ઉક્તં નામ યથા પૂર્વં સર્વં તચ્છ્રુતવાનહમ્। યથા તુ જાતો હ્યાસ્તીક એતદિચ્છામિ વેદિતુમ્। તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય સૌતિઃ પ્રોવાચ શાસ્ત્રતઃ
હું અગાઉ જે કંઈ કહેવામાં આવ્યું હતું તે બધું સાંભળ્યું છે, પણ આસ્તીકનો જન્મ કેવી રીતે થયો તે જાણવા મારી ઇચ્છા છે. તેની આ વિનંતી સાંભળીને સૌતિએ શાસ્ત્ર પ્રમાણે જવાબ આપ્યો.
સંદિશ્ય પન્નગાન્સર્વાન્વાસુકિઃ સુસમાહિતઃ। સ્વસારમુદ્યમ્ય તદા જરત્કારુમૃષિં પ્રતિ
વાસુકીએ બધા સાપોને બોલાવીને, ખૂબ મન લગાવીને પોતાની બહેનને ઉઠાવી જરત્કારુ ઋષિ પાસે લઈ ગયો.
અથ કાલસ્ય મહતઃ સ મુનિઃ સંશિતવ્રતઃ। તપસ્યભિરતો ધીમાન્સ દારાન્નાભ્યકાઙ્ક્ષત
પછી લાંબા સમય પછી, તે મुनિ, જે પોતાના વ્રતમાં દૃઢ અને તપમાં તત્પર હતો, તેણે પત્ની મેળવવાની ઈચ્છા રાખી નહોતી.
સ તૂર્ધ્વરેતાસ્તપસિ પ્રસક્તઃ સ્વાધ્યાયવાન્વીતભયઃ કૃતાત્મા। ચચાર સર્વાં પૃથિવીં મહાત્મા ન ચાપિ દારાન્મનસાધ્યકાઙ્ક્ષત્
તે મહાત્મા, જે ઉર્ધ્વરેતાસ હતો, તપમાં લીન, શાસ્ત્રજ્ઞ, નિર્ભય અને આત્મનિગ્રહ ધરાવતો હતો, સમગ્ર પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો, પણ મનમાં પણ પત્ની મેળવવાની ઈચ્છા રાખી નહોતી.
તતોઽપરસ્મિન્સંપ્રાપ્તે કાલે કસ્મિંશ્ચિદેવ તુ। પરિક્ષિન્નામ રાજાસીદ્બ્રહ્મન્કૌરવવંશજઃ
પછી, બીજાં કોઈક સમયે, કૌરવ વંશના પરિક્ષિત નામના રાજા થાકી ગયા હતા, હે બ્રાહ્મણ.
યથા પાણ્ડુર્મહાબાહુર્ધનુર્ધરવરો યુધિ। બભૂવ મૃગયાશીલઃ પુરાસ્ય પ્રપિતામહઃ
જેમ મહાબાહુ પાંડુ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર, શિકારનો શોખીન હતો, તેમ તેના પૂર્વજ પણ એ જ રીતે હતા.
તથા વિખ્યાતવાઁલ્લોકે પરીક્ષિદભિમન્યુજઃ।' મૃગાન્વિધ્યન્વરાહાંશ્ચ તરક્ષૂન્મહિષાંસ્તથા। અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્વન્યાંશ્ચચાર પૃથિવીપતિઃ
એ જ રીતે, અભિમન્યુપુત્ર પરિક્ષિત પણ જગતમાં પ્રસિદ્ધ થયો; તેણે હરણ, વનદૂધ, વાઘ, ભેંસા અને બીજા અનેક જંગલી પ્રાણીઓનો શિકાર કર્યો અને પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો.
સ કદાચિન્મૃગં વિદ્ધ્વા બાણેનાનતપર્વણા। પૃષ્ઠતો ધનુરાદાય સસાર ગહને વને
એક વખત, તેણે નિશાણ વગરના તીરે હરણને ઘાયલ કર્યું અને પછી ધનુષ લઈને ઘન જંગલમાં તેનું પીછો કર્યું.
યથૈવ ભગવાન્રુદ્રો વિદ્ધ્વા યજ્ઞમૃગં દિવિ। અન્વગચ્છદ્ધનુષ્પાણિઃ પર્યન્વેષ્ટુમિતસ્તતઃ
જેમ ભગવાન રુદ્રે સ્વર્ગમાં યજ્ઞના પ્રાણીને ઘાયલ કરીને, હાથમાં ધનુષ લઈને ચારે બાજુ શોધ્યું હતું, તેમ એ રાજાએ પણ કર્યું.
ન હિ તેન મૃગો વિદ્ધો જીવન્ગચ્છતિ વૈ વને। પૂર્વરૂપં તુ તત્તૂર્ણં તસ્યાસીત્સ્વર્ગતિં પ્રતિ
પણ એ હરણ, ઘાયલ થયા પછી પણ, જંગલમાં મર્યું નહીં; તેનું પૂર્વરૂપ ઝડપથી સ્વર્ગ તરફ ચાલ્યું ગયું.
