દસ્યૂનામિવ યદ્વૃત્તં સભાયાં કુરુનન્દન। તેન ન ભ્રાજસે રાજંસ્તાપસાનાં સમાગમે
કુરુકુમાર, સભામાં જે થયું તે તો લૂંટારૂઓ જેવું વર્તન હતું; એથી તમે તપસ્વીઓની વચ્ચે તેજસ્વી દેખાતા નથી.
તતો વ્યાવૃત્ય રાજાનં દુર્યોધનમમર્ષણમ્। ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા મૈત્રેયો ભગવાનૃપિઃ
પછી, રાજાને અવગણીને, મહાન ઋષિ મૈત્રેયએ હઠીલા દુર્યોધનને મૃદુ વચનોમાં સંબોધન કર્યો.
દુર્યોધન મહાબાહો નિબોધ વદતાં વર। વચનં મે મહાભાગ બ્રુવતો યદ્ધિતં તવ
દુર્યોધન, મહાબાહુ, શ્રેષ્ઠ વક્તા, મારા હિતકારી વચનો ધ્યાનથી સાંભળ.
મા દ્રુહઃ પાણ્ડવાન્રાજન્કુરુષ્વ હિતમાત્મનઃ। પાણ્ડવાનાં કુરૂણાં ચ લોકસ્ય ચ નરર્ષભ
રાજા, પાંડવોને ક્યારેય દુઃખ ન આપ; તારો, પાંડવોનો, કુરુઓનો અને આખા લોકનો કલ્યાણ થાય એવું વર્તન કર.
પાણ્ડવાન્પ્રાપ્ય તાન્રાત્રૌ કિર્મીરો નામ રાક્ષસઃ। અવૃત્ય માર્ગં રૌદ્રાત્મા તસ્થૌ ગિરિવાચલઃ
પાંડવોને રાત્રે કિર્મીર નામનો રાક્ષસ રસ્તો રોકીને, પર્વત જેવો ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને ઊભો રહ્યો.
તં ભીમઃ સમરસ્લાઘી બલેન બલિનાં વરઃ। જઘાન પશુમારેણ વ્યાઘ્રઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
ત્યારે ભીમ, યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ અને બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, એ રાક્ષસને પોતાની તાકાતથી માર્યો, જેમ વાઘ નાનકડી શિકારને મારી નાખે.
પશ્ય દિગ્વિજયે રાજન્યથા ભીમેન પાતિતઃ। જરાસન્ધો મહેષ્વાસો નાગાયુતબલો યુધિ
જુઓ, ભીમે દિશાઓ પર વિજય મેળવતી વખતે, મહાન ધનુર્ધર અને દસ હજાર હાથીઓ જેટલી તાકાત ધરાવનારા જરાસંધને યુદ્ધમાં પરાજય આપ્યો હતો.
સંબન્ધી વાસુદેવશ્ચ શ્યાલાઃ સર્વે ચ પાર્ષતાઃ। તે હિ સર્વે નરવ્યાઘ્રાઃ શૂરા વિક્રાન્તયોધિનઃ
વાસુદેવ તેમના સગા છે અને બધા પાર્ષતો તેમના સાળાં છે; એ બધા પુરુષોમાં વાઘ સમાન, બહાદુર અને શક્તિશાળી યુદ્ધવીર છે.
સર્વે નાગાયુતપ્રાણા વજ્રસંહનના દૃઢઃ। સત્યવ્રતધરાઃ સર્વેસર્વે પુરુષમાનિનઃ
એ બધા દસ હજાર હાથીઓ જેટલી તાકાત ધરાવે છે, વીજળી જેવી મજબૂત કાયાં ધરાવે છે, સત્યના માર્ગે ચાલે છે અને પોતાને સાચા પુરુષ માને છે.
હન્તારો દેવશત્રૂણાં રક્ષસાં કામરૂપિણામ્। હિડિમ્બબકમુખ્યાનાં કિર્મીરસ્ ચ રક્ષસઃ। કસ્તાન્યુધિ સમાસીત જરામરણવાન્નરઃ
એ લોકો દેવોના દુશ્મનો અને રૂપ બદલતા રાક્ષસો, જેમા હિડીંબ અને બક મુખ્ય છે, તથા કિર્મીર જેવા રાક્ષસોના સંહારક છે; આવાં લોકો સામે યુદ્ધમાં કોણ ઊભો રહી શકે, જે જન્મ અને મરણના ચક્રમાં બંધાયેલો છે?
