યુધિષ્ઠિરેણ સંપ્રાપ્તો રાજસૂયો મહાક્રતુઃ
યુધિષ્ઠિર દ્વારા મહાન રાજસૂય યજ્ઞ સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થયો.
સુનયાદ્વાસુદેવસ્ય ભીમાર્જુનબલેન ચ। ઘાતયિત્વા જરાસન્ધં ચૈદ્યં ચ બલગર્વિતમ્
વાસુદેવની બુદ્ધિ અને ભીમ-અર્જુનના બળે, જરાસંધ અને અહંકારથી ભરેલા ચેદિ રાજાને પણ મારે નાખ્યા.
દુર્યોધનં સમાગચ્છન્નર્હણાનિ તતસ્તતઃ। મણિકાઞ્ચનરત્નાનિ ગોહસ્ત્યશ્વધનાનિ ચ
પછી દુર્યોધન ત્યાં આવીને અનેક ભેટો—માણિક, સોનાં, રત્નો, ગાય, હાથી, ઘોડા અને ધન—જુઓ.
વિચિત્રાણિ ચ વાસાંસિ પ્રાવારાવરણાનિ ચ। કમ્બલાજિનરત્નાનિ રાઙ્કવાસ્તરણાનિ ચ
તેને ત્યાં વિવિધ વસ્ત્રો, ઓઢણીઓ, આવરણો, કમ્બલ, મૃગચર્મ, કિંમતી ચટાઈઓ અને સુંદર ગાદલા પણ જોવા મળ્યા.
સમૃદ્ધાં તાં તથા દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાનાં તદા શ્રિયમ્। ઈર્ષ્યાસમુત્થઃ સુમહાંસ્તસ્ય મન્યુરજાયત
પાંડવોની એ સમૃદ્ધિ જોઈને, દુર્યોધનના મનમાં ભારે ઈર્ષ્યા અને ક્રોધ ઊભો થયો.
વિમાનપ્રતિમાં તત્ર મયેન સુકૃતાં સભામ્। પાણ્ડવાનામુપહૃતાં સ દૃષ્ટ્વા પર્યતપ્યત
મય દાનવે બનાવેલી અને વિમાન જેવી સુંદર સભા પાંડવોને મળેલી જોઈ, દુર્યોધનનું મન દુઃખથી ભરાઈ ગયું.
તત્રાવહસિતશ્ચાસીત્પ્રસ્કન્દન્નિવ સંભ્રમાત્। પ્રત્યક્ષં વાસુદેવસ્ય ભીમેનાનભિજાતવત્
ત્યાં, ગભરાટમાં દુર્યોધન લપસ્યો અને વાસુદેવ તથા ભીમ સામે બધા હસી ઉઠ્યા, જાણે તે ઉંચી જાતનો ન હોય.
સ ભોગાન્વિવિધાન્ભુઞ્જન્રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ। કથિતો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વિવર્ણો હરિણઃ કૃશઃ
વિવિધ ભોગ અને રત્નો ભોગવતો ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર, વર્ણહીન, દુર્બળ અને હરણ જેવો કાંડો જણાયો.
અન્વજાનાત્તતો દ્યૂતં ધૃતરાષ્ટ્રઃ સુતપ્રિયઃ। તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવસ્ય કોપઃ સમભવન્મહાન્
પછી પુત્રપ્રેમી ધૃતરાષ્ટ્રે જુગારને મંજૂરી આપી; આ સાંભળીને વાસુદેવને ભારે ગુસ્સો આવ્યો.
નાતિપ્રીતમનાશ્ચાસીદ્વિવાદાંશ્ચાન્વમોદત। દ્યૂતાદીનનયાન્ઘોરાન્વિવિધાંશ્ચાપ્યુપૈક્ષત
તેનું મન ખુશ નહોતું અને ઝઘડાઓમાં તેને આનંદ નહોતો; જુગારથી થયેલા ભયાનક અણ્યાય અને અનેક દુષ્કૃત્યોને તેણે અવગણ્યા.
નિરસ્ય વિદુરં ભીષ્મં દ્રોણં શારદ્વતં કૃપમ્। વિગ્રહે તુમુલે તસ્મિન્દહન્ક્ષત્રં પરસ્પરમ્
વિદુર, ભીષ્મ, દ્રોણ, શારદ્વત અને કૃપને અવગણીને, એ ભયાનક ઝઘડામાં ક્ષત્રિયો પરસ્પર દુશ્મનાઈથી સળગ્યા.
