સવિલક્ષસ્તુ રાજેન્દ્રો દુર્યોધનપિતા તદા। મૈત્રેયં પ્રાહ કિર્મીરઃ કથં ભીમેન પાતિતઃ
ત્યારે દુર્યોધનના પિતા રાજાએ થોડી શરમ સાથે મૈત્રેયને પૂછ્યું: 'કિર્મીરને ભીમે કેવી રીતે માર્યો?'
નાહં વક્ષ્યામ્યસૂયા તે ન તે શુશ્રૂષતે સુતઃ। એષ તે વિદુરઃ સર્વમાખ્યાસ્યતિ ગતે મયિ
હું તમને કહેશ નથી, કેમ કે તમે મને મનમાં દુશ્મનાવટ રાખો છો અને તમારો પુત્ર પણ સાંભળતો નથી; મારા જતાં વિદુર તમને બધું કહી દેશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા મૈત્રેયઃ પ્રાતિષ્ઠત યથાગતમ્। કિર્મીરવધસંવિગ્નો ભયં દુર્યોધનો યયૌ
આ રીતે કહીને મૈત્રેય જેમ આવ્યા તેમ ચાલ્યા ગયા; કિર્મીરના મૃત્યુથી દુર્યોધન ડરી ગયો.
કિર્મીરસ્ય વધં ક્ષત્તઃ શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યતામ્। રક્ષસા ભીમસેનસ્ય કથમાસીત્સમાગમઃ
હે વિદુર, મને કિર્મીરના વધ વિશે સાંભળવાની ઇચ્છા છે; ભીમસેને એ રાક્ષસ સાથે કેવી રીતે મુલાકાત કરી, એ કહો.
શૃણુ ભીમસ્ય કર્મેદમતિમાનષકર્મણઃ। શ્રુતપૂર્વં મયા તેષાં કથાન્તેષુ પુનઃ પુનઃ
ભીમના એ મહાન અને અહંકારભર્યા કાર્યોની વાત સાંભળો, જે વારંવાર કથાઓના અંતે હું સાંભળી ચૂક્યો છું.
ઇતઃ પ્રયાતા રાજેન્દ્ર પાણ્ડવા દ્યૂતનિર્જિતાઃ। જગ્મુસ્ત્રિભિરહોરાત્રૈઃ કામ્યકં નામ તદ્વનમ્
હે રાજા, ત્યાંથી પાંડવો જુગારમાં હારીને નીકળી પડ્યા અને ત્રણ દિવસ-રાતમાં કામ્યક નામના વનમાં પહોંચ્યા.
રાત્રૌ નિશીથે ત્વાભીલે ગતેઽર્ધસમયે નૃપ। પ્રચારે પુરુષાદાનાં રક્ષસાં ઘોરકર્મણામ્
મધ્યરાત્રે, અંધકાર ઘેરાઈ ગયો ત્યારે, ભયાનક કર્મો કરનારા માનવખોર રાક્ષસો વનમાં ફરવા લાગ્યા.
તદ્વનં તાપસા નિત્યમશેષા વનચારિણઃ। દૂરાત્પરિહરન્તિ સ્મ પુરુષાદભયાત્કિલ
આ માનવખોર રાક્ષસોના ડરથી, એ વનમાં રહેતા બધા તપસ્વી અને વનવાસી લોકો હંમેશા દૂરથી જ વનને ટાળી જતા.
તેષાં પ્રવિશતાં તત્ર માર્ગમાવૃત્ય ભારત। દીપ્તાક્ષં ભીષણં રક્ષઃ મોલ્મુકં પ્રત્યપદ્યત
તેઓ વનમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે, હે ભરતવંશી, તેજસ્વી આંખો ધરાવતો ભયાનક કિર્મિર નામનો રાક્ષસ તેમનો રસ્તો રોકી ઊભો રહ્યો.
બાહૂ મહાન્તૌ કૃત્વા ચ તથાસ્યં ચ ભયાનકમ્। સ્થિતમાવૃત્યપન્થાનં યેન યાન્તિ કુરૂદ્વહાઃ
એ રાક્ષસે પોતાના હાથ બહુ મોટા કર્યા અને ચહેરો પણ ભયાનક બનાવી, એ રસ્તો અટકાવીને ઊભો રહ્યો જ્યા કુરુવીરો જઈ રહ્યા હતા.