તસ્ય તે શમ એવાસ્તુ પાણ્ડવૈર્ભરતર્ષભ। કુરુ મે વચનં રાજન્મા મૃત્યુવશમન્વગાઃ
એટલે પાંડવો સાથે શાંતિ રાખો, હે ભારતકુળના શ્રેષ્ઠ રાજા; મારા વચન માનો અને મૃત્યુના વશમાં ન થાઓ.
એવં તુ બ્રુવતસ્તસ્ય મૈત્રેયસ્ય વિશાંપતે। ઊરું કરિકરાકારં કરેણાભિજઘાન તઃ
મૈત્રેય આ રીતે બોલી રહ્યા હતા ત્યારે, હે રાજા, દુર્યોધને પોતાના હાથથી પોતાના હાથીની સુંડ જેવી જાંઘ પર પ્રહાર કર્યો.
દુર્યોધનઃ સ્મિતં કૃત્વા ચરણેનોલ્લિખન્મહીમ્। નકિંચિદુક્ત્વા દુર્મેધાસ્તસ્થૌ કિંચિદવાઙ્મુખઃ
દુર્યોધન સ્મિત સાથે પગથી જમીન ખંજવી રહ્યો હતો અને કંઈ બોલ્યા વિના, એ દુર્વિચારવાળો થોડું માથું નીચે કરીને ઊભો રહ્યો.
તમશુશ્રૂષમાણં તુ વિલિખન્તં વસુંધરામ્। દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનં રાજન્મૈત્રેયં કોપ આવિશત્
દુર્યોધન સાંભળતો હતો પણ જમીન ખંજવી રહ્યો હતો એ જોઈને, હે રાજા, મૈત્રેય ઋષિ ગુસ્સેથી ભરાઈ ગયા.
સ કોપવશમાપન્નો મૈત્રેયો મુનિસત્તમઃ। વિધિના સંપ્રયુક્તશ્ચ શાપાયાસ્ય મનો દધે
કોપમાં આવીને, મહાન ઋષિ મૈત્રેયે, વિધિના પ્રેરણે, તેને શાપ આપવા મનમાં નક્કી કર્યું.
તતઃ સ વાર્યુપસ્પૃશ્ય કોપસંરક્તલોચનઃ। મૈત્રેયો ધાર્તરાષ્ટ્રં તમશપદ્દુષ્ટચેતસમ્
પછી, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી અને પાણી સ્પર્શ કરીને, મૈત્રેયે ધૃતરાષ્ટ્રના એ દુષ્ટ મનવાળા પુત્રને શાપ આપ્યો.
યસ્માત્ત્વં મામનાદૃત્ય નેમાં વાચં ચિકીર્ષસિ। તસ્માદસ્યાતિમાનસ્ય સદ્યઃ ફલમવાપ્સ્યસિ
તમે મને અવગણ્યા અને મારા ઉપદેશને ધ્યાનમાં લીધા નથી, તેથી તારી અહંકારનું ફળ તું તરતજ ભોગવશે.
ત્વદભિદ્રોહસંયુક્તં યુદ્ધમુત્પત્સ્યતે મહત્। યત્ર ભીમો ગદાઘાતૈસ્તવોરું ભેત્સ્યતે બલી
તારા દુશ્મનાવટથી મોટું યુદ્ધ થશે, જેમાં ભીમ તારી જાંઘને ગદાના ઘા વડે તોડી નાખશે, હે બળવાન.
ઇત્યેવમુક્તે વચને ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ। પ્રસાદયામાસ મુનિં નૈતદેવં ભવેદિતિ
આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી, ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ ઋષિને મનાવવા પ્રયત્ન કર્યો કે, 'આવું ન થાય.'
શમં યાસ્યતિ ચેત્પુત્રસ્તવ રાજન્યદા તદા। શાયો ન ભવિતા તાત વિપરીતે ભવિષ્યતિ
જો તારો પુત્ર શાંતિની ઇચ્છા રાખશે, હે રાજા, તો આ શાપ લાગુ નહીં પડે; પણ જો એ વિરુદ્ધ વર્તશે તો ચોક્કસ થશે.
