વાયુર્વૈશ્રવણો રુદ્રઃ કાલઃ ખં પૃથિવી દિશઃ। અજશ્ચરાચરગુરુઃ સ્રષ્ટા ત્વં પુરુષોત્તમ
તું વાયુ, વૈશ્વરાણ, રુદ્ર, સમય, આકાશ, પૃથ્વી અને દિશાઓ છે; તું જન્મરહિત છે, ચર અને અચર બધાનો ગુરુ છે, અને સર્જનહાર પણ તું જ છે, હે પુરુષોત્તમ.
તુરાયણાદિભિર્દેવ ક્રતુભિર્ભૂરદક્ષિણૈઃ। અયજો ભૂરિતેજા વૈ કૃષ્ણ ચૈત્રરથે વને
તુરાયણ અને બીજા અનેક યજ્ઞો અને વિશાળ દાનોથી, હે તેજસ્વી કૃષ્ણ, તું ચૈત્રરથ વનમાં યજ્ઞો કર્યા હતા.
શતં શતસહસ્રાણિ સુવર્ણસ્ય જનાર્દન। એકૈકસ્મિંસ્તદા યજ્ઞે પરિપૂર્ણાનિ દત્તવાન્
હે જનાર્દન, એ દરેક યજ્ઞમાં તું સો-સો હજારોથી વધુ સોનાની મુદ્રાઓ પુરેપુરી આપી હતી.
અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દન। ત્વં વિષ્ણુરિતિ વિખ્યાત ઇન્દ્રાદવરજો વિભુઃ
હે યાદવકુલના આનંદ, તું અદિતિનો પુત્ર બનીને, વિશાળ શક્તિ ધરાવતો અને ઇન્દ્રથી નાનો, વિશ્રુત વિષ્ણુ તરીકે ઓળખાય છે.
શિશુર્ભૂત્વા દિવં ખં ચ પૃથિવીં ચ પરંતપ। ત્રિભિર્વિક્રમણૈઃ કૃષ્ણ ક્રાન્તવાનસિ તેજસા
હે કૃષ્ણ, દુશ્મનોને દહન કરનાર, તું બાળરૂપે અવતરીને, તારા તેજથી ત્રણ પગલાંમાં સ્વર્ગ, આકાશ અને પૃથ્વી પાર કરી.
સંપ્રાપ્ય દિવમાકાશમાદિત્યસ્યન્દને સ્થિતઃ। અત્યરોચશ્ચ ભૂતાત્મન્ભાસ્કરં સ્વેન તેજસા
દિવ અને આકાશમાં પહોંચી, સૂર્યના રથ પર ઊભા રહીને, હે સર્વ જીવોના આત્મા, તું તારા તેજથી સૂર્યને પણ ઝાંખો પાડ્યો.
પ્રાદુર્ભાવસહસ્રેષુ તેષુતેષુ ત્વયા વિભો। અધર્મરુચયઃ કૃષ્ણ નિહતાઃ શતશોઽસુરાઃ
એ હજારો અવતારોમાં, હે મહાશક્તિશાળી કૃષ્ણ, તું અધર્મમાં રુચિ ધરાવતા અસુરોને સૈંકડો સંખ્યામાં મારે છે.
સાદિતા મૌખાઃ પાશા નિશુમ્ભનરકૌ હતૌ। કૃતઃ ક્ષેમઃ પુનઃ પન્થાઃ પુરં પ્રાગ્જ્યોતિષં પ્રતિ
મૌખ્યોને નાશ કરી, બંધનો તોડી, નિશુમ્ભ અને નરકાસુરને મારીને, તું ફરીથી પ્રાગ્જ્યોતિષપુર જવાનો માર્ગ સુરક્ષિત કર્યો.
જારૂથ્યામાહુતિઃ ક્રાથઃ શિશુપાલો નૃપૈઃ સહ। જરાસન્ધશ્ચ શૈબ્યશ્ચ શતધન્વા ચ નિર્જિતઃ
જારૂથ્ય, આહુતિ, ક્રાથ, શિશુપાલ અને બીજા રાજાઓ, જરાસંધ, શૈબ્ય અને શતધન્વા — એ બધાને તું જીત્યો.
તથા પર્જન્યઘોષેણ રથેનાદિત્યવર્ચસા। અહાર્ષી રુક્મિણીં ભૈષ્મીં રણે નિર્જિત્ય રુક્મિણે
વીજળી જેવી ગર્જના કરતો અને સૂર્ય સમાન તેજ ધરાવતો રથ લઈને, તું રણમાં રુક્મિણીને જીતીને, ભૈષ્મી તરીકે લઈ આવ્યો.
