હત્વા હિડિમ્બં ભીમોઽથ પ્રસ્થિતો ભ્રાતૃભિઃ સહ। હિડિમ્બામગ્રતઃ કૃત્વા યસ્યાં જાતો ઘટોત્કટઃ
હિડીંબાને મારીને, ભીમ પોતાના ભાઈઓ સાથે આગળ વધ્યો અને હિડીંબાને આગળ રાખી, જેના પેટેથી ઘટોત્કચનો જન્મ થયો.
તતઃ સંપ્રાદ્રવન્સર્વે સહ માત્રા પરંતપાઃ। એકચક્રામભિમુખાઃ સંવૃતા બ્રાહ્મણવ્રજૈઃ
પછી બધા શત્રુઓના વિનાશકોએ પોતાની માતા સાથે, બ્રાહ્મણોના ટોળા સાથે ઘેરાઈને, એકચક્રા તરફ દોડ કરી.
પ્રસ્થાને વ્યાસ એષાં ચ મન્ત્રી પ્રિયહિતે રતઃ। તતોઽગચ્છન્નેકચક્રાં પાણઅડવાઃ સંશિતવ્રતાઃ
માર્ગમાં વ્યાસજી એમના સલાહકાર બન્યા, હંમેશાં એમના હિતમાં લાગેલા; એ રીતે પાંડવો, પોતાના વ્રત પર અડગ રહી, એકચક્રા ગયા.
તત્રાપ્યાસાદયામાસુર્બકં નામ મહાબલમ્। પુરુષાદં પ્રતિભયં હિડિમ્બેનૈવ સંમિતમ્
ત્યાં પણ એમણે બકાસુર નામના મહાબળવાન, માનવમાંસ ખાવા વાળા અને હિડીંબા જેટલા ભયાનક રાક્ષસનો સામનો કર્યો.
તં ચાપિ વિનિહત્યોગ્રં ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ। સહિતો ભ્રાતૃભિઃ સર્વૈર્દ્રુપદસ્ય પુરં યયૌ
ભીમે, યુદ્ધમાં સર્વશ્રેષ્ઠ, એ ભયાનક બકાસુરને પણ મારી નાખ્યો અને પોતાના બધા ભાઈઓ સાથે દ્રુપદના શહેર તરફ ગયો.
લબ્ધાઽહમપિ તત્રૈવ વસતા સવ્યસાચિના। યથા ત્વયા જિતા કૃષ્ણરુક્મિણી ભીષ્મકાત્મજા
ત્યાં, સવ્યસાચી સાથે રહેતાં, હું પણ જીતાઈ ગઈ, જેમ તમે ભીષ્મકની પુત્રી કૃષ્ણા-રુક્મિણીને જીત્યા હતા.
એવં સુયુદ્ધે પાર્થેન જિતાઽહં મધુસૂદન। સ્વયંવરે મહત્કર્મ કૃત્વા ન સુકરં પરૈઃ
એ રીતે, ઉત્તમ યુદ્ધમાં, પાર્થ દ્વારા હું જીતાઈ, હે મધુસૂદન, સ્વયંવરમાં મહાન કાર્ય કરીને, જે બીજાઓ માટે સહેલું નહોતું.
એવં ક્લેશૈઃ સુબહુભિઃ ક્લિશ્યમાના સુદુઃખિતા। નિવસામ્યાર્યયા હીના કૃષ્ણ ધૌમ્યપુરઃસુરા
આવી અનેક મુશ્કેલીઓથી દુઃખી અને અપમાનથી વંચિત થઈ, હું કૃષ્ણા અને ધૌમ્યને માર્ગદર્શક બનાવીને રહી છું.
ત ઇમે સિંહવિક્રાન્તા વીર્યેણાભ્યધિકાઃ પરૈઃ। નિહીનૈઃ પરિક્લિશ્યન્તિ સમુપેક્ષન્તિ માં કથં
આ સિંહ સમાન પરાક્રમી, બીજાઓ કરતાં વધુ શક્તિશાળી હોવા છતાં, નીચ લોકોના દુઃખ સહન કરે છે અને મને અવગણે છે—આવું કેમ?
એતાદૃશાનિ દુઃખાનિ મહન્તી દુર્બલીયસામ્। દીર્ઘકાલં પ્રદીપ્તાઽસ્મિ પાપાનાં પાપકર્મણામ્
આવી મોટી મુશ્કેલીઓ દુર્બળ લોકો દ્વારા લાંબા સમયથી ભોગવી રહી છું અને પાપી અને દુષ્ટ કર્મો વાળાઓએ મને બહુ પીડાવી છે.
