બહવઃ પન્નગાસ્તીક્ષ્ણા ઘોરરૂપા વિષોલ્બણાઃ। પ્રજાનાં હિતકામોઽહં ન ચ વારિતવાંસ્તદા
ઘણા સાપો તિખા, ભયાનક સ્વરૂપ ધરાવે છે અને ઝેરથી ભરપૂર છે; હું સર્વ પ્રાણીઓના હિત માટે ઇચ્છતો હતો, એટલે એ સમયે મેં એને રોક્યા નહોતા.
યે દન્દશૂકાઃ ક્ષુદ્રાશ્ચ પાપાચારા વિષોલ્બણાઃ। તેષાં વિનાશો ભવિતા ન તુ યે ધર્મચારિણઃ
જે નાના, દુષ્ટ વર્તનવાળા અને ઝેરથી ભરેલા સાપો છે, તેમનો નાશ થશે; પણ જે ધર્મમાં ચાલે છે, તેઓ બચી જશે.
યન્નિમિત્તં ચ ભવિતા મોક્ષસ્તેષાં મહાભયાત્। પન્નગાનાં નિબોધધ્વં તસ્મિન્કાલે સમાગતે
જ્યારે એ સમય આવશે, ત્યારે કયા કારણથી સાપોને મહાભયમાંથી મુક્તિ મળશે, એ હવે સાંભળો.
યાયાવરકુલે ધીમાન્ભવિષ્યતિ મહાનૃષિઃ। જરત્કારુરિતિ ખ્યાતસ્તપસ્વી નિયતેન્દ્રિયઃ
યાયાવર વંશમાં એક મહાન ઋષિ જન્મશે, જેનું નામ જરત્કારુ હશે, જે તપસ્વી અને ઇન્દ્રિયજિત હશે.
તસ્ય પુત્રો જરત્કારોર્ભવિષ્યતિ તપોધનઃ। આસ્તીકો નામ યજ્ઞં સ પ્રતિષેત્સ્યતિ તં તદા। તત્ર મોક્ષ્યન્તિ ભુજગા યે ભવિષ્યન્તિ ધાર્મિકાઃ
જરત્કારુના પુત્ર, જે તપમાં ધનવાન હશે, તેનું નામ આસ્તીક હશે; એ સમયે તે યજ્ઞને અટકાવશે અને જે ધર્મી સાપો હશે, તેઓ ત્યાં મુક્ત થશે.
સ મુનિપ્રવરો બ્રહ્મઞ્જરત્કારુર્મહાતપાઃ। કસ્યાં પુત્રં મહાત્માનં જનયિષ્યતિ વીર્યવાન્
હે બ્રાહ્મણ, એ મહાન તપસ્વી ઋષિ જરત્કારુ, કઈની પુત્રી સાથે વિર્યવાન પુત્ર ઉત્પન્ન કરશે?
વાસુકેર્ભગિની કન્યા સમુત્પન્ના સુશોભના। તસ્મૈ દાસ્યતિ તાં કન્યાં વાસુકિર્ભુજગોત્તમઃ
વાસુકીની એક સુંદર બહેન જન્મી છે; વાસુકી, સાપોમાં શ્રેષ્ઠ, એ કન્યાને એને આપશે.
તસ્યાં જનયિતા પુત્રં વેદવેદાઙ્ગપારગમ્।' સનામાયાં સનામા સ કન્યાયાં દ્વિજસત્તમઃ
એમાં, એ પુત્ર ઉત્પન્ન કરશે, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત હશે; એ કન્યાનું નામ સનામા છે, અને એમાં શ્રેષ્ઠ દ્વિજ જન્મશે.
એવમસ્ત્વિતિ તં દેવાઃ પિતામહમથાબ્રુવન્। ઉત્ક્વૈવં વચનં દેવાન્વિરિઞ્ચિસ્ત્રિદિવં યયૌ
'એવું જ થાઓ' એમ દેવોએ પિતામહને કહ્યું; પછી વિરિંચિએ દેવોને આ વાત કહીને સ્વર્ગમાં ગયા.
સોઽહમેવં પ્રપશ્યામિ વાસુકે ભગિની તવ। જરત્કારુરિતિ ખ્યાતા તાં તસ્મૈ પ્રતિપાદય
હું આમ જ જોઈ રહ્યો છું, હે વાસુકી, તારી બહેન, જેનું નામ જરત્કારુ છે, એને એ ઋષિને આપ.
