યાવદસ્ય પુનર્બુદ્ધિં વિદુરો નાપકર્ષતિ। પાણ્ડવાનયને તાવન્મન્ત્રયધ્વં હિતં મમ
વિદુર ફરીથી ધૃતરાષ્ટ્રનું મન બદલે એ પહેલાં, પાંડવોને અહીં લાવવાનો મારા હિતનો ઉપાય તાત્કાલિક વિચારો.
અથ પશ્યામ્યહં પાર્થાન્પ્રાપ્તાનિહ કથંચન। પુનઃ શોષં ગમિષ્યામિ નિરસુર્નિષ્પરિગ્રહઃ
નહીંતર જો હું પાંડુપુત્રોને અહીં કોઈ રીતે આવી ગયા જોઉં, તો હું ફરીથી દુઃખમાં પડીશ, સહારો વિના અને ખાલી થઈ જઈશ.
વિષમુદ્બન્ધનં ચૈવ શસ્ત્રમગ્નિપ્રવેશનમ્। કરિષ્યે ન હિ તાનૃદ્ધાન્પુનર્દ્રષ્ટુમિહોત્સહે
હું ઝેર, બંધન, શસ્ત્ર કે અગ્નિનો આશરો લઈશ; કેમ કે એ સમૃદ્ધ પાંડવોને ફરી અહીં જોઈ શકતો નથી.
કિં બાલિશમતિં રાજન્નાસ્થિતોસિ વિશાંપતે। ગતાસ્તે સમયં કૃત્વા નૈતદેવં ભવિષ્યતિ
રાજા, તું બાળક જેવી બુદ્ધિ કેમ રાખે છે? તેઓ સંધિ કરીને ગયા છે; હવે બધું તારા મનગમતું નહીં થાય.
સત્યવાક્યેઃ સ્વિતાઃ સર્વે પાણ્ડવા ભરતષભ। પિતુસ્તે વચનં તાત ન ગ્રહીષ્યન્તિ કર્હિચિતિ
ભારતશ્રેષ્ઠ, બધા પાંડવો સત્યવચન છે; પ્યારા, તેઓ ક્યારેય તારા પિતાનું કહેવાણ સ્વીકારશે નહીં.
અથવા તે ગ્રહીષ્યન્તિ પુનરેષ્યન્તિ વા પુરમ્। નિરસ્ય સમયં સર્વે પણોઽસ્માકં ભવિષ્યતિ
કે તો કદાચ તેઓ માની લેશે અને ફરી શહેરમાં આવી જશે; પણ જો તેઓ સંધિ તોડી નાખશે, તો દંડ આપણો જ થશે.
સર્વે ભવામો મધ્યસ્થા રાજ્ઞશ્છન્દાનુવર્તિનઃ। છિદ્રં બહુ પ્રપશ્યન્તઃ પાણ્ડવાનાં સુસંવૃતાઃ
ચાલો, આપણે બધા રાજાની ઈચ્છા પ્રમાણે મધ્યસ્થ રહીએ અને સતત તક શોધતા રહીએ, કારણ કે પાંડવો ખૂબ જ સાવધાન છે.
એવમેતન્મહાપ્રાજ્ઞ યથા વદસિ માતુલ। નિત્યં હિ મે કથયતસ્તવ બુદ્ધિર્વિરોચતે
મામા, તમે જે કહો છો એ સાચું છે, મહાપ્રજ્ઞ; તમે બોલો ત્યારે તમારો ઉપદેશ મને હંમેશાં યોગ્ય લાગે છે.
કામમીક્ષામહે સર્વે દુર્યોધન તવેપ્સિતમ્। ઐકમત્યં હિ નો રાજન્સર્વેષામેવ લક્ષયે
દુર્યોધન, અમે બધા તારી ઈચ્છા જોતાં બેઠા છીએ; રાજા, કેમ કે હું જોઈ રહ્યો છું કે આપણે બધા એકમત છીએ.
[નાગમિષ્યન્તિ તે ધીરા અકૃત્વા કાલસંવિદમ્। આગમિષ્યન્તિ ચેન્મોહાત્પુનર્દ્યૂતેન તાઞ્જય ।।]
તારા ધીર પાંડવો યોગ્ય સમય નક્કી કર્યા વિના નહીં આવે; પણ જો અજ્ઞાનવશ આવે તો, આપણે ફરીથી જૂએમાં એમને હરાવીએ.
એવમુક્તસ્તુ કર્ણેન રાજા દુર્યોધનસ્તદા। નાતિહૃષ્ટમનાઃ ક્ષિપ્રમભવત્સ પરાઙ્મુખઃ
કર્ણે આવું કહ્યું ત્યારે, રાજા દુર્યોધનનું મન બહુ પ્રસન્ન ન થયું અને તે તરત જ ઉદાસ થઈ ગયો.