કુલે મહતિજાતાઽસ્મિ દિવ્યેન વિધિના કિલ। પાણ્ડવાનાં પ્રિયા ભાર્યા સ્નુષા પાણ્ડોર્મહાત્મનઃ
મહાન કુળમાં, દિવ્ય વિધિથી જન્મી, હું પાંડવોની પ્રિય પત્ની અને મહાત્મા પાંડુની વહુ છું.
કેશગ્રહમનુપ્રાપ્તા કા નુ જીવેત માદૃશી। પઞ્ચાનામિન્દ્રકલ્પાનાં પ્રેક્ષતાં મધુસૂદન
પાંચ ઇન્દ્ર જેવા પતિઓ સામે જોઈ રહ્યાં હોય ત્યારે, મારા જેવી સ્ત્રી, વાળ પકડી ખેંચાઈને, જીવતી કેવી રહી શકે, હે મધુસૂદન?
ઇત્યુક્ત્વા પ્રારુદત્કૃષ્ણા મુખં પ્રચ્છાદ્ય પાણિના। પદ્મકોશપ્રકાશેન મૃદુના મૃદુભાષિણી
આવું કહી કૃષ્ણાએ પોતાનું મુખ નરમ, કમળની કળી જેવી હથેળીથી ઢાંકી રડવા લાગી અને ધીમા શબ્દોમાં બોલી.
સ્તનાવપતિતૌ પીનૌ સુજાતૌ શુભલક્ષણૌ। અભ્યવર્ષત પાઞ્ચાલી દુઃખજૈરશ્રુબિન્દુભિઃ
પાંચાલી દુઃખના આંસુઓ રડીને પોતાના ગોળ, સુંદર અને શુભ લક્ષણવાળા સ્તનો પર વરસાવતી હતી.
ચક્ષુષી પરિમાર્જન્તી નિઃશ્વસન્તી પુનઃપુનઃ। બાષ્પપૂર્ણેન કણઅઠેન ક્રુદ્ધા વચનમબ્રવીત્
પાંચાલી વારંવાર ઊંડી શ્વાસ લેતી, આંખો પુંછતી અને આંસુઓથી ગળો ભરાઈ ગયો હતો; ગુસ્સામાં તેણે બોલવાનું શરૂ કર્યું.
નૈવ મે પતયઃ સન્તિ ન પુત્રા ન ચ બાન્ધવાઃ। ન ભ્રાતરો ન ચ પિતા નૈવ ત્વં મધુસૂદન
હવે તો મારા પાસે પતિઓ નથી, પુત્રો નથી, સગાં-સંબંધીઓ નથી; ભાઈઓ કે પિતા પણ નથી, અને તું પણ નથી, મધુસૂદન.
યે માં વિપ્રકૃતાં ક્ષુદ્રૈરુપેક્ષધ્વં વિશોકવત્। ન ચ મે શામ્યતે દુઃખં કર્ણો યત્પ્રાહસત્તદા
જેઓ દુષ્ટો દ્વારા અપમાનિત થયેલી મને અવગણે છે, જાણે મને કોઈ દુઃખ જ નથી, તેઓ મારા દુઃખને શાંત કરી શકતા નથી; ખાસ કરીને જ્યારે કર્ણે મારો ઉપહાસ કર્યો હતો ત્યારે.
ચતુર્ભિઃ કારણૈઃ કૃષ્ણ ત્વયા રક્ષ્યાઽસ્મિ નિત્યશઃ। સંબન્ધાદ્ગૌરવાત્સખ્યાત્પ્રભુત્વેનૈવ કેશવ
કૃષ્ણા, ચાર કારણોસર તારે મને હંમેશા રક્ષાવું જોઈએ: સંબંધ, માન, મિત્રતા અને તારી સત્તા, હે કેશવ.
અથ તામબ્રવીત્કૃષ્ણસ્તસ્મિન્વીરસમાગમે। રોદિષ્યન્તિ સ્ત્રિયો હ્યેવં યેષાં ક્રુદ્ધાસિ નામિનિ
પછી તે વીરસભામાં કૃષ્ણાએ કહ્યું: જેમના નામે તું ગુસ્સે છે, એમના માટે એમની સ્ત્રીઓ પણ આવું રડશે.
બીભત્સુશરસંછન્નાઞ્શોણિતૌઘપરિપ્લુતાન્। નિહતાન્વલ્લભાન્વીક્ષ્ય શયાનાન્વસુધાતલે
જ્યારે તેઓ પોતાના પ્રિયજનોને અર્જુનના બાણોથી છિદ્ર, લોહીથી લથપથ, ધરતી પર પડેલા જોશે ત્યારે.
