ઉત્પન્નઃ સ જરત્કારુસ્તપસ્યુગ્રે રતો દ્વિજઃ। તસ્યૈષ ભગિનીં કાલે જરત્કારું પ્રયચ્છતુ
જરત્કારુ નામે જે દ્વિજ જન્મ્યો હતો, તેણે કઠિન તપસ્યા કરી; યોગ્ય સમયે તેની બહેન જરત્કારુને તેની પત્ની તરીકે આપવી.
એલાપત્રેણ યત્પ્રોક્તં વચનં ભુજગેન હ। પન્નગાનાં હિતં દેવાસ્તત્તથા ન તદન્યથા
'એલાપત્ર નામના સાપે જે વચન કહ્યું હતું, એ સર્વ સાપોના હિત માટે છે, હે દેવતાઓ; એ જ રીતે થવું જોઈએ, બીજું નહીં.'
એતચ્છ્રુત્વા તુ નાગેન્દ્રઃ પિતામહવચસ્તદા। સંદિશ્ય પન્નગાન્સર્વાન્વાસુકિઃ શાપમોહિતઃ
પિતામહનું આ વચન સાંભળી, શાપથી મૂંઝાયેલ વાસુકિએ પછી બધા સાપોને આદેશ આપ્યો.
સ્વસારમુદ્યમ્ય તદા જરત્કારુમૃષિં પ્રતિ। સર્પાન્બહૂઞ્જરત્કારૌ નિત્યયુક્તાન્સમાદધત્
પછી પોતાની બહેનને જરત્કારુ ઋષિ માટે તૈયાર કરીને, વાસુકિએ અનેક સાપોને હંમેશા જરત્કારુની સેવા માટે રાખ્યા.
જરત્કારુર્યદા ભાર્યામિચ્છેદ્વરયિતું પ્રભુઃ। શીઘ્રમેત્ય તદાઽઽખ્યેયં તન્નઃ શ્રેયો ભવિષ્યતિ
'જ્યારે જરત્કારુ ઋષિ પત્ની પસંદ કરવા ઈચ્છે, ત્યારે તરત જ તેને જાણ કરવી; એ જ આપણું કલ્યાણ લાવશે.'
જરત્કારુરિતિ ખ્યાતો યસ્ત્વયા સૂતનન્દન। ઇચ્છામિ તદહં શ્રોતું ઋષેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ
'હે સૂતનંદન, જેનું નામ જરત્કારુ છે, એ મહાન ઋષિ વિશે હું સાંભળવા ઈચ્છું છું.'
કિં કારણં જરત્કારોર્નામૈતત્પ્રથિતં ભુવિ। જરત્કારુનિરુક્તિં ત્વં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ
'જરત્કારુ નામ પૃથ્વી પર કેમ પ્રસિદ્ધ થયું? જરત્કારુ નામનું સાચું અર્થતત્વ તમે કહો.'
જરેતિ ક્ષયમાહુર્વૈ દારુણં કારુસંજ્ઞિતમ્। શરીરં કારુ તસ્યાસીત્તત્સ ધીમાઞ્શનૈઃશનૈઃ
'જરા એટલે ક્ષય, અને કારુ એટલે શરીર; તેનું શરીર કારુ હતું, અને એ વિદ્વાન ધીરે ધીરે પોતાનું શરીર ક્ષય કરતો ગયો.'
ક્ષપયામાસ તીવ્રેણ તપસેત્યત ઉચ્યતે। જરત્કારુરિતિ બ્રહ્મન્વાસુકેર્ભગિની તથા
'તેણે કઠિન તપસ્યા કરીને શરીર ક્ષય કર્યું, એટલે તેને જરત્કારુ કહે છે, અને વાસુકિની બહેનને પણ એ નામથી ઓળખે છે.'
એવમુક્તસ્તુ ધર્માત્મા શૌનકઃ પ્રાહસત્તદા। ઉગ્રશ્રવસમામન્ત્ર્ય ઉપપન્નમિતિ બ્રુવન્
આ રીતે સાંભળી, ધર્મનિષ્ઠ શૌનકે હસીને ઉગ્રશ્રવસને કહ્યું: 'આ બધું યોગ્ય છે.'
ઉક્તં નામ યથા પૂર્વં સર્વં તચ્છ્રુતવાનહમ્। યથા તુ જાતો હ્યાસ્તીક એતદિચ્છામિ વેદિતુમ્। તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય સૌતિઃ પ્રોવાચ શાસ્ત્રતઃ
હું અગાઉ જે કંઈ કહેવામાં આવ્યું હતું તે બધું સાંભળ્યું છે, પણ આસ્તીકનો જન્મ કેવી રીતે થયો તે જાણવા મારી ઇચ્છા છે. તેની આ વિનંતી સાંભળીને સૌતિએ શાસ્ત્ર પ્રમાણે જવાબ આપ્યો.
