વિમુહ્યમાનાં તાં તત્ર જગૃહુઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ। ઇન્દ્રિયાણિ પ્રસક્તાનિ વિષયેષુ યથારતિમ્
એ સમયે, ભયથી ગભરાયેલી કૃષ્ણાને પાંચેય પાંડવો sambhaali લીધા, જેમ ઇન્દ્રિયો વિષયોમાં ફસાઈ જાય ત્યારે સંયમ રાખવામાં આવે છે.
અથ તાં રાક્ષસીં માયામુત્થિતાં ઘોરદર્શનામ્। રક્ષોઘ્નૈર્વિવિધૈર્મન્ત્રૈર્ધૌમ્યઃ સમ્યક્પ્રયોજિતૈઃ
પછી ધૌમ્યે, રાક્ષસોનો નાશ કરનારા મંત્રો યોગ્ય રીતે બોલી, ઊભેલી ભયાનક રાક્ષસી માયાને દૂર કરવા લાગ્યા.
પશ્યતાં પાણ્ડુપુત્રાણાં નાશયામાસ વીર્યવાન્। સ નષ્ટમાયોઽતિબલઃ ક્રોધવિસ્ફારિતેક્ષણઃ
પાંડુપુત્રો સામે જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, તે શક્તિશાળી રાક્ષસે, ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, પોતાની માયા દૂર કરી અને સાચી તાકાત બતાવી.
કામમૂર્તિધરઃ ક્રૂરઃ કાલકલ્પો વ્યદૃશ્યત। તમુવાચ તતો રાજા દીર્ઘપ્રજ્ઞો યુધિષ્ઠિરઃ
ઈચ્છારૂપ ધારણ કરેલો, ભયાનક અને મૃત્યુ જેવો દેખાતો તે રાક્ષસ દેખાયો; ત્યારે બુદ્ધિશાળી યુધિષ્ઠિરે તેને પૂછ્યું.
કો ભવાન્કસ્ય વા કિં તે ક્રિયતાં કાર્યમુચ્યતામ્। પ્રત્યુવાચાથ તદ્રક્ષો ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્
"તમે કોણ છો? કોના છો? તમને શું જોઈએ છે? કહો, અહીં કયા કામે આવ્યા છો?" એમ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરના પ્રશ્નનો રાક્ષસે જવાબ આપ્યો.
અહં વકસ્ય વૈ ભ્રાતા કિર્મીર ઇતિ વિશ્રુતઃ। વનેઽસ્મિન્કામ્યકે શૂન્યે નિવસામિ ગતજ્વરઃ
"હું વકનો ભાઈ કિર્મીર છું, એમ જાણીતા છું. આ સુનસાન કામ્યક વનમાં નિરોગી રહીને વસું છું."
યુધિ નિર્જિત્ય પુરુષાનાહારં નિત્યમાચરન્। કે યૂયમભિસંપ્રાપ્તા ભક્ષ્યભૂતા મમાન્તિકમ્। યુધિ નિર્જિત્યવઃ સર્વાન્ભક્ષયિષ્યે ગતજ્વરઃ
"યુદ્ધમાં માણસોને હરાવીને, હું હંમેશા તેમને ખાવું છું. તમે કોણ છો, જે મારા ખોરાક બનવા અહીં આવ્યા છો? યુદ્ધમાં તમને જીતીને, નિરોગી રહીને, હું બધાને ભક્ષણ કરીશ."
યુધિષ્ઠિરસ્તુ તચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ। આચચક્ષે તતઃ સર્વં ગોત્રનામાદિ ભારત
તે દુષ્ટ રાક્ષસના વચન સાંભળી, યુધિષ્ઠિરે તેને પોતાનું અને પોતાના કુળનું નામ વિગતે કહ્યું, હે ભારત.
પાણ્ડવો ધર્મરાજોઽહં યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ। સહિતો ભ્રાતૃભિઃ સર્વૈર્ભીમસેનાર્જુનાદિભિઃ
"હું પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિર છું, જો તારા કાને એ સંભળાયું હોય. મારા બધા ભાઈઓ, ભીમસેન, અર્જુન અને બીજા બધા સાથે છું."
હૃતરાજ્યો વને વાસં વસ્તું કૃતમતિસ્તતઃ। વનમભ્યાગતો ઘોરમિદં તવ પરિગ્રહમ્
"રાજ્ય ગુમાવીને, અમે વનમાં રહેવાનો નિશ્ચય કર્યો છે; એટલે અમે આ ભયાનક અને તારો અધિકારવાળું વન શોધી આવ્યા છીએ."