ઇન્દ્રદ્યુમ્નો હતઃ કોપાદ્યવનશ્ચ કશેરુમાન્। હતઃ સૌભપતિઃ સાલ્વસ્ત્વયા સૌભં ચ પાતિતમ્
ઇન્દ્રદ્યુમ્નને ક્રોધથી મારી નાખ્યો, યવન અને કશેરુમાનને પણ; સાભના રાજા શાલ્વને તું મારે છે અને સાભને પણ ધ્વંસ કર્યો.
એવમેતે યુધિ હતા ભૂયશ્ચાન્યાઞ્શૃમુષ્વ હ। ઇરાવત્યાં હતો ભોજઃ કાર્તવીર્યસમો યુધિ। ગોપતિસ્તાલકેતુશ્ચ ત્વયા વિનિહતાવુભૌ
આ રીતે એ બધા યુદ્ધમાં માર્યા, હવે બીજાઓનું પણ સાંભળ: ઇરાવતી નદી પર, કાર્તવીર્ય સમાન શક્તિશાળી ભોજ અને ગોપતિ તથા તાલકેતુ — એ બંનેને તું મારે છે.
તાં ચ ભોગવતીં પુણ્યામૃષિકાન્તાં જનાર્દન। દ્વારકામાત્મસાત્કૃત્વા સમુદ્રં ગમયિષ્યસિ
હે જનાર્દન, તમે એ પવિત્ર અને ઋષિઓને પ્રિય એવા દ્વારકા શહેરને પોતાનું બનાવી, સમુદ્રને પણ પાર કરી જશો.
ન ક્રોધો ન ચ માત્સર્યં નાનૃતં મધુસૂદન। ત્વયિ તિષ્ઠતિ દાશાર્હ ન નૃશંસ્યં કુતોઽનૃજુ
હે મધુસૂદન, તમારા અંદર ન તો ક્રોધ છે, ન ઈર્ષા, ન અસત્ય, ન તો કોઈ નિર્દયતા કે અણ્યાય છે, હે દાશાર્હ.
આસીનં ચૈત્યમધ્યે ત્વાં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા। આગમ્ય ઋષયઃ સર્વેઽયાચન્તાભયમચ્યુત
હે અચ્યૂત, જ્યારે તમે મંદિરમાં બેઠા હતા અને તમારી તેજસ્વિતાથી પ્રકાશિત થતાં હતા, ત્યારે બધા ઋષિઓ તમારી પાસે આવ્યા અને આશ્રય માગ્યો.
યુગાન્તે સર્વભૂતાનિ સંક્ષિપ્ય મધુસૂદન। આત્મનૈવાત્મસાત્કૃત્વા જગદાસીઃ પરંતપ
હે મધુસૂદન, યુગના અંતે તમે બધાં જીવોને તમારી અંદર સંકોચી લો છો અને આખું જગત તમારું બની જાય છે, હે શત્રુઓને હરાવનાર.
યુગાદૌ તવ વાર્ષ્ણેય નાભિપદ્માદજાયત। બ્રહ્મા ચરાચરગુરુર્યસ્યેદં સકલં જગત્। તં હન્તુમુદ્યતૌ ઘોરૌ દાનવૌ મધુકૈટભૌ
હે વૃષ્ણિવંશી, યુગના આરંભે તમારી નાભિના કમળમાંથી બ્રહ્મા જન્મ્યા, જે ચરાચરનાં ગુરુ છે અને જેમના દ્વારા આખું જગત ચાલે છે; તેમને મારવા માટે ભયાનક દાનવ મધુ અને કૈટભ ઉભા થયા.
તયોર્વ્યતિક્રમં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધસ્ય ભવતો હરેઃ। લલાટાજ્જાતવાઞ્શંભુઃ શૂલપાણિસ્ત્રિલોચનઃ
હે હરિ, જ્યારે તમે ગુસ્સે થયા અને એ બંને દાનવોની અતિશયતા જોઈ, ત્યારે તમારા કપાળમાંથી ત્રિનેત્ર અને ત્રિશૂલધારી શંભુ પ્રગટ થયા.
ઇત્થં તાવપિ દેવેશૌ ત્વચ્છરીરસમુદ્ભવૌ। ત્વન્નિયોગકરાવેતાવિતિ મે નારદોઽબ્રવીત્
આ રીતે, એ બંને દેવોના સ્વામી પણ તમારા શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયા છે અને બંને તમારી આજ્ઞા પ્રમાણે કાર્ય કરે છે—આવું નારદજીએ મને કહ્યું છે.
