તસ્ય તે શમ એવાસ્તુ પાણ્ડવૈર્ભરતર્ષભ। કુરુ મે વચનં રાજન્મા મૃત્યુવશમન્વગાઃ
એટલે પાંડવો સાથે શાંતિ રાખો, હે ભારતકુળના શ્રેષ્ઠ રાજા; મારા વચન માનો અને મૃત્યુના વશમાં ન થાઓ.
એવં તુ બ્રુવતસ્તસ્ય મૈત્રેયસ્ય વિશાંપતે। ઊરું કરિકરાકારં કરેણાભિજઘાન તઃ
મૈત્રેય આ રીતે બોલી રહ્યા હતા ત્યારે, હે રાજા, દુર્યોધને પોતાના હાથથી પોતાના હાથીની સુંડ જેવી જાંઘ પર પ્રહાર કર્યો.
દુર્યોધનઃ સ્મિતં કૃત્વા ચરણેનોલ્લિખન્મહીમ્। નકિંચિદુક્ત્વા દુર્મેધાસ્તસ્થૌ કિંચિદવાઙ્મુખઃ
દુર્યોધન સ્મિત સાથે પગથી જમીન ખંજવી રહ્યો હતો અને કંઈ બોલ્યા વિના, એ દુર્વિચારવાળો થોડું માથું નીચે કરીને ઊભો રહ્યો.
તમશુશ્રૂષમાણં તુ વિલિખન્તં વસુંધરામ્। દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનં રાજન્મૈત્રેયં કોપ આવિશત્
દુર્યોધન સાંભળતો હતો પણ જમીન ખંજવી રહ્યો હતો એ જોઈને, હે રાજા, મૈત્રેય ઋષિ ગુસ્સેથી ભરાઈ ગયા.
સ કોપવશમાપન્નો મૈત્રેયો મુનિસત્તમઃ। વિધિના સંપ્રયુક્તશ્ચ શાપાયાસ્ય મનો દધે
કોપમાં આવીને, મહાન ઋષિ મૈત્રેયે, વિધિના પ્રેરણે, તેને શાપ આપવા મનમાં નક્કી કર્યું.
તતઃ સ વાર્યુપસ્પૃશ્ય કોપસંરક્તલોચનઃ। મૈત્રેયો ધાર્તરાષ્ટ્રં તમશપદ્દુષ્ટચેતસમ્
પછી, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી અને પાણી સ્પર્શ કરીને, મૈત્રેયે ધૃતરાષ્ટ્રના એ દુષ્ટ મનવાળા પુત્રને શાપ આપ્યો.
યસ્માત્ત્વં મામનાદૃત્ય નેમાં વાચં ચિકીર્ષસિ। તસ્માદસ્યાતિમાનસ્ય સદ્યઃ ફલમવાપ્સ્યસિ
તમે મને અવગણ્યા અને મારા ઉપદેશને ધ્યાનમાં લીધા નથી, તેથી તારી અહંકારનું ફળ તું તરતજ ભોગવશે.
ત્વદભિદ્રોહસંયુક્તં યુદ્ધમુત્પત્સ્યતે મહત્। યત્ર ભીમો ગદાઘાતૈસ્તવોરું ભેત્સ્યતે બલી
તારા દુશ્મનાવટથી મોટું યુદ્ધ થશે, જેમાં ભીમ તારી જાંઘને ગદાના ઘા વડે તોડી નાખશે, હે બળવાન.
ઇત્યેવમુક્તે વચને ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ। પ્રસાદયામાસ મુનિં નૈતદેવં ભવેદિતિ
આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી, ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ ઋષિને મનાવવા પ્રયત્ન કર્યો કે, 'આવું ન થાય.'
શમં યાસ્યતિ ચેત્પુત્રસ્તવ રાજન્યદા તદા। શાયો ન ભવિતા તાત વિપરીતે ભવિષ્યતિ
જો તારો પુત્ર શાંતિની ઇચ્છા રાખશે, હે રાજા, તો આ શાપ લાગુ નહીં પડે; પણ જો એ વિરુદ્ધ વર્તશે તો ચોક્કસ થશે.