જયત્સુ પાણ્ડુપુત્રેષુ શ્રુત્વા સુમહદપ્રિયમ્। દુર્યોધનમતં જ્ઞાત્વા કર્ણસ્ય શકુનેસ્તથા
પાંડુપુત્રો જીત્યા ત્યારે, એ મોટું દુઃખ સાંભળીને અને દુર્યોધન, કર્ણ અને શકુનીના ઇરાદા જાણી...
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચિરં ધ્યાત્વા સંજયં વાક્યમબ્રવીત્। શૃણુ સંજય સર્વં મે નચાસૂયિતુમર્હસિ
ધૃતરાષ્ટ્રે લાંબા વિચાર પછી સંજયને કહ્યું: 'સંજય, હવે મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ અને મનમાં કોઈ દુઃખ ન રાખજે.'
શ્રુતવાનસિ મેધાવી બુદ્ધિમાન્પ્રાજ્ઞસંમતઃ। ન વિગ્રહે મમ મતિર્ન ચ પ્રીયે કુલક્ષયે
તુ તો વિદ્વાન, બુદ્ધિશાળી અને સમજદાર છે. મને ઝઘડામાં કોઈ રસ નથી અને કુટુંબના વિનાશમાં પણ મને આનંદ નથી.
ન મે વિશેષઃ પુત્રેષુ સ્વેષુ પામ્ડુસુતેષુ વા। વૃદ્ધં મામભ્યસૂયન્તિ પુત્રા મન્યુપરાયણાઃ
મારે માટે મારા પુત્રો અને પાંડુના પુત્રોમાં કોઈ ફરક નથી. છતાં મારા પુત્રો, ગુસ્સાવાળા છે, તેઓ મારી ઉંમર જોઈને પણ મને દોષ આપે છે.
અહં ત્વચક્ષુઃ કાર્પણ્યાત્પુત્રપ્રીત્યા સહામિ તત્। મુહ્યન્તં ચાનુમુહ્યામિ દુર્યોધનમચેતનમ્
મારે આંખો નથી, પણ પુત્રપ્રેમ અને નબળાઈને કારણે હું બધું સહન કરું છું. દુર્યોધનની મૂર્ખાઈથી હું પણ ગુંચવાઈ ગયો છું.
રાજસૂયે શ્રિયં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવસ્ય મહૌજસઃ। તચ્ચાવહસનં પ્રાપ્ય સભારોહણદર્શને
રાજસૂય યજ્ઞમાં જ્યારે મેં પાંડવની મહિમા અને વૈભવ જોયું અને તેના સિંહાસન પર બેસવાનો દૃશ્ય જોયો, ત્યારે મારા પુત્રને અપમાન સહન કરવું પડ્યું.
અમર્ષિતઃ સ્વયં જેતુમશક્તઃ પાણ્ડવાન્રણે। નિરુત્સાહશ્ચ સંપ્રાપ્તું સુશ્રિયં ક્ષત્રિયોઽપિ સન્
પાંડવો સામે યુદ્ધમાં હારીને, ગુસ્સામાં પણ, મારા પુત્રે કશુ જ જીત્યું નહીં અને ક્ષત્રિય હોવા છતાં તે હિંમત ગુમાવી બેઠો.
ગાન્ધારરાજસહિતશ્છદ્મદ્યૂતમમન્ત્રયત્। તત્ર યદ્યદ્યથા જ્ઞાતં મયાં સંજય તચ્છૃણુ
ગાંધીરના રાજા સાથે મળી તેણે કપટથી જૂઆ રમવાનું યોજના બનાવી. સંજય, ત્યાં જે થયું તે બધું મને જેટલું ખબર છે, તે તું સાંભળ.
શ્રુત્વા તુ મમ વાક્યાનિ બુદ્ધિયુક્તાનિ તત્ત્વતઃ। તતો જ્ઞાસ્યસિ માં સૌતે પ્રજ્ઞાટચક્ષુષમિત્યુત
જ્યારે તું મારી વાતો સાચી સમજણ અને વિચારપૂર્વક સાંભળશે, ત્યારે તને ખબર પડશે કે હું પણ સમજદારીથી જોઈ શકું છું.