દષ્ટોષ્ઠદંષ્ટ્રં તામ્રાક્ષં પ્રદીપ્તોર્ધ્વશિરોરુહમ્। સાર્કરશ્મિતડિચ્ચક્રં સબલાકમિવામ્બુદમ્
એના હોઠ અને દાંત ભીંસાયેલા, આંખો તાંબાની જેમ લાલ, વાળ જ્વાળાની જેમ ઊભા, અને મોં વીજળીથી ચમકતા વાદળ જેવું પહોળું હતું.
સૃજન્તં રાક્ષસીં માયાં મહાનાદનિનાદિતમ્। મુઞ્ચન્તં વિપુલાન્નાદાન્સતોયમિવ તોયદમ્
એ રાક્ષસે ભયાનક માયા ફેલાવી, જોરથી ગર્જના કરી, અને વાદળ પાણી વરસાવે તેમ ભયાનક અવાજો કાઢ્યા.
તસ્ય નાદેન સંત્રસ્તાઃ પક્ષિણઃ સર્વતોદિશમ્। વિમુક્તનાદાઃ સંપેતુઃ સ્થલજા જલજૈઃ સહ
એના ગર્જનાથી ડરીને, ચારે બાજુના જમીન અને પાણીમાં રહેતા બધા પક્ષીઓ ભયથી ઊડી ગયા અને ચુપ થઈ ગયા.
સંપ્રદ્રુતમૃગદ્વીપિમહિષર્ક્ષસમાકુલમ્। તદ્વનં તસ્ય નાદેન સંપ્રસ્થિતમિવાભવત્
એના ગર્જનાથી વનમાં હરણ, જંગલી પ્રાણી, ભેંસા અને રીંછ—all ભાગી પડ્યા, અને આખું વન જાણે હલનચલન કરવા લાગ્યું.
તસ્યોરુવાતાભિહતાસ્તામ્રપલ્લવબાહવઃ। વિદૂરજાતાશ્ચ લતાઃ સમાશ્લિષ્યન્તિ પાદપાન્
એના જોરદાર શ્વાસથી તાંબાં રંગની પાંદડાવાળા વૃક્ષો વળી ગયા અને દૂરની લતાઓ ઝાડને ચોંટીને રહી ગઈ.
તસ્મિન્ક્ષણેઽથ પ્રવવૌ મારુતો ભૃશદારુણઃ। રજસા સંવૃતં તેન નષ્ટર્ક્ષમભવન્નભઃ
એ સમયે અતિ ભયાનક પવન ફૂંકાઈ, ધૂળથી આકાશ ઢંકાઈ ગયું અને તારાઓ દેખાતા રહ્યા નહીં.
પઞ્ચાનાં પાણ્ડુપુત્રાણામવિજ્ઞાતો મહારિપુઃ। પઞ્ચાનામિન્દ્રિયાણાં તુ શોકાવેશ ઇવાતુલઃ
પાંચ પાંડવો એ મહારિપુને ઓળખી શક્યા નહીં, જેમ કે પાંચ ઇન્દ્રિયોને અચાનક આવતો દુઃખ ઓળખાતું નથી.
સ દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાન્દૂરાત્કૃષ્ણાજિનસમાવૃતાન્। આવૃણોત્તદ્વનદ્વારં મૈનાક ઇવ પર્વતઃ
એ રાક્ષસે દૂરથી કાળી કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલા પાંડવોને જોઈ, મુખ્ય વનમાર્ગ માઇનાક પર્વત જેવો બંધ કરી દીધો.
તં સમાસાદ્ય વિત્રસ્તા કૃષ્ણા કમલલોચના। અદૃષ્ટપૂર્વં સંત્રાસાન્ન્યમીલયત લોચને
એના નજીક પહોંચતાં જ કમળની આંખવાળી કૃષ્ણા ડરી ગઈ અને આવું દૃશ્ય ક્યારેય ન જોયું હોવાથી ભયથી આંખો બંધ કરી લીધી.
દુઃશાસનકરોત્સૃષ્ટવિપ્રકીર્ણશિરોરુહા। પઞ્ચપર્વતમધ્યસ્થા નદીવાકુલતાં ગતા
દુઃશાસનના હાથથી વાળ વિખેરાઈ ગયેલી, પાંચ પર્વતો વચ્ચે ઊભેલી કૃષ્ણા, જાણે પ્રવાહમાં પડેલી નદી જેવી લાગતી હતી.
