દર્શયન્તો બહૂન્દોષાન્પ્રેત્ય ચેહ ચ દારુણાન્। હેતુભિઃ કારણૈશ્ચૈવ યથા યજ્ઞો ભવેન્ન સઃ
અહીં અને પરલોકમાં થનારા અનેક ભયાનક દોષો અને કારણો બતાવીને, એવી રીતે સમજાવશું કે એ યજ્ઞ ન થાય.
અથવા ય ઉપાધ્યાયઃ ક્રતોસ્તસ્ય ભવિષ્યતિ। સર્પસત્રવિધાનજ્ઞો રાજકાર્યહિતે રતઃ
અથવા, જો કોઈ ઉપાધ્યાય એ યજ્ઞ કરાવવાનો થાય, જે સાપયજ્ઞના નિયમો જાણે છે અને રાજાના હિતમાં લાગેલો છે,
તં ગત્વા દશતાં કશ્ચિદ્ભુજઙ્ગઃ સ મરિષ્યતિ। તસ્મિન્મૃતે યજ્ઞકારે ક્રતુઃ સ ન ભવિષ્યતિ
તો આપણેમાંથી કોઈ એક સાપ જઈને એને ડંખી લે; એ સાપ મરી જશે અને એના મૃત્યુ પછી યજ્ઞ થઈ શકશે નહીં.
યે ચાન્યે સર્પસત્રજ્ઞા ભવિષ્યન્ત્યસ્ય ચર્ત્વિજઃ। તાંશ્ચ સર્વાન્દશિષ્યામઃ કૃતમેવં ભવિષ્યતિ
અને જે બીજાં યજ્ઞના વિધિ જાણનારા અને ઋત્વિજ બનનારા છે, તેમને પણ આપણે બધાને ડંખી લઈશું; આમ કરીને કામ પૂરું થઈ જશે.
અપરે ત્વબ્રુવન્નાગા ધર્માત્માનો દયાલવઃ। અબુદ્ધિરેષા ભવતાં બ્રહ્મહત્યા ન શોભનમ્
બીજાં ધર્મનિષ્ઠ અને દયાળુ સાપોએ કહ્યું, 'આ તો તમારો અજ્ઞાન છે; બ્રાહ્મણહત્યા યોગ્ય નથી.'
સમ્યક્સદ્ધર્મમૂલા વૈ વ્યસને શાન્તિરુત્તમા। અધર્મોત્તરતા નામ કૃત્સ્નં વ્યાપાદયેજ્જગત્
સાચો ધર્મ જ દુઃખમાં શ્રેષ્ઠ શાંતિ આપે છે; અધર્મથી ચાલશો તો આખું જગત નાશ પામશે.
અપરે ત્વબ્રુવન્નાગાઃ સમિદ્ધં જાતવેદસમ્। વર્ષૈર્નિર્વાપયિષ્યામો મેઘા ભૂત્વા સવિદ્યુતઃ
બીજા કેટલાક સાપોએ કહ્યું: આપણે વીજળીવાળા વાદળ બનીને ભારે વરસાદ વરસાવીને આ ધધકતા યજ્ઞના અગ્નિને બુઝાવી દેશું.
સ્રુગ્ભાણ્ડં નિશિ ગત્વા ચ અપરે ભુજગોત્તમાઃ। પ્રમત્તાનાં હરન્ત્વાશુ વિઘ્ન એવં ભવિષ્યતિ
બીજા મહાન સાપોએ કહ્યું: આપણે રાત્રે ચુપચાપ યજ્ઞના વાસણ અને ચમચી ચોરી લઈ જઈએ, જ્યારે લોકો બેદરકાર હોય, તો યજ્ઞમાં વિઘ્ન ઊભું થશે.
યજ્ઞે વા ભુજગાસ્તસ્મિઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ। જનાન્દશન્તુ વૈ સર્વે નૈવં ત્રાસો ભવિષ્યતિ
અથવા, યજ્ઞ દરમિયાન આપણે સૈકડો-હજારો માણસોને દંશન કરીએ, તો પછી આપણને કોઈ ભય રહેશે નહીં.
અથવા સંસ્કૃતં ભોજ્યં દૂષયન્તુ ભુજઙ્ગમાઃ। સ્વેન મૂત્રપુરીષેણ સર્વભોજ્યવિનાશિના
અથવા, આપણા પોતાના મૂત્ર અને વિસર્જનથી તૈયાર ભોજન બગાડી દઈએ, જેથી બધું ભોજન નષ્ટ થઈ જાય.
