વને દ્રષ્ટું યયુઃ પાર્થાન્ક્રોધામર્ષસમન્વિતાઃ। ગર્હયન્તો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્કિં કુર્મ ઇતિ ચાબ્રુવન્
તેઓ સૌ ક્રોધ અને દુઃખથી ભરાઈ, પૃથાપુત્રોને જોવા માટે જંગલમાં ગયા. ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની નિંદા કરતા કહેવા લાગ્યા: 'હવે આપણે શું કરવું?'
વાસુદેવં પુરસ્કૃત્ય સર્વે તે ક્ષત્રિયર્ષભાઃ। પરિવાર્યોપવિવિશુર્ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્। અભિવાદ્ય કુરુશ્રેષ્ઠં વિષણ્ણઃ કેશવોઽબ્રવીત્
વાસુદેવને આગળ રાખીને એ બધા શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયો ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને ઘેરીને બેસી ગયા. કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા યુધિષ્ઠિરને વંદન કર્યા પછી, દુઃખી થયેલા કેશવે વાત શરૂ કરી.
દુર્યોધનસ્ય કર્ણસ્ શકુનેશ્ચ દુરાત્મનઃ। દુઃશાસનચતુર્થાનાં ભૂમિઃ પાસ્યતિ શોણિતમ્
દુર્યોધન, કર્ણ, દુષ્ટ શકુનિ અને ચોથો દુઃશાસન—આ બધાનું લોહી ધરતી પી જશે.
એતાન્નિહત્ય સમરે યે ચ તેષાં પદાનુગાઃ। તાંશ્ચ સર્વાન્વિનિર્જિત્ય સહિતાન્સ નરાધિપાન્
યુદ્ધમાં આ બધાને અને એમના અનુયાયીઓને માર્યા પછી, એમના સાથે જોડાયેલા બધા રાજાઓને પણ જીત્યા પછી,
તતઃ સર્વેઽભિષિઞ્ચામો ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્। નિકૃત્યાઽભિચરન્વધ્ય એષ ધર્મઃ સનાતનઃ
પછી આપણે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને રાજસિંહાસન પર બેસાડશું. જે કપટથી ચાલે છે, તેને માફ કરવો યોગ્ય નથી—આ જ સનાતન ધર્મ છે.
પાર્તાનામભિષઙ્ગેણ તથા ક્રુદ્ધં જનાર્દનમ્। અર્જુનઃ શમયામાસ દિધક્ષન્તમિવ પ્રજાઃ
પૃથાપુત્રોના પક્ષમાં જનાર્દન એટલા ગુસ્સે થયા, ત્યારે અર્જુને એમને શાંત કર્યા, જાણે પ્રજાને ભસ્મ કરવા ઊગેલો અગ્નિ રોકી દીધો હોય.
સંક્રુદ્ધં કેશવં દૃષ્ટ્વા પૂર્વદેવેષુ ફલ્ગુનઃ। કીર્તયામાસ કર્માણિ સત્યકીર્તેર્મહાત્મનઃ
કેશવને આટલા ક્રોધિત જોઈ, ફાલ્ગુને પ્રાચીન દેવતાઓમાં મહાત્મા સત્યકીર્તિના કાર્યોનું વર્ણન કરવાનું શરૂ કર્યું.
પુરુષસ્યાપ્રમેયસ્ય સત્યસ્યામિતતેજસઃ। પ્રજાપતિપતેર્વિષ્ણોર્લોકનાથસ્ય ધીમતઃ
જે પુરુષ અપરિમિત, સત્યવંત અને અનંત તેજવાળા છે—જે વિશ્વના સ્વામી, વિષ્ણુ, પ્રજાપતિ અને બુદ્ધિશાળી છે—
દશવર્ષસહસ્રાણિ યત્રસાયંગૃહો મુનિઃ। વ્યચરસ્ત્વં પુરા કૃષ્ણ પર્વતે ગન્ધમાદને
કૃષ્ણ, ગંધમાદન પર્વત પર, તું એક વખત દસ હજાર વર્ષ સુધી સંધ્યા સંસ્કાર કરતો મુનિ બની ફર્યો હતો.
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ। પુષ્કરેષ્વવસઃ કૃષ્ણં ત્વમપો ભક્ષયન્પુરા
કૃષ્ણ, તું એક વખત પુષ્કર ખાતે દસ હજાર વર્ષ અને દસ શતાબ્દી સુધી માત્ર પાણી પીધા કરીને રહ્યો હતો.