ભૈક્ષવદ્ભિક્ષમાણાય નાગાનાં ભયશાન્તયે। ઋષયે સુવ્રતાયૈનામેષ મોક્ષઃ શ્રુતો મયા
સાપોના ભયને શાંત કરવા માટે, ભિક્ષા કરીને જીવતા અને સારા સંકલ્પવાળા ઋષિને, આ મુક્તિ મળશે એવું મેં સાંભળ્યું છે.
એલાપત્રવચઃ શ્રુત્વા તે નાગા દ્વિજસત્તમ। સર્વે પ્રહૃષ્ટમનસઃ સાધુસાધ્વિત્યપૂજયન્
એલાપત્રના વચન સાંભળીને બધા સાપો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આનંદિત થયા અને 'સારા, સારું કર્યું' એમ કહીને તેની પ્રશંસા કરી.
તતઃપ્રભૃતિ તાં કન્યાં વાસુકિઃ પર્યરક્ષત। જરત્કારું સ્વસારં વૈ પરં હર્ષમવાપ ચ
ત્યાંથી વાસુકિએ પોતાની બહેન જરત્કારુનું રક્ષણ કરવાનું શરૂ કર્યું અને તેને ખૂબ આનંદ મળ્યો.
તતો નાતિમહાન્કાલઃ સમતીત ઇવાભવત્। અથ દેવાસુરાઃ `સર્વે મમન્થુર્વરુણાલયમ્
થોડો જ સમય પસાર થયો હતો, ત્યારે બધા દેવતાઓ અને અસુરોએ વરુણના સાગરને મથન કરવા માટે એકઠા થયા.
તત્ર નેત્રમભૂન્નાગો વાસુકિર્બલિનાં વરઃ। સમાપ્યૈવ ચ તત્કર્મ પિતામહમુપાગમન્
ત્યાં વાસુકિ, જે સર્વાંગે બળવાન સાપ હતો, દોરી તરીકે બન્યો; અને એ કાર્ય પૂરૂં કરીને તે પિતામહ પાસે ગયો.
દેવા વાસુકિના સાર્ધં પિતામહમથાવ્રુવન્। ભગવઞ્શાપભીતોઽયં વાસુકિસ્તપ્યતે ભૃશમ્
દેવતાઓ વાસુકિ સાથે પિતામહ પાસે ગયા અને કહ્યું: 'પ્રભુ, વાસુકિ શાપના ડરથી ખૂબ જ દુઃખી છે.'
અસ્યૈતન્માનસં શલ્યં સમુદ્ધર્તું ત્વમર્હસિ। જનન્યાઃ શાપજં દેવ જ્ઞાતીનાં હિતમિચ્છતઃ
'દેવ, તેની માતાના શાપથી જે મનમાં કાંટો ઊગ્યો છે, એ તમે દૂર કરો; કારણ કે તે પોતાના જ્ઞાતિજનના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે.'
હિતો હ્યયં સદાસ્મકં પ્રિયકારી ચ નાગરાટ્। પ્રસાદં કુરુ દેવેશ શમયાસ્ય મનોજ્વરમ્
'હંમેશા અમારું ભલું ઇચ્છે છે અને સૌને પ્રસન્ન કરે છે, હે દેવોના રાજા; કૃપા કરીને, દેવેશ, તેના મનનું દુઃખ દૂર કરો.'
મયૈવ તદ્વિતીર્ણં વૈ વચનં મનસાઽમરાઃ। એલાપત્રેણ નાગેન યદસ્યાભિહિતં પુરા
'હે અમર દેવો, એ વચન મેં મનમાં કહ્યું હતું, જે પહેલા એના માટે એલાપત્ર નામના સાપે કહ્યું હતું.'
તત્કરોત્વેષ નાગેન્દ્રઃ પ્રાપ્તકાલં વચઃ સ્વયમ્। વિનશિષ્યન્તિ યે પાપા ન તુ યે ધર્મચારિણઃ
'હવે આ સાપોના રાજા એ યોગ્ય સમયે જે વચન મળ્યું છે, તે પોતે જ પાળે; જે પાપી છે, તેઓ નાશ પામશે, પણ જે ધર્મમાં ચાલે છે, તેઓ બચી જશે.'