વિસ્મયં પરમં ગત્વા રાક્ષસો ઘોરદર્શનઃ।' કિર્મીરસ્ત્વબ્રવીદેનં દિષ્ટ્યા દેવૈરિદં મમ। ઉપપાદિતમદ્યેહ ચિરકાલાન્મનોરથમ્
આ સાંભળીને, ભયાનક દેખાવાળો રાક્ષસ કિર્મીર ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડ્યો અને કહ્યું, "દેવતાઓની કૃપાથી, આજે મારો લાંબા સમયથી રહેલો ઇચ્છિત મનસૂબો પૂરો થયો છે."
ભીમસેનવધાર્થં હિ નિત્યમભ્યુદ્યતાયુધઃ। ચરામિ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં નૈનં ચાસાદયામ્યહમ્
"ભીમસેનને મારવા માટે, હંમેશા શસ્ત્ર લઈને આખી ધરતી પર ફરતો રહ્યો છું, પણ ક્યારેય તેને મળી શક્યો નથી."
સોયમાસાદિતો દિષ્ટ્યા ભ્રાતૃહા કાઙ્ક્ષિતશ્ચિરમ્। અનેન હિ મમ ભ્રાતા બકો વિનિહતઃ પ્રિયઃ
"હવે, ભાગ્યથી, મને એ ભાઈહરણ મળ્યો છે, જેને હું ઘણા સમયથી શોધતો હતો. કેમ કે એ ભીમસેને મારા પ્રિય ભાઈ વકને મારી નાખ્યો હતો."
વૈત્રકીયવને રાજન્બ્રાહ્મણચ્છદ્મરૂપિણા। વિદ્યાબલમુપાશ્રિત્ય ન હ્મસ્ત્યસ્યૌરસં બલમ્
"વૈત્રકી વનમાં, બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને, પોતાના જ્ઞાનના બળે તેણે મારા ભાઈને માર્યો હતો; કેમ કે તેની બળમાં કોઈ સરખામણી નથી."
હિડિમ્બશ્ચ સખા મહ્મં દયિતો વનગોચરઃ। હતો દુરાત્મનાઽનેન સ્વસા ચાસ્ય હૃતા પુરા
"હિડિંબ, જે વનમાં ફરતો અને મને પ્રિય મિત્ર હતો, તેને પણ આ દુષ્ટે મારી નાખ્યો અને એની બહેનને પણ એ ઘણા સમય પહેલા લઈ ગયો હતો."
સોયમભ્યાગતો મૂઢો મમેદં ગહનં વનમ્। પ્રચારસમયેઽસ્માકમર્દ્ધરાત્રે સ્થિતે સમે
"હવે આ મૂર્ખ મારા ઘનઘોર વનમાં આવી પહોંચ્યો છે, એ પણ અમારો ફરવાનો સમય અને મધ્યરાત્રિએ, જ્યારે બધું શાંત છે."
અદ્યાસ્ય યાતયિષ્યામિ તદ્વૈરં ચિરસંભૃતમ્। તર્પયિષ્યામિ ચ બકં રુધિરેણાસ્ય ભૂરિણા
"આજે હું તેની પર વર્ષો જૂનું વેર ઉગારીશ અને વકને એની ધારેલ લોહીથી તૃપ્ત કરીશ."
અદ્યાહમનૃણો ભૂત્વા ભ્રાતુઃ સખ્યુસ્તથૈવ ચ। શાન્તિં લબ્ધાસ્મિ પરમાં હત્વા રાક્ષસકણ્ટકમ્
"આજે ભાઈ અને મિત્રનો ઋણ ચૂકવીને, આ રાક્ષસોમાં કાંટા સમાન ભીમને મારીને, હું સર્વોચ્ચ શાંતિ પ્રાપ્ત કરીશ."
યદિ તેન પુરા મુક્તો ભીમસેનો બકેન વૈ। અદ્યૈનં ભક્ષયિષ્યામિ પશ્યતસ્તે યુધિષ્ઠિર
"જો ભીમસેનને કદી વકે છોડ્યો હતો, તો આજે હું તેને તારી આંખે સામે ભક્ષી જઇશ, યુધિષ્ઠિર."
એનં હિ વિપુલપ્રાણમદ્ય હત્વા વૃકોદરમ્। સંભક્ષ્ય જરયિષ્યામિ યથાઽગસ્ત્યો મહાસુરમ્
"આજે, આ મહાબળવાન ભીમસેનને મારીને, હું તેને ખાઈને પચાવી નાખીશ, જેમ અગસ્ત્યે મહાસુરને પચાવ્યો હતો."
