ઉપયાત્વા તુ સાલ્વેન દ્વારકાં વૃષ્ણિનન્દન। વિષક્તે ત્વયિ દુર્ધર્ષ ઇતઃ શૂરસુતો બલાત્
'વૃષ્ણિવંશના આનંદ, જ્યારે તું અહીં શાલ્વ સાથે વ્યસ્ત છે, ત્યારે શૂરપુત્રે તારી ગેરહાજરીમાં જોરથી દ્વારકા પર આક્રમણ કર્યું છે.'
તદલં સાધુયુદ્ધેન નિવર્તસ્વ જનાર્દન। દ્વારકામેવ રક્ષસ્વ કાર્યમેતન્મહત્તવ
'જનાર્દન, હવે પૂરતું થયું આ સારા યુદ્ધનું; પાછો ફર અને દ્વારકાનું રક્ષણ કર. આ તારો મોટો ફરજ છે.'
ઇત્યહં તસ્ય વચનં શ્રુત્વા પરમદુર્મનાઃ। નિશ્ચયં નાધિગચ્છામિ કર્તવ્યસ્યેતરસ્ય ચ
આ શબ્દો સાંભળીને હું ખૂબ દુ:ખી થયો અને શું કરવું અને શું ન કરવું એ નક્કી કરી શક્યો નહીં.
સાત્યકિં બલદેવં ચ પ્રદ્યુમ્નં ચ મહાંરથમ્। જગર્હે મનસા વીર તચ્છ્રુત્વા મહદપ્રિયમ્
વીર, એ દુ:ખદ સમાચાર સાંભળીને મેં મનમાં સાત્યકી, બલદેવ અને મહારથી પ્રદ્યુમ્નને દોષ આપ્યો.
અહં હિ દ્વારકાયાશ્ચ પિતુશ્ચ કુરુનન્દન। તેષુ રક્ષાં સમાધાય પ્રયાતઃ સૌભયાતને
હે કુરુવંશના આનંદ, મેં દ્વારકા અને મારા પિતાની રક્ષા તેમના હાથમાં સોંપી, પછી સૌભના યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યો હતો.
બલદેવો મહાબાહુઃ કચ્ચિજ્જીવતિ શત્રુહા। સાત્યકી રૌક્મિણેયશ્ચ ચારુદેષ્ણશ્ચ વીર્યવાન્। સામ્બપ્રભૃતયશ્ચૈવેત્યહમાસં સુદુર્મનાઃ
મહાબળવાન અને શત્રુહંતા બલદેવજી જીવતા હશે ને? સાથી સાત્યકી, રુક્મિણીપુત્ર, વીર ચારુદેશન અને સામ્બાદિ પણ? આવી ચિંતામાં મારું મન ખૂબ જ દુઃખી થયું.
એતેષુ હિ નરવ્યાઘ્ર જીવત્સુ ન કથંચન। શક્યઃ શૂરસુતો હન્તુમપિ વજ્રભૃતા સ્વયમ્
હે પુરુષશાર્દૂલ, જ્યારે આ બધા જીવતા હશે, ત્યારે સુરપુત્રને તો વજ્રધારી પણ મારી શકે નહીં.
હતઃ શૂરસુતો વ્યક્તં વ્યક્તં ચૈતે પરાસવઃ। બલદેવમુખાઃ સર્વ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ
મને ખાતરી થઈ ગઈ હતી કે સુરપુત્ર નિશ્ચિતપણે મરી ગયો છે અને બલદેવજી સહિત બધા પરાજિત થઈ ગયા છે.
સોહં સર્વવિનાશં તં ચિન્તયાનો મુહુર્મુહુઃ। અવિહ્વલો મહારાજ પુનઃ સાલ્વમયોધયમ્
હે મહારાજ, એ સર્વનાશની વાત વારંવાર વિચારતો, છતાં મનથી અડગ રહીને હું ફરીથી સૌભનગર તરફ ગયો.
તદોઽપશ્યં મહારાજ પ્રપતન્તમહં તદા। સૌભાચ્છૂરસુતં વીર તતો માં મોહ આવિશત્
પછી, હે રાજા, મેં જોયું કે સુરપુત્ર સૌભમાંથી પડી રહ્યો છે, અને એ જોઈને હું મૂંઝાઈ ગયો.