ઉત્પન્નઃ સ જરત્કારુસ્તપસ્યુગ્રે રતો દ્વિજઃ। તસ્યૈષ ભગિનીં કાલે જરત્કારું પ્રયચ્છતુ
જરત્કારુ નામે જે દ્વિજ જન્મ્યો હતો, તેણે કઠિન તપસ્યા કરી; યોગ્ય સમયે તેની બહેન જરત્કારુને તેની પત્ની તરીકે આપવી.
એલાપત્રેણ યત્પ્રોક્તં વચનં ભુજગેન હ। પન્નગાનાં હિતં દેવાસ્તત્તથા ન તદન્યથા
'એલાપત્ર નામના સાપે જે વચન કહ્યું હતું, એ સર્વ સાપોના હિત માટે છે, હે દેવતાઓ; એ જ રીતે થવું જોઈએ, બીજું નહીં.'
એતચ્છ્રુત્વા તુ નાગેન્દ્રઃ પિતામહવચસ્તદા। સંદિશ્ય પન્નગાન્સર્વાન્વાસુકિઃ શાપમોહિતઃ
પિતામહનું આ વચન સાંભળી, શાપથી મૂંઝાયેલ વાસુકિએ પછી બધા સાપોને આદેશ આપ્યો.
સ્વસારમુદ્યમ્ય તદા જરત્કારુમૃષિં પ્રતિ। સર્પાન્બહૂઞ્જરત્કારૌ નિત્યયુક્તાન્સમાદધત્
પછી પોતાની બહેનને જરત્કારુ ઋષિ માટે તૈયાર કરીને, વાસુકિએ અનેક સાપોને હંમેશા જરત્કારુની સેવા માટે રાખ્યા.
જરત્કારુર્યદા ભાર્યામિચ્છેદ્વરયિતું પ્રભુઃ। શીઘ્રમેત્ય તદાઽઽખ્યેયં તન્નઃ શ્રેયો ભવિષ્યતિ
'જ્યારે જરત્કારુ ઋષિ પત્ની પસંદ કરવા ઈચ્છે, ત્યારે તરત જ તેને જાણ કરવી; એ જ આપણું કલ્યાણ લાવશે.'
જરત્કારુરિતિ ખ્યાતો યસ્ત્વયા સૂતનન્દન। ઇચ્છામિ તદહં શ્રોતું ઋષેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ
'હે સૂતનંદન, જેનું નામ જરત્કારુ છે, એ મહાન ઋષિ વિશે હું સાંભળવા ઈચ્છું છું.'
કિં કારણં જરત્કારોર્નામૈતત્પ્રથિતં ભુવિ। જરત્કારુનિરુક્તિં ત્વં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ
'જરત્કારુ નામ પૃથ્વી પર કેમ પ્રસિદ્ધ થયું? જરત્કારુ નામનું સાચું અર્થતત્વ તમે કહો.'
જરેતિ ક્ષયમાહુર્વૈ દારુણં કારુસંજ્ઞિતમ્। શરીરં કારુ તસ્યાસીત્તત્સ ધીમાઞ્શનૈઃશનૈઃ
'જરા એટલે ક્ષય, અને કારુ એટલે શરીર; તેનું શરીર કારુ હતું, અને એ વિદ્વાન ધીરે ધીરે પોતાનું શરીર ક્ષય કરતો ગયો.'
ક્ષપયામાસ તીવ્રેણ તપસેત્યત ઉચ્યતે। જરત્કારુરિતિ બ્રહ્મન્વાસુકેર્ભગિની તથા
'તેણે કઠિન તપસ્યા કરીને શરીર ક્ષય કર્યું, એટલે તેને જરત્કારુ કહે છે, અને વાસુકિની બહેનને પણ એ નામથી ઓળખે છે.'
એવમુક્તસ્તુ ધર્માત્મા શૌનકઃ પ્રાહસત્તદા। ઉગ્રશ્રવસમામન્ત્ર્ય ઉપપન્નમિતિ બ્રુવન્
આ રીતે સાંભળી, ધર્મનિષ્ઠ શૌનકે હસીને ઉગ્રશ્રવસને કહ્યું: 'આ બધું યોગ્ય છે.'