સંદિશ્ય પન્નગાન્સર્વાન્વાસુકિઃ સુસમાહિતઃ। સ્વસારમુદ્યમ્ય તદા જરત્કારુમૃષિં પ્રતિ
વાસુકીએ બધા સાપોને બોલાવીને, ખૂબ મન લગાવીને પોતાની બહેનને ઉઠાવી જરત્કારુ ઋષિ પાસે લઈ ગયો.
અથ કાલસ્ય મહતઃ સ મુનિઃ સંશિતવ્રતઃ। તપસ્યભિરતો ધીમાન્સ દારાન્નાભ્યકાઙ્ક્ષત
પછી લાંબા સમય પછી, તે મुनિ, જે પોતાના વ્રતમાં દૃઢ અને તપમાં તત્પર હતો, તેણે પત્ની મેળવવાની ઈચ્છા રાખી નહોતી.
સ તૂર્ધ્વરેતાસ્તપસિ પ્રસક્તઃ સ્વાધ્યાયવાન્વીતભયઃ કૃતાત્મા। ચચાર સર્વાં પૃથિવીં મહાત્મા ન ચાપિ દારાન્મનસાધ્યકાઙ્ક્ષત્
તે મહાત્મા, જે ઉર્ધ્વરેતાસ હતો, તપમાં લીન, શાસ્ત્રજ્ઞ, નિર્ભય અને આત્મનિગ્રહ ધરાવતો હતો, સમગ્ર પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો, પણ મનમાં પણ પત્ની મેળવવાની ઈચ્છા રાખી નહોતી.
તતોઽપરસ્મિન્સંપ્રાપ્તે કાલે કસ્મિંશ્ચિદેવ તુ। પરિક્ષિન્નામ રાજાસીદ્બ્રહ્મન્કૌરવવંશજઃ
પછી, બીજાં કોઈક સમયે, કૌરવ વંશના પરિક્ષિત નામના રાજા થાકી ગયા હતા, હે બ્રાહ્મણ.
યથા પાણ્ડુર્મહાબાહુર્ધનુર્ધરવરો યુધિ। બભૂવ મૃગયાશીલઃ પુરાસ્ય પ્રપિતામહઃ
જેમ મહાબાહુ પાંડુ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર, શિકારનો શોખીન હતો, તેમ તેના પૂર્વજ પણ એ જ રીતે હતા.
તથા વિખ્યાતવાઁલ્લોકે પરીક્ષિદભિમન્યુજઃ।' મૃગાન્વિધ્યન્વરાહાંશ્ચ તરક્ષૂન્મહિષાંસ્તથા। અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્વન્યાંશ્ચચાર પૃથિવીપતિઃ
એ જ રીતે, અભિમન્યુપુત્ર પરિક્ષિત પણ જગતમાં પ્રસિદ્ધ થયો; તેણે હરણ, વનદૂધ, વાઘ, ભેંસા અને બીજા અનેક જંગલી પ્રાણીઓનો શિકાર કર્યો અને પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો.
સ કદાચિન્મૃગં વિદ્ધ્વા બાણેનાનતપર્વણા। પૃષ્ઠતો ધનુરાદાય સસાર ગહને વને
એક વખત, તેણે નિશાણ વગરના તીરે હરણને ઘાયલ કર્યું અને પછી ધનુષ લઈને ઘન જંગલમાં તેનું પીછો કર્યું.
યથૈવ ભગવાન્રુદ્રો વિદ્ધ્વા યજ્ઞમૃગં દિવિ। અન્વગચ્છદ્ધનુષ્પાણિઃ પર્યન્વેષ્ટુમિતસ્તતઃ
જેમ ભગવાન રુદ્રે સ્વર્ગમાં યજ્ઞના પ્રાણીને ઘાયલ કરીને, હાથમાં ધનુષ લઈને ચારે બાજુ શોધ્યું હતું, તેમ એ રાજાએ પણ કર્યું.
ન હિ તેન મૃગો વિદ્ધો જીવન્ગચ્છતિ વૈ વને। પૂર્વરૂપં તુ તત્તૂર્ણં તસ્યાસીત્સ્વર્ગતિં પ્રતિ
પણ એ હરણ, ઘાયલ થયા પછી પણ, જંગલમાં મર્યું નહીં; તેનું પૂર્વરૂપ ઝડપથી સ્વર્ગ તરફ ચાલ્યું ગયું.