એવમુક્તસ્તુ ધર્માત્મા સત્યસન્ધો યુધિષ્ઠિરઃ। નૈતદસ્તીતિ સક્રોધો ભર્ત્સયામાસ રાક્ષસમ્
આ રીતે કહ્યું ત્યારે ધર્મપ્રિય અને સત્યનિષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે ગુસ્સામાં રાક્ષસને ઠપકો આપ્યો અને કહ્યું, 'આવું નથી.'
તતો ભીમો મહાબાહુરારુજ્યતરસા દ્રુમમ્। દશવ્યામમથોદ્વિદ્ધં નિષ્પત્રમકરોત્તદા
પછી ભીમે પોતાની મહાન બળથી ઝડપથી દસ હાથ ઊંચો વૃક્ષ ઉખાડી, તેની ડાળીઓ અને પાંદડા દૂર કરી નાખ્યા.
ચકાર સજ્યં ગાણ્ડીવં વજ્રનિષ્પેષગૌરવમ્। નિમેષાન્તરમાત્રેણ તથૈવ વિજયોઽર્જુનઃ
વિજયી અર્જુને પળભરમાં જ પોતાના ભારે ગાંડીવ ધનુષ્યને તણાવી તૈયાર કરી દીધું.
નિવાર્ય ભીમો જિષ્ણું તં તદ્રક્ષો મેઘનિઃસ્વનમ્। અભિદ્રુત્યાબ્રવીદ્વાક્યં તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ભારત
ભીમે અર્જુનને અટકાવ્યો અને એ રાક્ષસ મેઘના ગર્જન જેવો અવાજ કરતા દોડી આવ્યો અને બોલ્યો, 'થેમો, થેમો!'
ઇત્યુક્ત્વૈનમતિક્રુદ્ધઃ કક્ષ્યામુત્પીડ્ય પાણ્ડવઃ। નિષ્પિષ્ય પાણિના પાણિં સંદષ્ટૌષ્ઠપુટો બલી। તમભ્યધાવદ્વેગેન ભીમો વૃક્ષાયુધસ્તદા
આવું કહી પાંડવ ગુસ્સાથી પોતાની કમરપટ્ટી દબાવી, હાથ મજબૂત કરીને હોઠ દાંતથી દબાવી, વૃક્ષને હથિયાર બનાવી જોરથી રાક્ષસ તરફ આગળ વધ્યો.
યમદણ્ડપ્રતીકાશં તતસ્તં તસ્ય મૂર્ધનિ। પાતયામાસ વેગેન કુલિશં મઘવાનિવ
પછી ભીમે યમરાજના દંડ જેવું એ વૃક્ષ ઝડપથી ઉઠાવીને રાક્ષસના માથા પર ઇન્દ્રના વજ્ર જેવા બળથી ફટકાર્યું.
અસંભ્રાન્તં તુ તદ્રક્ષઃ સમરે પ્રત્યદૃશ્યત। ચિક્ષેપ ચોલ્મુકં દીપ્તમશનિં જ્વલિતામિવ
છતાં પણ એ રાક્ષસ યુદ્ધમાં ડગ્યો નહીં અને તેજસ્વી, જ્વલંત ગદા વીજળી જેવી ઉછાળી.
તદુદસ્તમલાતં તુ ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ। પદા સવ્યેન ચિક્ષેપ તદ્રક્ષઃ પુનરાવ્રજત્
મહાન યુદ્ધવીર ભીમે ડાબા પગથી એ ઉઠાવેલી ગદાને લટાડી દીધી, અને રાક્ષસ ફરી પાછો આવ્યો.
કિર્મીરશ્ચાપિ સહસા વૃક્ષમુત્પાટ્ય પાણ્ડવમ્। દણ્ડપાણિરિવ ક્રુદ્ધઃ સમરે પ્રત્યધાવત
એ સમયે કિર્મીર પણ એકદમ ગુસ્સામાં વૃક્ષ ઉખાડી, દંડધારી જેવો પાંડવ સામે યુદ્ધમાં દોડી આવ્યો.
તદ્વૃક્ષયુદ્ધમભવન્મહીરુહવિનાશનમ્। વાલિસુગ્રીવયોર્ભ્રાત્રોર્યથા સ્ત્રીકાઙ્ક્ષિણોઃ પુરા
એ પછી બંને વચ્ચે વૃક્ષયુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં અનેક વૃક્ષો તૂટી પડ્યા, જેમ વાલી અને સુગ્રીવ બંને ભાઈઓ સ્ત્રી માટે લડ્યા હતા તેમ.