સવિલક્ષસ્તુ રાજેન્દ્રો દુર્યોધનપિતા તદા। મૈત્રેયં પ્રાહ કિર્મીરઃ કથં ભીમેન પાતિતઃ
ત્યારે દુર્યોધનના પિતા રાજાએ થોડી શરમ સાથે મૈત્રેયને પૂછ્યું: 'કિર્મીરને ભીમે કેવી રીતે માર્યો?'
નાહં વક્ષ્યામ્યસૂયા તે ન તે શુશ્રૂષતે સુતઃ। એષ તે વિદુરઃ સર્વમાખ્યાસ્યતિ ગતે મયિ
હું તમને કહેશ નથી, કેમ કે તમે મને મનમાં દુશ્મનાવટ રાખો છો અને તમારો પુત્ર પણ સાંભળતો નથી; મારા જતાં વિદુર તમને બધું કહી દેશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા મૈત્રેયઃ પ્રાતિષ્ઠત યથાગતમ્। કિર્મીરવધસંવિગ્નો ભયં દુર્યોધનો યયૌ
આ રીતે કહીને મૈત્રેય જેમ આવ્યા તેમ ચાલ્યા ગયા; કિર્મીરના મૃત્યુથી દુર્યોધન ડરી ગયો.
કિર્મીરસ્ય વધં ક્ષત્તઃ શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યતામ્। રક્ષસા ભીમસેનસ્ય કથમાસીત્સમાગમઃ
હે વિદુર, મને કિર્મીરના વધ વિશે સાંભળવાની ઇચ્છા છે; ભીમસેને એ રાક્ષસ સાથે કેવી રીતે મુલાકાત કરી, એ કહો.
શૃણુ ભીમસ્ય કર્મેદમતિમાનષકર્મણઃ। શ્રુતપૂર્વં મયા તેષાં કથાન્તેષુ પુનઃ પુનઃ
ભીમના એ મહાન અને અહંકારભર્યા કાર્યોની વાત સાંભળો, જે વારંવાર કથાઓના અંતે હું સાંભળી ચૂક્યો છું.
ઇતઃ પ્રયાતા રાજેન્દ્ર પાણ્ડવા દ્યૂતનિર્જિતાઃ। જગ્મુસ્ત્રિભિરહોરાત્રૈઃ કામ્યકં નામ તદ્વનમ્
હે રાજા, ત્યાંથી પાંડવો જુગારમાં હારીને નીકળી પડ્યા અને ત્રણ દિવસ-રાતમાં કામ્યક નામના વનમાં પહોંચ્યા.
રાત્રૌ નિશીથે ત્વાભીલે ગતેઽર્ધસમયે નૃપ। પ્રચારે પુરુષાદાનાં રક્ષસાં ઘોરકર્મણામ્
મધ્યરાત્રે, અંધકાર ઘેરાઈ ગયો ત્યારે, ભયાનક કર્મો કરનારા માનવખોર રાક્ષસો વનમાં ફરવા લાગ્યા.
તદ્વનં તાપસા નિત્યમશેષા વનચારિણઃ। દૂરાત્પરિહરન્તિ સ્મ પુરુષાદભયાત્કિલ
આ માનવખોર રાક્ષસોના ડરથી, એ વનમાં રહેતા બધા તપસ્વી અને વનવાસી લોકો હંમેશા દૂરથી જ વનને ટાળી જતા.
તેષાં પ્રવિશતાં તત્ર માર્ગમાવૃત્ય ભારત। દીપ્તાક્ષં ભીષણં રક્ષઃ મોલ્મુકં પ્રત્યપદ્યત
તેઓ વનમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે, હે ભરતવંશી, તેજસ્વી આંખો ધરાવતો ભયાનક કિર્મિર નામનો રાક્ષસ તેમનો રસ્તો રોકી ઊભો રહ્યો.
બાહૂ મહાન્તૌ કૃત્વા ચ તથાસ્યં ચ ભયાનકમ્। સ્થિતમાવૃત્યપન્થાનં યેન યાન્તિ કુરૂદ્વહાઃ
એ રાક્ષસે પોતાના હાથ બહુ મોટા કર્યા અને ચહેરો પણ ભયાનક બનાવી, એ રસ્તો અટકાવીને ઊભો રહ્યો જ્યા કુરુવીરો જઈ રહ્યા હતા.