પરિક્ષિતો નરેન્દ્રસ્ય વિદ્ધો યન્નષ્ટવાન્મૃગઃ। દૂરં ચાપહૃતસ્તેન મૃગેણ સ મહીપતિઃ
પરિક્ષિત રાજાએ ઘાયલ કરેલું હરણ ભાગી ગયું અને તેનું ધનુષ પણ દૂર લઈ ગયું; આમ, એ રાજા એ પ્રાણીની પાછળ દોરી લેવાયો.
પરિશ્રાન્તઃ પિપાસાર્ત આસસાદ મુનિં વને। ગવાં પ્રચારેષ્વાસીનં વત્સાનાં મુખનિઃસૃતમ્
થાકી ને તરસથી પીડાતા, એ જંગલમાં ગાયોને ચરાવતાં અને વાછરડાં દૂધ પીતા હતા, એવા ઋષિને મળ્યો.
ભૂયિષ્ઠમુપયુઞ્જાનં ફેનમાપિબતાં પયઃ। તમભિદ્રુત્ય વેગેન સ રાજા સંશિતવ્રતમ્
એ ઋષિ મોટાભાગે દૂધનું ફેન પી રહ્યો હતો, ત્યારે એ રાજા, પોતાના વ્રતમાં દૃઢ, ઝડપથી તેની તરફ દોડ્યો.
અપૃચ્છદ્ધનુરુદ્યમ્ય તં મુનિં ક્ષુચ્છ્રમાન્વિતઃ। ભોભો બ્રહ્મન્નહં રાજા પરીક્ષિદભિમન્યુજઃ
એ રાજાએ ધનુષ ઉંચકીને, ભૂખ અને થાકથી પીડાઈને, એ ઋષિને પૂછ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, હું અભિમન્યુપુત્ર રાજા પરિક્ષિત છું.'
મયા વિદ્ધો મૃગો નષ્ટઃ કચ્ચિત્તં દૃષ્ટવાનસિ। સ મુનિસ્તં તુ નોવાચ કિંચિન્મૌનવ્રતે સ્થિતઃ
'મારે ઘાયલ કરેલું હરણ ભાગી ગયું છે; શું તમે તેને જોયું છે?' પણ એ ઋષિ મૌનવ્રત પાળતો હોવાથી કંઈ બોલ્યો નહીં.
તસ્ય સ્કન્ધે મૃતં સર્પં ક્રુદ્ધો રાજા સમાસજત્। સમુત્ક્ષિપ્ય ધનુષ્કોટ્યા સ ચૈનં સમુપૈક્ષત
કોપે ભરાઈને, એ રાજાએ મરેલું સાપ ધનુષની ટોચથી ઉંચકી ઋષિના ખભા પર મૂકી દીધું અને તેને જોઈ રહ્યો.
ન સ કિંચિદુવાચૈનં શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્। સ રાજા ક્રોધમુત્સૃજ્ય વ્યથિતસ્તં તથાગતમ્। દૃષ્ટ્વા જગામ નગરમૃષિસ્ત્વાસીત્તથૈવ સઃ
એ ઋષિએ તેના માટે શુભ કે અશુભ કંઈ બોલ્યું નહીં; રાજા ગુસ્સો છોડી, જે બન્યું તે જોઈ, મનમાં દુઃખી થઈ શહેર તરફ ગયો, અને ઋષિ એ જ રીતે બેઠો રહ્યો.
ન હિ તં રાજશાર્દૂલં ક્ષમાશીલો મહામુનિઃ। સ્વધર્મનિરતં ભૂપં સમાક્ષિપ્તોઽપ્યધર્ષયત્
કારણ કે, ક્ષમાશીલ મહામુનિએ—even રાજા જે વંશમાં શૂરવીર હતો અને પોતાના ધર્મમાં સ્થિર હતો—એવા રાજાને અપમાન મળ્યા પછી પણ કોઈ બદલો લીધો નહીં.
ન હિ તં રાજશાર્દૂલસ્તથા ધર્મપરાયણમ્। જાનાતિ ભરતશ્રેષ્ઠસ્તત એનમધર્ષયત્
રાજાઓમાં વાઘ સમાન તે મહારાજે, જે ધર્મનિષ્ઠ હતા, તેમને સાચા રૂપે ઓળખ્યા નહોતા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ; તેથી તેણે તેમનો અપમાન કર્યો.
તરુણસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂત્તિગ્મતેજા મહાતપાઃ। શૃઙ્ગી નામ મહાક્રોધો દુષ્પસાદોમહાવ્રતઃ
તેમનો પુત્ર યુવાન હતો, તેજસ્વી અને મહાન તપસ્વી; તેનું નામ શ્રૃંગી હતું. તે અત્યંત ક્રોધાળ, દુર્લભ અને મહાન વ્રતધારી હતો.