તસ્ય રૂપં પ્રપતતઃ પિતુર્મમ નરાધિપ। યયાતેઃ ક્ષીણપુણ્યસ્ય સ્વર્ગાદિવ ભહીતલમ્
હે નરાધિપ, મારા પિતા જ્યારે પડતા હતા ત્યારે તેમનું રૂપ એવું લાગતું હતું જાણે પુણ્ય ખૂટી ગયેલા યયાતિ સ્વર્ગમાંથી ધરતી પર આવી રહ્યા હોય.
વિશીર્ણમલિનોષ્ણીપપ્રકીર્ણામ્બરમૂર્ધજઃ। પ્રપતન્દૃશ્યતે હ સ્મ ક્ષીણપુણ્ય ઇવ ગ્રહઃ
તેમના વસ્ત્ર ફાટેલા, શરીર મેલાં, વાળ વિખેરાયેલા, એ રીતે પડતા હતા, જેમ પુણ્ય ખૂટી ગયેલો ગ્રહ આકાશમાંથી પડી જાય.
તતઃ શાર્ઙ્ગં ધનુઃશ્રેષ્ઠં કરાત્પ્રપતિતં મમ। મોહાપન્નશ્ચ કૌન્તેય રથોપસ્થ ઉપાવિશમ્
પછી, હે કુંતીપુત્ર, મારા હાથમાંથી શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય શારંગ છૂટી ગયું અને હું મૂંઝાઈને રથમાં બેસી ગયો.
તતો હાહાકૃતં સર્વં સૈન્યં મે ગતચેતનમ્। માં દૃષ્ટ્વા રથનીડસ્થં ગતાસુમિવ ભારત
પછી મારી આખી સેના 'હાય હાય' કરી ઉઠી અને મને રથમાં નિર્જીવ જેવો બેઠેલો જોઈને બધાની ચેતના ગુમાઈ ગઈ.
પ્રસાર્ય બાહૂ પતતઃ પ્રસાર્ય ચરણાવપિ। રૂપં પિતુર્મે વિબભૌ શકુને- પતતો યથા
પડતા પડતા હાથ અને પગ ફેલાવીને, મારા પિતાનું રૂપ એવું તેજસ્વી લાગતું હતું, જાણે આકાશમાંથી પક્ષી પડી રહ્યું હોય.
તં પતન્તં મહાબાહો શૂલપટ્ટસપાણયઃ। અભિઘ્નન્તો ભૃશં વીર મમ ચોતોહ્યકમ્પયન્
હે મહાબાહુ, જ્યારે તેઓ પડતા હતા, ત્યારે શૂળ અને તલવાર ધરાવતાં વીરોએ તેમને જોરથી માર્યા અને તેમના ઉગ્ર અવાજથી મને પણ ધ્રુજાવી દીધો.
તતો મુહૂર્તાત્પ્રતિલભ્ય સંજ્ઞા- મહં તદા વીર મહાવિમર્દે। ન તત્રસૌમં ન રિપું ચ સાલ્વં પશ્યામિ વૃદ્ધં પિતરં ન ચાપિ
પછી થોડા સમયમાં, હે વીર, હું સંજ્ઞાનમાં આવ્યો ત્યારે ત્યાં ન તો સૌભ હતું, ન શત્રુ શાલ્વ, ન તો મારા વૃદ્ધ પિતા.
તતો મમાસીન્મનસિ માયેયમિતિ નિશ્ચિતમ્। પ્રબુદ્ધોસ્મિ તતો ભૂયઃ શતશો વાઽકિરં શરાન્
પછી મને મનમાં ખાતરી થઈ ગઈ કે આ બધું માયા છે. હું ફરીથી ચેતન થયો અને શતાવધ બાણ વરસાવ્યા.
તતોઽહં ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રગૃહ્યરુચિરં ધનુઃ। શરૈરપાતયં સૌભાચ્છિરાંસિ વિબુધદ્વિષામ્
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સુંદર ધનુષ્ય પકડીને, મેં બાણોથી સૌભના શત્રુઓના માથાં ઉડાવી દીધાં.
શરાંશ્ચાશીવિષાકારાનૂર્ધ્વગાંસ્તિગ્મતેજસઃ। પ્રૈષયં સાલ્વરાજાય શાર્ઙ્ગમુક્તાન્સુવાસસઃ
શારંગથી છૂટેલા, સુંદર વસ્ત્રધારી, સાપ જેવાં તીક્ષ્ણ તેજવાળા બાણો મેં શાલ્વરાજા પર છોડ્યા.