પરિક્ષિતો નરેન્દ્રસ્ય વિદ્ધો યન્નષ્ટવાન્મૃગઃ। દૂરં ચાપહૃતસ્તેન મૃગેણ સ મહીપતિઃ
પરિક્ષિત રાજાએ ઘાયલ કરેલું હરણ ભાગી ગયું અને તેનું ધનુષ પણ દૂર લઈ ગયું; આમ, એ રાજા એ પ્રાણીની પાછળ દોરી લેવાયો.
પરિશ્રાન્તઃ પિપાસાર્ત આસસાદ મુનિં વને। ગવાં પ્રચારેષ્વાસીનં વત્સાનાં મુખનિઃસૃતમ્
થાકી ને તરસથી પીડાતા, એ જંગલમાં ગાયોને ચરાવતાં અને વાછરડાં દૂધ પીતા હતા, એવા ઋષિને મળ્યો.
ભૂયિષ્ઠમુપયુઞ્જાનં ફેનમાપિબતાં પયઃ। તમભિદ્રુત્ય વેગેન સ રાજા સંશિતવ્રતમ્
એ ઋષિ મોટાભાગે દૂધનું ફેન પી રહ્યો હતો, ત્યારે એ રાજા, પોતાના વ્રતમાં દૃઢ, ઝડપથી તેની તરફ દોડ્યો.
અપૃચ્છદ્ધનુરુદ્યમ્ય તં મુનિં ક્ષુચ્છ્રમાન્વિતઃ। ભોભો બ્રહ્મન્નહં રાજા પરીક્ષિદભિમન્યુજઃ
એ રાજાએ ધનુષ ઉંચકીને, ભૂખ અને થાકથી પીડાઈને, એ ઋષિને પૂછ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, હું અભિમન્યુપુત્ર રાજા પરિક્ષિત છું.'
મયા વિદ્ધો મૃગો નષ્ટઃ કચ્ચિત્તં દૃષ્ટવાનસિ। સ મુનિસ્તં તુ નોવાચ કિંચિન્મૌનવ્રતે સ્થિતઃ
'મારે ઘાયલ કરેલું હરણ ભાગી ગયું છે; શું તમે તેને જોયું છે?' પણ એ ઋષિ મૌનવ્રત પાળતો હોવાથી કંઈ બોલ્યો નહીં.
તસ્ય સ્કન્ધે મૃતં સર્પં ક્રુદ્ધો રાજા સમાસજત્। સમુત્ક્ષિપ્ય ધનુષ્કોટ્યા સ ચૈનં સમુપૈક્ષત
કોપે ભરાઈને, એ રાજાએ મરેલું સાપ ધનુષની ટોચથી ઉંચકી ઋષિના ખભા પર મૂકી દીધું અને તેને જોઈ રહ્યો.
ન સ કિંચિદુવાચૈનં શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્। સ રાજા ક્રોધમુત્સૃજ્ય વ્યથિતસ્તં તથાગતમ્। દૃષ્ટ્વા જગામ નગરમૃષિસ્ત્વાસીત્તથૈવ સઃ
એ ઋષિએ તેના માટે શુભ કે અશુભ કંઈ બોલ્યું નહીં; રાજા ગુસ્સો છોડી, જે બન્યું તે જોઈ, મનમાં દુઃખી થઈ શહેર તરફ ગયો, અને ઋષિ એ જ રીતે બેઠો રહ્યો.
ન હિ તં રાજશાર્દૂલં ક્ષમાશીલો મહામુનિઃ। સ્વધર્મનિરતં ભૂપં સમાક્ષિપ્તોઽપ્યધર્ષયત્
કારણ કે, ક્ષમાશીલ મહામુનિએ—even રાજા જે વંશમાં શૂરવીર હતો અને પોતાના ધર્મમાં સ્થિર હતો—એવા રાજાને અપમાન મળ્યા પછી પણ કોઈ બદલો લીધો નહીં.
ન હિ તં રાજશાર્દૂલસ્તથા ધર્મપરાયણમ્। જાનાતિ ભરતશ્રેષ્ઠસ્તત એનમધર્ષયત્
રાજાઓમાં વાઘ સમાન તે મહારાજે, જે ધર્મનિષ્ઠ હતા, તેમને સાચા રૂપે ઓળખ્યા નહોતા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ; તેથી તેણે તેમનો અપમાન કર્યો.
તરુણસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂત્તિગ્મતેજા મહાતપાઃ। શૃઙ્ગી નામ મહાક્રોધો દુષ્પસાદોમહાવ્રતઃ
તેમનો પુત્ર યુવાન હતો, તેજસ્વી અને મહાન તપસ્વી; તેનું નામ શ્રૃંગી હતું. તે અત્યંત ક્રોધાળ, દુર્લભ અને મહાન વ્રતધારી હતો.