વિમુહ્યમાનાં તાં તત્ર જગૃહુઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ। ઇન્દ્રિયાણિ પ્રસક્તાનિ વિષયેષુ યથારતિમ્
એ સમયે, ભયથી ગભરાયેલી કૃષ્ણાને પાંચેય પાંડવો sambhaali લીધા, જેમ ઇન્દ્રિયો વિષયોમાં ફસાઈ જાય ત્યારે સંયમ રાખવામાં આવે છે.
અથ તાં રાક્ષસીં માયામુત્થિતાં ઘોરદર્શનામ્। રક્ષોઘ્નૈર્વિવિધૈર્મન્ત્રૈર્ધૌમ્યઃ સમ્યક્પ્રયોજિતૈઃ
પછી ધૌમ્યે, રાક્ષસોનો નાશ કરનારા મંત્રો યોગ્ય રીતે બોલી, ઊભેલી ભયાનક રાક્ષસી માયાને દૂર કરવા લાગ્યા.
પશ્યતાં પાણ્ડુપુત્રાણાં નાશયામાસ વીર્યવાન્। સ નષ્ટમાયોઽતિબલઃ ક્રોધવિસ્ફારિતેક્ષણઃ
પાંડુપુત્રો સામે જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, તે શક્તિશાળી રાક્ષસે, ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, પોતાની માયા દૂર કરી અને સાચી તાકાત બતાવી.
કામમૂર્તિધરઃ ક્રૂરઃ કાલકલ્પો વ્યદૃશ્યત। તમુવાચ તતો રાજા દીર્ઘપ્રજ્ઞો યુધિષ્ઠિરઃ
ઈચ્છારૂપ ધારણ કરેલો, ભયાનક અને મૃત્યુ જેવો દેખાતો તે રાક્ષસ દેખાયો; ત્યારે બુદ્ધિશાળી યુધિષ્ઠિરે તેને પૂછ્યું.
કો ભવાન્કસ્ય વા કિં તે ક્રિયતાં કાર્યમુચ્યતામ્। પ્રત્યુવાચાથ તદ્રક્ષો ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્
"તમે કોણ છો? કોના છો? તમને શું જોઈએ છે? કહો, અહીં કયા કામે આવ્યા છો?" એમ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરના પ્રશ્નનો રાક્ષસે જવાબ આપ્યો.
અહં વકસ્ય વૈ ભ્રાતા કિર્મીર ઇતિ વિશ્રુતઃ। વનેઽસ્મિન્કામ્યકે શૂન્યે નિવસામિ ગતજ્વરઃ
"હું વકનો ભાઈ કિર્મીર છું, એમ જાણીતા છું. આ સુનસાન કામ્યક વનમાં નિરોગી રહીને વસું છું."
યુધિ નિર્જિત્ય પુરુષાનાહારં નિત્યમાચરન્। કે યૂયમભિસંપ્રાપ્તા ભક્ષ્યભૂતા મમાન્તિકમ્। યુધિ નિર્જિત્યવઃ સર્વાન્ભક્ષયિષ્યે ગતજ્વરઃ
"યુદ્ધમાં માણસોને હરાવીને, હું હંમેશા તેમને ખાવું છું. તમે કોણ છો, જે મારા ખોરાક બનવા અહીં આવ્યા છો? યુદ્ધમાં તમને જીતીને, નિરોગી રહીને, હું બધાને ભક્ષણ કરીશ."
યુધિષ્ઠિરસ્તુ તચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ। આચચક્ષે તતઃ સર્વં ગોત્રનામાદિ ભારત
તે દુષ્ટ રાક્ષસના વચન સાંભળી, યુધિષ્ઠિરે તેને પોતાનું અને પોતાના કુળનું નામ વિગતે કહ્યું, હે ભારત.
પાણ્ડવો ધર્મરાજોઽહં યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ। સહિતો ભ્રાતૃભિઃ સર્વૈર્ભીમસેનાર્જુનાદિભિઃ
"હું પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિર છું, જો તારા કાને એ સંભળાયું હોય. મારા બધા ભાઈઓ, ભીમસેન, અર્જુન અને બીજા બધા સાથે છું."
હૃતરાજ્યો વને વાસં વસ્તું કૃતમતિસ્તતઃ। વનમભ્યાગતો ઘોરમિદં તવ પરિગ્રહમ્
"રાજ્ય ગુમાવીને, અમે વનમાં રહેવાનો નિશ્ચય કર્યો છે; એટલે અમે આ ભયાનક અને તારો અધિકારવાળું વન શોધી આવ્યા છીએ."