યત્સમર્થં પાણ્ડવનાં તત્કરિષ્યામિ મા શુચઃ। સત્યં તે પ્રતિજાનામિ રાજ્ઞાં રાજ્ઞી ભવિષ્યસિ
પાંડવો માટે જે શક્ય છે, તે બધું હું કરીશ; તું દુઃખ ન કર. હું તને સાચી પ્રતિજ્ઞા આપું છું: તું રાણીઓમાં રાણી બનશે.
પતેદ્દ્યૌર્હિમવાઞ્શીર્યેત્પૃથિવી શકલી ભવેત્। શુષ્યેત્તોયનિધિઃ કૃષ્ણે ન મે મોઘં વચો ભવેત્
આકાશ પડી જાય, હિમાલય તૂટી જાય, ધરતી તૂટી પડે કે સાગર સુકાઈ જાય, તો પણ, કૃષ્ણે, મારું વચન ક્યારેય ખોટું નહીં જાય.
તચ્છ્રુત્વા દ્રૌપદી વાક્યં પ્રતિવાક્યમથાચ્યુતાત્। સાચીકૃતમવૈક્ષત્સા પાઞ્ચાલી મધ્યમં પતિમ્
અચ્યુતના આ વચન સાંભળીને દ્રૌપદીએ પોતાના મધ્યમ પતિને, એટલે પાંચાલી એ તેને ધ્યાનપૂર્વક જોયો.
આબભાષે મહારાજ દ્રૌપદીમર્જુનસ્તદા। મા રોદીઃ શુભતામ્રાક્ષિ યદાહ મધુસૂદનઃ। તથા તદ્ભવિતા દેવિ નાન્યથા વરવર્ણિનિ
ત્યારે અર્જુને દ્રૌપદી સાથે કહ્યું: તું રડશો નહીં, સુંદર લાલ આંખવાળી; મધુસૂદને જે કહ્યું છે, એ જ થશે, દેવી, બીજું કંઈ નહીં, ઓ રૂપવતી.
અહં દ્રોણં હનિષ્યામિ શિખણ્ડી તુ પિતામહમ્। દુર્યોધનં ભીમસેનઃ કર્ણં હન્તા ધનિજયઃ
હું દ્રોણને મારિશ, શિખંડી પિતામહને મારશે, ભીમસેન દુર્યોધનને મારશે અને ધનંજય કર્ણને સંહારશે.
રામકૃષ્ણૌ વ્યપાશ્રિત્ય અજેયાઃ સ્મ રણએ સ્વસઃ। અપિ વૃત્રહણા યુદ્ધે કિં પુનર્ધૃતરાષ્ટ્રજૈઃ
રામ અને કૃષ્ણના આશ્રયે, બહેન, અમે યુદ્ધમાં અપરાજિત છીએ; વૃત્રના સંહારક પણ અમને હરાવી શક્યા નહીં, તો ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો તો શું વાત.
ઇત્યુક્તેઽભિમુખા વીરા વાસુદેવમુપાસ્થિતઃ। તેષાં મધ્યે મહાબાહુઃ કેશવો વાક્યમબ્રવીત્
આવું કહેતાં બધા વીરોએ વાસુદેવ તરફ મોઢું ફેરવ્યું અને તેની આસપાસ ભેગા થયા; તેમના વચ્ચે મહાબાહુ કેશવે કહ્યું.
નૈતત્કૃચ્છ્રમનુપ્રાપ્તો ભવાન્સ્યાદ્વસુધાધિપ। યદ્યહં દ્વારકાયાં સ્યાં રાજન્સન્નિહિતઃ પુરા
હે રાજા, જો હું એ સમયે દ્વારકામાં હાજર હોત, તો તને આ દુઃખ સહન કરવું ન પડત અને તારો રાજ્ય પણ ના ગુમાવત.
આગચ્છેયમહં દ્યૂતમનાહૂતોઽપિ કૌરવૈઃ। આમ્બિકેયેન દુર્ધર્ષ રાજ્ઞા દુર્યોધનેન ચ। વારયેયમહં દ્યૂતં બહૂન્દોપાન્પ્રદર્શયન્
હું કૌરવો, અંબિકાપુત્ર અને દુશ્મન રાજા દુર્યોધન—even જો ન બોલાવે તો પણ—દ્યુતસભામાં આવી જત અને ઘણા કારણો બતાવીને એ જુગાર રોકી દેત.
ભીષ્મદ્રોણૌ સમાનાય્ય કૃપં બાહ્લીકમેવ ચ। વૈચિત્રવીર્યં રાજાનમલં દ્યૂતેન કૌરવ
હું ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને બાહ્લિક તેમજ વૈચિત્રવીર્ય રાજાને એકઠા કરી કહેત કે, કૌરવ, તારે જુગાર રમવું યોગ્ય નથી.