સ દેવં પરમાસીનં સર્વભૂતહિતે રતમ્। બ્રહ્માણમુપતસ્થે વૈ કાલે કાલે સુંસયતઃ
તે શ્રૃંગી સમયાંતરે સર્વ જીવોના કલ્યાણ માટે બેઠેલા પરમ દેવ બ્રહ્માને પ્રસન્ન કરવા માટે તેમની પાસે જતો.
સતેન સમનુજ્ઞાતો બ્રહ્મણા ગૃહમેયિવાન્। સખ્યોક્તઃ ક્રીડમાનેન સ તત્ર હસતા કિલ
બ્રહ્માએ અનુમતિ આપ્યા પછી, તે પોતાના ઘેર પરત ફર્યો, જ્યાં તેનો મિત્ર રમતો અને હસતો હતો, તે મિત્રએ કહેલું તેમ તેણે કર્યું.
સંરમ્ભાત્કોપનોઽતીવ વિષકલ્પો મુનેઃ સુતઃ। ઉદ્દિશ્ય પિતરં તસ્ય યચ્છ્રુત્વા રોષમાહરત્। ઋષિપુત્રેણ નર્માર્થે કૃશેન દ્વિજસત્તમ
મુનિનો પુત્ર શ્રૃંગી, ક્રોધથી ભરેલો અને મનમાં ઝેર ધરાવતો, જ્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ કૃશએ તેના પિતાને લઈને મજાક કરી, ત્યારે તે ખૂબ ગુસ્સે થયો.
તેજસ્વિનસ્તવ પિતા તથૈવ ચ તપસ્વિનઃ। શવં સ્કન્ધેન વહતિ મા શૃઙ્ગિન્ગર્વિતો ભવ
તારો પિતા તેજસ્વી અને તપસ્વી છે, છતાં તે પોતાના ખભા પર મૃતદેહ લઈ જાય છે; હે શ્રૃંગી, તું આથી ગર્વ ન કર.
વ્યાહરત્સ્વૃષિપુત્રેષુ મા સ્મ કિંચિદ્વચો વદ। અસ્મદ્વિધેષુ સિદ્ધેષુ બ્રહ્મવિત્સુ તપસ્વિષુ
મુનિપુત્રોમાં, અમને જેવા સિદ્ધ, બ્રહ્મજ્ઞાની અને તપસ્વી લોકોમાં, તું કોઈ પણ પ્રકારની વાત ન કર.
ક્વ તે પુરુષમાનિત્વં ક્વ તે વાચસ્તથાવિધાઃ। દર્પજાઃ પિતરં દ્રષ્ટા યસ્ત્વં શવધરં તથા
તું પુરુષાર્થ કયાં છે અને આવા ગર્વથી ભરેલા શબ્દો કેમ બોલે છે? જ્યારે તારો પિતા મૃતદેહ લઈને જાય છે, ત્યારે તારો ગર્વ શું કામ?
પિત્રા ચ તવ તત્કર્મ નાનુરૂપમિવાત્મનઃ। કૃતં મુનિજનશ્રેષ્ઠ યેનાહં ભૃશદુઃખિતઃ
અને, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તારા પિતાએ જે કર્યું તે તેમના માટે યોગ્ય નહોતું; જેના કારણે હું ખૂબ દુઃખી થયો છું.
એવમુક્તઃ સ તેજસ્વી શૃઙ્ગી કોપસમન્વિતઃ। મૃતધારં ગુરું શ્રુત્વા પર્યતપ્યત મન્યુના
આ રીતે કહેવામાં આવતા તેજસ્વી શ્રૃંગી ક્રોધથી ભરાયો; પોતાના ગુરુ પિતા મૃતદેહ લઈ જાય છે એવું સાંભળી, તે ગુસ્સાથી વ્યાકુળ થયો.
સ ત કૃશમક્ષિપ્રેક્ષ્ય સૂનૃતાં વાચમુત્સૃજન્। અપૃચ્છત્તં કથં તાતઃ `સર્વભૂતહિતે રતઃ
તેણે કૃશ તરફ જોઈ, જે સત્ય બોલતો હતો, અને પૂછ્યું: 'પિતા, જે સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં તત્પર છે—'
અનન્યચેતાઃ સતતં વિષ્ણું દવેમતોષયત્। વન્યાન્નભોજી સતતં મુનિર્મૌનવ્રતે સ્થિતઃ। એવંભૂતઃ સ તેજસ્વી' સ મેઽદ્ય મૃતધારકઃ
જે હંમેશાં એકાગ્રચિત્તે વિષ્ણુને તપથી પ્રસન્ન કરતા, વનના ફળમૂળ જમતા, મૌનવ્રત પાળતા એવા તેજસ્વી મુનિ, આજે મૃતદેહ લઈ જાય છે.