તથા નારાયણ પુરા ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ। ઇષ્ટવાંસ્ત્વં મહાસત્રં કૃષ્ણ ચૈત્રરથે વને
એ જ રીતે, હે નારાયણ, પ્રાચીન સમયમાં તમે ચૈત્રરથ વનમાં અનેક દાન આપીને મહાન યજ્ઞ કર્યો હતો, હે કૃષ્ણ.
નૈવં પરે નાપરે વા કરિષ્યન્તિ કૃતાનિ વા। યાનિ કર્માણિ દેવ ત્વં બાલ એવ મહાબલઃ
હે દેવ, બીજા કોઈએ કે પછીના કોઈએ એવા કાર્યો કર્યા નથી કે જે તમે બાળપણમાં જ, મહાબળવાન હોવા છતાં, કર્યા છે.
કૃતવાન્પુણ્ડરીકાક્ષ બલદેવસહાયવાન્। વૈરાજભવને ચાપિ બ્રહ્મણા ન્યવસઃ સહ
હે કમળનેત્ર, તમે બલદેવની સાથે, વિરાજના મહેલમાં બ્રહ્માજી સાથે નિવાસ કર્યો હતો.
એવમુક્ત્વા મહાત્માનમાત્મા કૃષ્ણસ્ય પાણ્ડવઃ। તૂષ્ણીમાસીત્તતઃ પાર્થમિત્યુવાચ જનાર્દનઃ
કૃષ્ણના એ મહાન આત્માનું વર્ણન કરીને, પાંડુપુત્ર ચૂપ રહી ગયો; પછી જનાર્દને પાર્થને કહ્યું.
મમૈવ ત્વં તવૈવાહં યે મદીયાસ્તવૈવ તે। યસ્ત્વાં દ્વેષ્ટિ સ માં દ્વેષ્ટિ યસ્ત્વામનુ સ મામનુ
તમે મારા છો અને હું તમારો છું; જે મારા છે, એ પણ તમારા છે; જે તમને દ્વેષ કરે છે, તે મને દ્વેષ કરે છે; જે તમારી પાછળ ચાલે છે, તે મારી પાછળ ચાલે છે.
નરસ્ત્વમસિ દુર્ધર્ષ હરિર્નારાયણો હ્યહમ્। કાલે લોકમિમં પ્રાપ્તૌ નરનારાયણાવૃષી
હે દુર્ધર્ષ, તમે મનુષ્યોમાં નર છો અને હું હરિ, નારાયણ છું; યોગ્ય સમયે, અમે નર અને નારાયણ ઋષિ તરીકે આ લોકમાં આવ્યા છીએ.
અનન્યઃ પાર્થ મત્તસ્ત્વં ત્વત્તશ્ચાહં તથૈવ ચ। નાવયોરન્તરં શક્યં વેદિતું ભરતર્ષભ
પાર્થ, તમે મારા કરતા જુદા નથી અને હું પણ તમારો કરતા જુદો નથી; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આપણા વચ્ચે કોઈ ફરક જાણવો શક્ય નથી.
ઇત્યુક્ત્વા પુણ્ડરીકાક્ષઃ પાણ્ડવં સુપ્રિયં વચઃ। પ્રીયમાણો હૃષીકેશસ્તૂષ્ણીં તત્ર બભૂવ સઃ
પુંડરીકનેત્ર હૃષીકેશે પાંડવને આ પ્રિય વચન કહ્યા પછી આનંદિત થઈને ત્યાં મૌન રહ્યો.
એવમુક્તે તુ વચને કેશેવેન મહાત્મના। તસ્મિન્વીરસમાવાયે સંરબ્ધેષ્વથ રાજસુ
મહાત્મા કેશવે આ વચન કહ્યા પછી, જ્યારે એ વીર અને રાજાઓની સભામાં ઉથલપાથલ થવા લાગી—
ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખૈર્વીરૈર્ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતા। પાઞ્ચાલી પુણ્ડરીકાક્ષમાસીનં યાદવૈઃ સહ। અભિગમ્યાબ્રવીત્કૃષ્ણા શરણ્યં શરણૈષિણી
પાંચાલીની પોતાના ભાઈઓ અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જેવા વીરોથી ઘેરાઈને, યાદવો સાથે બેઠેલા કમળનેત્ર કૃષ્ણ પાસે ગઈ અને આશ્રય માંગતી એણે તેમને સંબોધ્યા.
વાસુદેવ હૃષીકેશ વાસવાવરજાચ્યુત। દેવદેવોસિ દેવાનામિતિ દ્વૈપાયનોઽબ્રવીત્
હે વાસુદેવ, હે હૃષીકેશ, હે વાસવના નાના ભાઈ, હે અચ્યૂત, તમે દેવોમાં પણ દેવોના દેવ છો—આવું દ્વૈપાયને કહ્યું છે.