તતો નાદૃશ્યત તદા સૌભં કુરુકુલોદ્વહ। અન્તર્હિતં માયયાઽભૂત્તતોઽહં વિસ્મિતોઽભવમ્
પછી, હે કુરુકુલના ગૌરવ, સૌભ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયું; માયાથી તે લુપ્ત થયું અને હું આશ્ચર્યચકિત રહી ગયો.
અથ દાનવસઙ્ઘાસ્તે વિકૃતાનનમૂર્ધજાઃ। ઉદક્રોશન્મહારાજ ધિષ્ઠિતે મયિ ભારત
પછી, હે રાજા, વિકૃત ચહેરા અને વાળ ધરાવતાં દાનવોના ટોળા, હું સ્થિર ઊભો હતો ત્યારે, જોરથી ચીસો પાડવા લાગ્યા.
તતોઽસ્ત્રં શબ્દસાહં વૈ ત્વરમાણો મહારણે। અયોજયં તદ્વધાય તતઃ શબ્દ ઉપારમત્
પછી મહાસંગ્રામમાં હું ઝડપથી અવાજના અસ્ત્રનો ઉપયોગ કર્યો અને તેમને નાશ કરવા માટે તેને ચલાવ્યું, જેથી અવાજ બંધ થઈ ગયો.
હતાસ્તે દાનવાઃ સર્વે યૈઃ સ શબ્દ ઉદીરિતઃ। શરૈરાદિત્યસંકશૈર્જ્વલિતૈઃ શબ્દસાધનૈઃ
જે દાનવો એ અવાજ પેદા કર્યો હતો, તેઓ બધાં જ પ્રખર તીરો વડે મારી નાખાયા, એ તીરો સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતા અને અવાજના બળથી ચાલતા હતા.
તસ્મિન્નુપરતે શબ્દે પુનરેવાન્યતોઽભવત્। શબ્દોઽપરો મહારાજ તત્રાપિ પ્રાહરં શરૈઃ
જ્યારે એ અવાજ બંધ થયો, ત્યારે બીજું અવાજ બીજેથી ઊઠ્યું, રાજા, અને ત્યાં પણ મેં તીરો વરસાવ્યા.
એવં દશ દિશઃ સર્વાસ્તિર્યગૂર્ધ્વં ચ ભારત। નાદયામાસુરસુરાસ્તે ચાપિ નિહતા મયા
આ રીતે દસેય દિશામાં, ઉપર અને ચારે બાજુ, ભારત, અસુરો અને દેવો અવાજ કરતા હતા, અને તેમને પણ મેં મારી નાખ્યા.
તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષં ગત્વા પુનરેવ વ્યદૃશ્યત। સૌભં કામગમં વીર મોહયન્મમ ચક્ષુષી
પછી હું પ્રાગ્જ્યોતિષપુર ગયો અને ત્યાં ફરીથી કામચલાઉ ચાલતું સૌભ વિમાન જોયું, જે મારી નજરને ભુલાવતું હતું, વીર.
તતો લોકાન્તકરણો દાનવો દારુણાકૃતિઃ। શિલાવર્ષેણ મહતા સહસા માં સમાવૃણોત્
પછી એક ભયાનક દાનવ, જે લોકનાશક હતો, અચાનક જ મોટાં પથ્થરોની વરસાદથી મને ઢાંકી દીધો.
સોહં પર્વતવર્ષેણ વધ્યમાનઃ સમન્તતઃ। વલ્મીક ઇવ રાજેન્દ્ર પર્વતોપચિતોઽભવમ્
મોટાં પર્વતો જેવી વરસાદથી હું ચારે બાજુથી ઘેરાઈ ગયો અને, રાજેન્દ્ર, પર્વતોના ઢગલામાં છુપાયેલા વાંદળા જેવો થઈ ગયો.
તતોઽહં પર્વતચિતઃ સહયઃ સહસારથિઃ। અપ્રખ્યાતિમિયાં રાજન્સધ્વજઃ પર્વતૈશ્ચિતઃ
પછી પર્વતોમાં ઢંકાઈને, મારા સહયોગીઓ અને સારથી સાથે, ધ્વજાવાળા હું, રાજા, ઓળખાય નહીં એવો બનીને આગળ વધ્યો.