અપરે ત્વબ્રુવંસ્તત્ર ઋત્વિજોઽસ્ય ભવામહે। યજ્ઞવિઘ્નં કરિષ્યામો દક્ષિણા દીયતામિતિ
બીજાએ કહ્યું: ચાલો આપણે જ તેના યજ્ઞના પુરોહિત બનીએ, યજ્ઞમાં વિઘ્ન ઊભું કરીએ અને દક્ષિણાની માંગણી કરીએ.
વશ્યતાં ચ ગતોઽસૌ નઃ કરિષ્યતિ યથેપ્સિતમ્। અપરે ત્વબ્રુવંસ્તત્ર જલે પ્રક્રીડિતં નૃપમ્
હવે તો એ આપણાં વશમાં છે, જે આપણે ઇચ્છીએ એ કરશે; બીજાએ કહ્યું: ચાલો, જે પાણીમાં રાજા રમે છે, ત્યાંથી એને લઈ આવીએ.
ગૃહમાનીય બધ્નીમઃ ક્રતુરેવં ભવેન્ન સઃ। અપરે ત્વબ્રુવંસ્તત્ર નાગાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ
એને ઘરમાં લઈ જઈને બાંધી દઈએ, તો યજ્ઞ થઈ જ નહીં શકે; બીજાં જ્ઞાનવાન સાપોએ એમ કહ્યું.
દશામસ્તં પ્રગૃહ્યાશુ કૃતપેવં ભવિષ્યતિ। છિન્નં મૂલમનર્થાનાં મૃતે તસ્મિન્ભવિષ્યતિ
બીજાં જ્ઞાનવાન સાપોએ કહ્યું: ચાલો, એને ઝડપથી પકડીને દંશન કરીએ, એમ કરવાથી એ મરી જાય અને આપણાં બધાં દુઃખનું મૂળ કાપાઈ જાય.
એષા નો નૈષ્ઠિકી બુદ્ધિઃ સર્વેષામીક્ષણશ્રવઃ। અથ યન્મન્યસે રાજન્દ્રુતં તત્સંવિધીયતામ્
આ બધું વિચાર્યા પછી, હવે આ જ આપણો અંતિમ નિર્ણય છે; હવે, રાજા, તમે જે યોગ્ય માનો છો, એ તરત જ કરો.
ઇત્યુક્ત્વા સમુદૈક્ષન્ત વાસુકિં પન્નગોત્તમમ્। વાસુકિશ્ચાપિ સંચિન્ત્ય તાનુવાચ ભુજઙ્ગમાન્
આ રીતે બધાએ વાત કરી અને પછી વાસુકિને જોયું; વાસુકિએ પણ વિચાર કરીને બધાં સાપોને કહ્યું.
નૈષા વો નૈષ્ઠિકી બુદ્ધિર્મતા કર્તું ભુજઙ્ગમાઃ। સર્વેષામેવ મે બુદ્ધિઃ પન્નગાનાં ન રોચતે
હું આ અંતિમ નિર્ણય યોગ્ય માનતો નથી, સાપો; આપ સૌના વિચારો મને પસંદ નથી.
કિં તત્ર સંવિધાતવ્યં ભવતાં સ્યાદ્ધિતં તુ યત્। શ્રેયઃ પ્રસાદનં મન્યે કશ્યપશ્ય મહાત્મનઃ
અહીં એવું શું કરવું જોઈએ કે જે આપ સૌના હિતમાં આવે? હું તો મહાન આત્માવાળા કશ્યપજીને પ્રસન્ન કરવાનો ઉપાય શ્રેષ્ઠ માનું છું.
જ્ઞાતિવર્ગસ્ય સૌહાર્દાદાત્મનશ્ચ ભુજઙ્ગમાઃ। ન ચ જાનાતિ મે બુદ્ધિઃ કિંચિત્કર્તું વચો હિવઃ
જ્ઞાતિ અને આપણી ભલાઈ માટે, સાપો, મારું મન શું કરવું એ જાણતું નથી, અને હું આપના શબ્દો પણ સ્વીકારતો નથી.
મયા હીદં વિધાતવ્યં ભવતાં યદ્ધિતં ભવેત્। અનેનાહં ભૃશં તપ્યે ગુણદોષૌ મદાશ્રયૌ
મારે તો એવું જ કરવું જોઈએ કે જે આપ સૌના હિતમાં આવે; મારા પર આધાર રાખતા ગુણ અને દોષને લઈને હું ખૂબ જ ચિંતિત છું.