યદાઽશ્રૌષં ધનુરાયમ્ય ચિત્રં વિદ્ધં લક્ષ્યં પાતિતં વૈ પૃથિવ્યામ્। કૃષ્ણાં હૃતાં પ્રેક્ષતાં સર્વરાજ્ઞાં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે અર્જુને ધનુષ ખેંચી નિશાન ભેદ્યું અને પૃથ્વી પર પાડી દીધું, અને કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ને બધા રાજાઓ સામે જીત્યો, ત્યારે સંજય, મને જીતવાની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દ્વારકાયાં સુભદ્રાં પ્રસહ્યોઢાં માધવીમર્જુનેન। ઇન્દ્રપ્રસ્થં વૃષ્ણિવીરૌ ચ યાતૌ તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્વારકાની સુભદ્રાને અર્જુને બળજબરીથી લગ્ન કર્યા અને વૃષ્ણિ વંશના બે વીર ઇન્દ્રપ્રસ્થ ગયા, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દેવરાજં પ્રવૃષ્ટં શરૈર્દિવ્યૈર્વારિતં ચાર્જુનેન। અગ્નિં તથા તર્પિતં ખાણ્ડવે ચ તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે અર્જુને દેવરાજને દિવ્ય બાણોથી પરાસ્ત કર્યો અને ખાંડવ વનમાં અગ્નિ દેવ તૃપ્ત થયા, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં જાતુષાદ્વેશ્મનસ્તા- ન્મુક્તાન્પાર્થાન્પઞ્ચ કુન્ત્યા સમેતાન્। યુક્તં ચૈષાં વિદુરં સ્વાર્થસિદ્ધ્યૈ તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે કુંતીના પાંચે પુત્રો લાકડાના મહેલમાંથી બચી ગયા અને વિદુરે તેમની મદદ કરી, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દ્રૌપદીં રઙ્ગમધ્યે લક્ષ્યં ભિત્ત્વા નિર્જિતામર્જુનેન। શૂરાન્પઞ્ચાલાન્પાણ્ડવેયાંશ્ચ યુક્તાં- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે અર્જુને મંચ પર નિશાન ભેદી દ્રૌપદીને જીતવી, અને પાંડવ-પાંચાલ વીરોએ એકતા પામી, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં માગધાનાં વરિષ્ઠં જરાસન્ધં ક્ષ્વમધ્યે જ્વલન્તમ્। દોર્ભ્યાં હતં ભીમસેનેન ગત્વા તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે ભીમસેને એકલાં જ યુદ્ધમાં મગધના શ્રેષ્ઠ જરાસંધને મારી નાખ્યો, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દિગ્જયે પાણ્ડુપુત્રૈ- ર્વશીકૃતાન્ભૂમિપાલાન્પ્રસહ્ય। મહાક્રતું રાજસૂયં કૃતં ચ તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે પાંડુપુત્રોએ દિશા વિજય કરીને બધા રાજાઓને જીત્યા અને મહાન રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દ્રૌપદીમશ્રુકણ્ઠીં સભાં નીતાં દુઃખિતામેકવસ્ત્રામ્। રજસ્વલાં નાથવતીમનાથવ- ત્તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રૌપદી રડતી, દુઃખી, એક વસ્ત્રમાં, રજસ્વલા અવસ્થામાં સભામાં ખેંચાઈ આવી, અને હોવા છતાં પણ અનાથ જેવી બની, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં વાસસાં તત્ર રાશિં સમાક્ષિપત્કિતવો મન્દબુદ્ધિઃ। દુઃશાસનો ગતવાન્નૈવં ચાન્તં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દુશાસને ત્યાં કપડાંનો ઢગલો એકઠો કર્યો અને મૂર્ખતાથી એ બધું અટકાવ્યું નહીં, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં હૃતરાજ્યં યુધિષ્ઠિરં પરાજિતં સૌબલેનાક્ષવત્યામ્। અન્વાગતં ભ્રાતૃભિરપ્રમેયૈ- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે યુધિષ્ઠિરને શકુનિએ જૂવામાં હરાવ્યો, રાજપદ છીનવી લીધું અને તેના અપ્રતિમ ભાઈઓ પણ તેની સાથે ગયા, ત્યારે પણ સંજય, મને જીતવાની આશા નહોતી.