યુના પુત્ર રાજા પરિક્ષિત શિકાર માટે ગયો હતો; તેણે એક હરણને ઝડપથી તીર મારીને એકલો પીછો કર્યો.
ન ચાપશ્યન્મૃગં રાજા ચરંસ્તસ્મિન્મહાવને। પિતરં તે સ દૃષ્ટ્વૈવ પપ્રચ્છાનભિભાષિણમ્
પણ તે મહાવનમાં ફરતો રાજા હરણને જોઈ શક્યો નહીં; ત્યારે તેણે તારા પિતાને જોયા અને પૂછ્યું, પણ પિતાએ જવાબ ન આપ્યો.
તં સ્થાણુભૂતં તિષ્ઠન્તં ક્ષુત્પિપાસાશ્રમાતુરઃ। પુનઃપુનર્મૃગં નષ્ટં પ્રપચ્છ પિતરં તવ
ભૂખ અને તરસથી પીડાતા રાજાએ, સ્થિર ઊભેલા તારા પિતાને વારંવાર ગુમ થયેલા હરણ વિશે પૂછ્યું.
સ ચ મૌનવ્રતોપેતો નૈવ તં પ્રત્યભાષત। તસ્ય રાજા ધનુષ્કોટ્યા સર્પં સ્કન્ધે સમાસજત્
પણ તારા પિતા મૌનવ્રત પાળતા હોવાથી કંઈ બોલ્યા નહીં; એટલે રાજાએ પોતાના ધનુષની ટોચથી તેમના ખભા પર સાપ મૂકી દીધો.
શૃઙ્ગિંસ્તવ પિતા સોઽપિ તથૈવાસ્તે યતવ્રતઃ। સોઽપિ રાજા સ્વનગરં પ્રસ્થિતો ગજસાહ્વયમ્
તમારા પિતા શ્રૃંગી પણ ત્યાં જ, પોતાના વ્રતને પાળતા સ્થિર રહ્યા છે; અને એ રાજા પણ પોતાના શહેર હસ્તિનાપુર તરફ روانા થયો.
શ્રુત્વૈવમૃષિપુત્રસ્તુ શવં સ્કન્ધે પ્રતિષ્ઠિતમ્। કોપસંરક્તનયનઃ પ્રજ્વલન્નિવ મન્યુના
આ રીતે સાંભળીને, ઋષિપુત્રે પોતાના ખભા પર મૃત સર્પ રાખી, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, ક્રોધથી જાણે અગ્નિ જેવી જ્વાળા થવા લાગ્યો.
આવિષ્ટઃ સ હિ કોપેન શશાપ નૃપતિં તદા। વાર્યુપસ્પૃશ્ય તેજસ્વી ક્રોધવેગબલાત્કૃતઃ
ક્રોધથી ભરાઈને, તેણે પાણીથી શુદ્ધ થઈ, પોતાની શક્તિથી દબાઈને, એ રાજાને શાપ આપ્યો.
યોઽસૌ વૃદ્ધસ્ય તાતસ્ય તથા કૃચ્છ્રગતસ્ય હ। સ્કન્ધે મૃતં સમાસ્રાક્ષીત્પન્નગં રાજકિલ્વિષી
જે પાપી રાજાએ મારા વૃદ્ધ અને દુઃખી પિતાના ખભા પર મૃત સાપ મૂક્યો—