ઊર્ધ્વબાહુર્વિશાલાયાં બદર્યાં મધુસૂદન। અતિષ્ઠ એકપાદેન વાયુભક્ષઃ શતં સમાઃ
મધુસૂદન, વિશાળ બદરી ખાતે તું શતાબ્દી સુધી એક પગ પર ઊભો રહી, હાથ ઉપર ઉંચા કરીને, માત્ર વાયુ પીને રહ્યો હતો.
કૃષ્ણાજિનોત્તરાસઙ્ગઃ કૃશો ધમનિસંતતઃ। આસીઃ કૃષ્ણ સરસ્વત્યાં સત્રેદ્વાદશવાર્ષિકે
કૃષ્ણ, તું કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરી, દુર્બળ અને શિરા દેખાતી, સરસ્વતી નદીના કિનારે બાર વર્ષના યજ્ઞમાં રહ્યો હતો.
પ્રભાસમપ્યથાસાદ્ય તીર્થં પુણ્યજનાર્ચિતમ્। તત્ર કૃષ્ણ મહાતેજા દિવ્યં વર્ષસહસ્રકમ્
પછી, પુણ્યાત્માઓ દ્વારા પૂજાયેલી પ્રભાસ તીર્થ પર પહોંચી, મહાતેજસ્વી કૃષ્ણ, તું ત્યાં દિવ્ય હજાર વર્ષ રહ્યો હતો.
આતિષ્ઠસ્ત્વમથૈકેન પાદેન નિયમસ્થિતઃ। લોકપ્રવૃત્તિહેતોસ્ત્વમિતિ વ્યાસો મમાબ્રવીત્
ત્યાં, એક પગ પર ઊભો રહી, નિયમમાં સ્થિર રહી, જગતની કલ્યાણ માટે તું રહ્યો—આવી વાત વ્યાસજીએ મને કહી હતી.
ક્ષેત્રજ્ઞઃ સર્વભૂતાનામાદિરન્તશ્ચ કેશવં। નિધાનં તપસાં કૃષ્ણ યજ્ઞસ્ત્વં ચ સનાતનઃ
હે કેશવ, તું સર્વ જીવોમાં રહેલા ક્ષેત્રજ્ઞ છે, તું બધાનો આરંભ અને અંત છે. હે કૃષ્ણ, તું તપનો આધાર છે અને સદાય રહેતો યજ્ઞ પણ તું જ છે.
યોગકર્તા હૃષીકેશઃ સાંખ્યકર્તા સનાતનઃ। શીલસ્ત્વં સર્વયોગાનાં કરણં નિયમસ્ય ચ
હે હૃષીકેશ, તું યોગનો સ્થાપક છે અને સદાય રહેતો સાંખ્યનો પણ આરંભક છે. તું બધાં યોગોનું સાર છે અને નિયમનું કારણ પણ તું જ છે.
નિહત્ય નરકં ભૌમમાહૃત્ય મણિકુણ્ડલે। પ્રથમોત્પાદિતં કૃષ્ણ મેધ્યમશ્વમવાસૃજઃ
પૃથ્વી પર નરકાસુરને મારીને અને મણિ કુંડલ લાવીને, હે કૃષ્ણ, તું સૌપ્રથમ યજ્ઞ માટે ઘોડો છોડ્યો હતો.
કૃત્વાતત્કર્મ લોકાનામૃષભઃ સર્વલોકજિત્। અવધીસ્ત્વં રણે સર્વાન્સમેતાન્દૈત્યદાનવાન્
એ કાર્ય કરીને, હે સર્વ લોકોએ જીતનાર પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું યુદ્ધમાં એકઠા થયેલા બધા દૈત્ય અને દાનવોને મારે છે.
તતઃ સર્વેશ્વરત્વં ચ સંપ્રદાય શચીપતેઃ। માનુષેષુ મહાબાહો પ્રાદુર્ભૂતોઽસિ કેશવ
પછી, તું શચીપતિને સર્વેશ્વરપદ આપીને, હે મહાબાહુ કેશવ, મનુષ્યોમાં અવતરીત થયો.
સ ત્વં નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીઃ પરંતપ। બ્રહ્મા સોમશ્ચ સૂર્યશ્ચ ધર્મો ધાતા યમોઽનલઃ
એ રીતે, તું નારાયણ બનીને, હે શત્રુઓને દહન કરનાર, હરિ થયો; તું બ્રહ્મા, સોમ, સૂર્ય, ધર્મ, ધાતા, યમ અને અગ્નિ પણ છે.