સવિલક્ષસ્તુ રાજેન્દ્રો દુર્યોધનપિતા તદા। મૈત્રેયં પ્રાહ કિર્મીરઃ કથં ભીમેન પાતિતઃ
ત્યારે દુર્યોધનના પિતા રાજાએ થોડી શરમ સાથે મૈત્રેયને પૂછ્યું: 'કિર્મીરને ભીમે કેવી રીતે માર્યો?'
નાહં વક્ષ્યામ્યસૂયા તે ન તે શુશ્રૂષતે સુતઃ। એષ તે વિદુરઃ સર્વમાખ્યાસ્યતિ ગતે મયિ
હું તમને કહેશ નથી, કેમ કે તમે મને મનમાં દુશ્મનાવટ રાખો છો અને તમારો પુત્ર પણ સાંભળતો નથી; મારા જતાં વિદુર તમને બધું કહી દેશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા મૈત્રેયઃ પ્રાતિષ્ઠત યથાગતમ્। કિર્મીરવધસંવિગ્નો ભયં દુર્યોધનો યયૌ
આ રીતે કહીને મૈત્રેય જેમ આવ્યા તેમ ચાલ્યા ગયા; કિર્મીરના મૃત્યુથી દુર્યોધન ડરી ગયો.
કિર્મીરસ્ય વધં ક્ષત્તઃ શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યતામ્। રક્ષસા ભીમસેનસ્ય કથમાસીત્સમાગમઃ
હે વિદુર, મને કિર્મીરના વધ વિશે સાંભળવાની ઇચ્છા છે; ભીમસેને એ રાક્ષસ સાથે કેવી રીતે મુલાકાત કરી, એ કહો.
શૃણુ ભીમસ્ય કર્મેદમતિમાનષકર્મણઃ। શ્રુતપૂર્વં મયા તેષાં કથાન્તેષુ પુનઃ પુનઃ
ભીમના એ મહાન અને અહંકારભર્યા કાર્યોની વાત સાંભળો, જે વારંવાર કથાઓના અંતે હું સાંભળી ચૂક્યો છું.
ઇતઃ પ્રયાતા રાજેન્દ્ર પાણ્ડવા દ્યૂતનિર્જિતાઃ। જગ્મુસ્ત્રિભિરહોરાત્રૈઃ કામ્યકં નામ તદ્વનમ્
હે રાજા, ત્યાંથી પાંડવો જુગારમાં હારીને નીકળી પડ્યા અને ત્રણ દિવસ-રાતમાં કામ્યક નામના વનમાં પહોંચ્યા.
રાત્રૌ નિશીથે ત્વાભીલે ગતેઽર્ધસમયે નૃપ। પ્રચારે પુરુષાદાનાં રક્ષસાં ઘોરકર્મણામ્
મધ્યરાત્રે, અંધકાર ઘેરાઈ ગયો ત્યારે, ભયાનક કર્મો કરનારા માનવખોર રાક્ષસો વનમાં ફરવા લાગ્યા.
તદ્વનં તાપસા નિત્યમશેષા વનચારિણઃ। દૂરાત્પરિહરન્તિ સ્મ પુરુષાદભયાત્કિલ
આ માનવખોર રાક્ષસોના ડરથી, એ વનમાં રહેતા બધા તપસ્વી અને વનવાસી લોકો હંમેશા દૂરથી જ વનને ટાળી જતા.
તેષાં પ્રવિશતાં તત્ર માર્ગમાવૃત્ય ભારત। દીપ્તાક્ષં ભીષણં રક્ષઃ મોલ્મુકં પ્રત્યપદ્યત
તેઓ વનમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે, હે ભરતવંશી, તેજસ્વી આંખો ધરાવતો ભયાનક કિર્મિર નામનો રાક્ષસ તેમનો રસ્તો રોકી ઊભો રહ્યો.
બાહૂ મહાન્તૌ કૃત્વા ચ તથાસ્યં ચ ભયાનકમ્। સ્થિતમાવૃત્યપન્થાનં યેન યાન્તિ કુરૂદ્વહાઃ
એ રાક્ષસે પોતાના હાથ બહુ મોટા કર્યા અને ચહેરો પણ ભયાનક બનાવી, એ રસ્તો અટકાવીને ઊભો રહ્યો જ્યા કુરુવીરો જઈ રહ્યા હતા.