સર્પાણાં તુ વચઃ શ્રુત્વા સર્વેષામિતિ ચેતિ ચ। વાસુકેશ્ચ વચઃ શ્રુત્વા એલાપત્રોઽબ્રવીદિદમ્
બધાં સાપોના અને વાસુકિના વચન સાંભળ્યા પછી, એલાપત્રએ આ રીતે કહ્યું.
પ્રાગેવ દર્શિતા બુદ્ધિર્મયૈષા ભુજગોત્તમાઃ। હેયેતિ યદિ વો બુદ્ધિસ્તવાપિ ચ તથા પ્રભો
મારે આ યોજના પહેલાં જ બતાવી હતી, હે મહાન સાપો; જો હવે આપને એ છોડવાની ઈચ્છા હોય, તો પણ ઠીક છે, હે સ્વામી.
અસ્તુ કામં મભાદ્યાપિ બુદ્ધિઃ સ્મરણમાગતા। તાં શૃણુધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ યાથાતથ્યેન પન્નગાઃ
જેમ આપની ઈચ્છા, તેમ ચાલે; ભલે એ યોજના ફરી યાદ આવી હોય, તો પણ, હે સાપો, હવે હું એ સાચી રીતે ફરી કહું છું, સાંભળો.
ન સ યજ્ઞો ન ભવિતા ન સ રાજા તથાવિધઃ। જનમેજયઃ પાણ્ડવેયો યતોઽસ્માકં મહદ્ભયમ્
એ યજ્ઞ થશે જ નહીં, અને એવો રાજા પણ નહીં આવે; પાંડુવંશી જનમેજય, જેના કારણે આપણને મોટું ભય છે.
દૈવેનોપહતો રાજન્યો ભવેદિહ પૂરુષઃ। સ દૈવમેવાશ્રયેત નાન્યત્તત્ર પરાયણમ્
જ્યારે કોઈ રાજવી પુરુષને ભાગ્યે આ દુનિયામાં દુઃખ આપ્યું હોય, ત્યારે તેને માત્ર પોતાના ભાગ્ય પર જ આધાર રાખવો જોઈએ; એ સમયે બીજું કોઈ આશ્રય નથી.
તદિદં ચૈવમસ્માકં ભયં પન્નગસત્તમાઃ। દૈવમેવાશ્રયામોઽત્ર શૃણુધ્વં ચ વચો મમ
માટે, હે શ્રેષ્ઠ સાપો, આપણને જે આ ભય આવ્યું છે, તેમાં આપણે માત્ર ભાગ્યનો જ આધાર લઈએ અને મારા શબ્દો સાંભળો.
અહં શાપે સમુત્સૃષ્ટે સમશ્રૌષં વચસ્તદા। માતુરુત્સઙ્ગમારૂઢો ભયાત્પન્નગસત્તમાઃ। દેવાનાં પન્નગશ્રેષ્ઠાસ્તીક્ષ્ણાસ્તીક્ષ્ણ ઇતિ પ્રભો
જ્યારે શ્રાપ આપવામાં આવ્યો હતો, ત્યારે હું મારી માતાના ગોદમાં ડરીને બેઠો હતો, એ સમયે મેં એ વચન સાંભળ્યું હતું, હે શ્રેષ્ઠ સાપો; દેવતાઓએ મુખ્ય સાપોને 'તિખા, તિખા' કહીને બોલાવ્યા હતા.
શાપદુઃખાગ્નિતપ્તાનાં પન્નગાનામનામયમ્। કૃપયા પરયાઽઽવિષ્ટાઃ પ્રાર્થયન્તો દિવૌકસઃ
શ્રાપના દુઃખની અગ્નિમાં દાઝાયેલા સાપો માટે દેવતાઓએ મહાન દયા કરીને તેમના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરી હતી.
કા હિ લબ્ધ્વા પ્રિયાન્પુત્રાઞ્શપેદેવં પિતામહ। ઋતે કદ્રૂં તીક્ષ્ણરૂપાં દેવદેવ તવાગ્રતઃ
હે પિતામહ, કયું પિતા પોતાના પ્રિય પુત્રોને પામીને એમને શ્રાપ આપે? તું સિવાય, તિખા સ્વરૂપે કદ્રૂએ, દેવદેવ, તારા સામે એમ કર્યું.
તથેતિ ચ વચસ્તસ્યાસ્ત્વયાપ્યુક્તં પિતામહ। ઇચ્છામ એતદ્વિજ્ઞાતું કારણં યન્ન વારિતા
અને, પિતામહ, એના શબ્દો પર તું પણ 'તેથી જ થાઓ' એવું કહ્યું; અમે જાણવું ઇચ્છીએ છીએ કે તું એને રોક્યું કેમ નહીં.