વાયુર્વૈશ્રવણો રુદ્રઃ કાલઃ ખં પૃથિવી દિશઃ। અજશ્ચરાચરગુરુઃ સ્રષ્ટા ત્વં પુરુષોત્તમ
તું વાયુ, વૈશ્વરાણ, રુદ્ર, સમય, આકાશ, પૃથ્વી અને દિશાઓ છે; તું જન્મરહિત છે, ચર અને અચર બધાનો ગુરુ છે, અને સર્જનહાર પણ તું જ છે, હે પુરુષોત્તમ.
તુરાયણાદિભિર્દેવ ક્રતુભિર્ભૂરદક્ષિણૈઃ। અયજો ભૂરિતેજા વૈ કૃષ્ણ ચૈત્રરથે વને
તુરાયણ અને બીજા અનેક યજ્ઞો અને વિશાળ દાનોથી, હે તેજસ્વી કૃષ્ણ, તું ચૈત્રરથ વનમાં યજ્ઞો કર્યા હતા.
શતં શતસહસ્રાણિ સુવર્ણસ્ય જનાર્દન। એકૈકસ્મિંસ્તદા યજ્ઞે પરિપૂર્ણાનિ દત્તવાન્
હે જનાર્દન, એ દરેક યજ્ઞમાં તું સો-સો હજારોથી વધુ સોનાની મુદ્રાઓ પુરેપુરી આપી હતી.
અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દન। ત્વં વિષ્ણુરિતિ વિખ્યાત ઇન્દ્રાદવરજો વિભુઃ
હે યાદવકુલના આનંદ, તું અદિતિનો પુત્ર બનીને, વિશાળ શક્તિ ધરાવતો અને ઇન્દ્રથી નાનો, વિશ્રુત વિષ્ણુ તરીકે ઓળખાય છે.
શિશુર્ભૂત્વા દિવં ખં ચ પૃથિવીં ચ પરંતપ। ત્રિભિર્વિક્રમણૈઃ કૃષ્ણ ક્રાન્તવાનસિ તેજસા
હે કૃષ્ણ, દુશ્મનોને દહન કરનાર, તું બાળરૂપે અવતરીને, તારા તેજથી ત્રણ પગલાંમાં સ્વર્ગ, આકાશ અને પૃથ્વી પાર કરી.
સંપ્રાપ્ય દિવમાકાશમાદિત્યસ્યન્દને સ્થિતઃ। અત્યરોચશ્ચ ભૂતાત્મન્ભાસ્કરં સ્વેન તેજસા
દિવ અને આકાશમાં પહોંચી, સૂર્યના રથ પર ઊભા રહીને, હે સર્વ જીવોના આત્મા, તું તારા તેજથી સૂર્યને પણ ઝાંખો પાડ્યો.
પ્રાદુર્ભાવસહસ્રેષુ તેષુતેષુ ત્વયા વિભો। અધર્મરુચયઃ કૃષ્ણ નિહતાઃ શતશોઽસુરાઃ
એ હજારો અવતારોમાં, હે મહાશક્તિશાળી કૃષ્ણ, તું અધર્મમાં રુચિ ધરાવતા અસુરોને સૈંકડો સંખ્યામાં મારે છે.
સાદિતા મૌખાઃ પાશા નિશુમ્ભનરકૌ હતૌ। કૃતઃ ક્ષેમઃ પુનઃ પન્થાઃ પુરં પ્રાગ્જ્યોતિષં પ્રતિ
મૌખ્યોને નાશ કરી, બંધનો તોડી, નિશુમ્ભ અને નરકાસુરને મારીને, તું ફરીથી પ્રાગ્જ્યોતિષપુર જવાનો માર્ગ સુરક્ષિત કર્યો.
જારૂથ્યામાહુતિઃ ક્રાથઃ શિશુપાલો નૃપૈઃ સહ। જરાસન્ધશ્ચ શૈબ્યશ્ચ શતધન્વા ચ નિર્જિતઃ
જારૂથ્ય, આહુતિ, ક્રાથ, શિશુપાલ અને બીજા રાજાઓ, જરાસંધ, શૈબ્ય અને શતધન્વા — એ બધાને તું જીત્યો.
તથા પર્જન્યઘોષેણ રથેનાદિત્યવર્ચસા। અહાર્ષી રુક્મિણીં ભૈષ્મીં રણે નિર્જિત્ય રુક્મિણે
વીજળી જેવી ગર્જના કરતો અને સૂર્ય સમાન તેજ ધરાવતો રથ લઈને, તું રણમાં રુક્મિણીને જીતીને, ભૈષ્મી તરીકે લઈ આવ્યો.