દષ્ટોષ્ઠદંષ્ટ્રં તામ્રાક્ષં પ્રદીપ્તોર્ધ્વશિરોરુહમ્। સાર્કરશ્મિતડિચ્ચક્રં સબલાકમિવામ્બુદમ્
એના હોઠ અને દાંત ભીંસાયેલા, આંખો તાંબાની જેમ લાલ, વાળ જ્વાળાની જેમ ઊભા, અને મોં વીજળીથી ચમકતા વાદળ જેવું પહોળું હતું.
સૃજન્તં રાક્ષસીં માયાં મહાનાદનિનાદિતમ્। મુઞ્ચન્તં વિપુલાન્નાદાન્સતોયમિવ તોયદમ્
એ રાક્ષસે ભયાનક માયા ફેલાવી, જોરથી ગર્જના કરી, અને વાદળ પાણી વરસાવે તેમ ભયાનક અવાજો કાઢ્યા.
તસ્ય નાદેન સંત્રસ્તાઃ પક્ષિણઃ સર્વતોદિશમ્। વિમુક્તનાદાઃ સંપેતુઃ સ્થલજા જલજૈઃ સહ
એના ગર્જનાથી ડરીને, ચારે બાજુના જમીન અને પાણીમાં રહેતા બધા પક્ષીઓ ભયથી ઊડી ગયા અને ચુપ થઈ ગયા.
સંપ્રદ્રુતમૃગદ્વીપિમહિષર્ક્ષસમાકુલમ્। તદ્વનં તસ્ય નાદેન સંપ્રસ્થિતમિવાભવત્
એના ગર્જનાથી વનમાં હરણ, જંગલી પ્રાણી, ભેંસા અને રીંછ—all ભાગી પડ્યા, અને આખું વન જાણે હલનચલન કરવા લાગ્યું.
તસ્યોરુવાતાભિહતાસ્તામ્રપલ્લવબાહવઃ। વિદૂરજાતાશ્ચ લતાઃ સમાશ્લિષ્યન્તિ પાદપાન્
એના જોરદાર શ્વાસથી તાંબાં રંગની પાંદડાવાળા વૃક્ષો વળી ગયા અને દૂરની લતાઓ ઝાડને ચોંટીને રહી ગઈ.
તસ્મિન્ક્ષણેઽથ પ્રવવૌ મારુતો ભૃશદારુણઃ। રજસા સંવૃતં તેન નષ્ટર્ક્ષમભવન્નભઃ
એ સમયે અતિ ભયાનક પવન ફૂંકાઈ, ધૂળથી આકાશ ઢંકાઈ ગયું અને તારાઓ દેખાતા રહ્યા નહીં.
પઞ્ચાનાં પાણ્ડુપુત્રાણામવિજ્ઞાતો મહારિપુઃ। પઞ્ચાનામિન્દ્રિયાણાં તુ શોકાવેશ ઇવાતુલઃ
પાંચ પાંડવો એ મહારિપુને ઓળખી શક્યા નહીં, જેમ કે પાંચ ઇન્દ્રિયોને અચાનક આવતો દુઃખ ઓળખાતું નથી.
સ દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાન્દૂરાત્કૃષ્ણાજિનસમાવૃતાન્। આવૃણોત્તદ્વનદ્વારં મૈનાક ઇવ પર્વતઃ
એ રાક્ષસે દૂરથી કાળી કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલા પાંડવોને જોઈ, મુખ્ય વનમાર્ગ માઇનાક પર્વત જેવો બંધ કરી દીધો.
તં સમાસાદ્ય વિત્રસ્તા કૃષ્ણા કમલલોચના। અદૃષ્ટપૂર્વં સંત્રાસાન્ન્યમીલયત લોચને
એના નજીક પહોંચતાં જ કમળની આંખવાળી કૃષ્ણા ડરી ગઈ અને આવું દૃશ્ય ક્યારેય ન જોયું હોવાથી ભયથી આંખો બંધ કરી લીધી.
દુઃશાસનકરોત્સૃષ્ટવિપ્રકીર્ણશિરોરુહા। પઞ્ચપર્વતમધ્યસ્થા નદીવાકુલતાં ગતા
દુઃશાસનના હાથથી વાળ વિખેરાઈ ગયેલી, પાંચ પર્વતો વચ્ચે ઊભેલી કૃષ્ણા, જાણે પ્રવાહમાં પડેલી નદી જેવી લાગતી હતી.