ઉપલભ્ય તતઃ કર્ણો વિવૃત્ય નયને શુભે। રોષાદ્દુઃશાસનં ચૈવ સૌબલં ચ તમેવ ચ
પછી કર્ણે આ સમજીને, પોતાની સુંદર આંખો પહોળી કરી ગુસ્સાથી દુઃશાસન, સૌબલ અને રાજાને જોયા.
ઉવાચ પરમક્રુદ્ધ ઉદ્યમ્યાત્માનમાત્મના। અથો મમ મતં યત્તુ તન્નિબોધત ભૂમિપાઃ
તે સમયે, અત્યંત ગુસ્સે થયેલા તેમણે પોતાને સંભાળી ને કહ્યું: 'હવે, રાજાઓ, મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.'
પ્રિયં સર્વે કરિષ્યામો રાજ્ઞઃ કિં કરવામહે। ન ચાસ્ય શક્નુમઃ સ્થાતું પ્રિયે સર્વે હ્યતન્દ્રિતાઃ
'અમે બધા રાજાને ખુશ રાખીશું; બીજું શું કરીએ? રાજાને જે ગમતું હોય તેમાં આપણે કોઈ પણ વિરોધ કરી શકતા નથી, કેમ કે આપણે બધા જાગૃત અને સતર્ક છીએ.'
વયં તુ શસ્ત્રાણ્યાદાય રથાનાસ્થાય દંશિતાઃ। ગચ્છામઃ સહિતા હન્તું પાણ્ડવાન્વનગોચરાન્
'પણ ચાલો, આપણે બધા શસ્ત્રો લઈ, રથમાં ચડીને, પાંડવો જેઓ જંગલમાં રહે છે, તેમને મળીને મારી નાખવા જઈએ.'
તેષુ સર્વેષુ શાન્તેષુ ગતેષ્વવિદિતાં ગતિમ્। નિર્વિવાદા ભવિષ્યન્તિ ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તથા વયમ્
'જ્યારે તેઓ બધા શાંત થઈ જશે અને અજાણી દિશામાં ચાલ્યા જશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને આપણે પણ કોઈ વિવાદ વિના રહીશું.'
યાવદેવ પરિદ્યૂના યાવચ્છોકપરાયણાઃ। યાવન્મિત્રવિહીનાશ્ચ તાવદ્ગચ્છામ માચિરમ્
'જ્યાં સુધી તેઓ દુઃખી છે, શોકમાં ડૂબેલા છે અને મિત્રો વિના છે, ત્યાં સુધી આપણે વિલંબ કર્યા વિના તરત જ જઈએ.'
તસ્યતદ્વચનં શ્રુત્વા પૂજયન્તઃ પુનઃ પુનઃ। પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે પ્રત્યૂચુઃ સૂતજં તદા
આ શબ્દો સાંભળી, સૌએ તેમને વારંવાર સન્માન આપ્યો અને આનંદિત હૃદયથી રથચાલકના પુત્રને જવાબ આપ્યો.
એવમુક્ત્વા સુસંરબ્ધા રથૈઃ સર્વે પૃથક્પૃથક્। નિર્યયુઃ પાણ્ડવાન્હન્તું સહિતાઃ કૃતનિશ્ચયાઃ
આ રીતે કહીને, બધા જ ખૂબ ગુસ્સે થઈ, અલગ અલગ રથમાં ચડીને, પાંડવોને મારી નાખવાનો દૃઢ નિશ્ચય કરીને એકસાથે નીકળી પડ્યા.
તાન્પ્રસ્થિતાન્પરિજ્ઞાય કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ પ્રભુઃ। આજગામ વિશુદ્ધાત્મા દૃષ્ટ્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા
તેમને જતા જોઈ, પવિત્ર ચિત્તવાળા કૃષ્ણ દ્વૈપાયન ભગવાન, દૈવી દ્રષ્ટિથી બધું જોઈને ત્યાં આવ્યા.
પ્રતિષિધ્યાથ તાન્સર્વાન્ભગવાઁલ્લોકપૂજિતઃ। પ્રજ્ઞાચક્ષુષમાસીનમુવાચાભ્યેત્ય સત્વરમ્
પછી જગત દ્વારા પૂજ્ય એવા ભગવાને, સૌને રોકી લીધા અને ઝડપથી ત્યાં આવીને, બેઠેલા વિદુરને સંબોધીને કહ્યું.
ભગવન્નાહમપ્યેતદ્રોચયે દ્યૂતસંભવમ્। મન્યે તદ્વિધિનાઽઽકૃષ્ય કારિતોસ્મીતિ વૈ મુને
'હે ભગવાન, મને પણ આ જુગાર બિલકુલ પસંદ નથી; હે મુનિ, હું માનું છું કે કિસ્મતના કારણે જ હું તેમાં ખેંચાઈ ગયો.'
નૈતદ્રોચયતે ભીષ્મો ન દ્રોણો વિદુરો ન ચ। ગાન્ધાર્યા નેષ્યતે દ્યૂતં તત્ર મોહાત્પ્રવર્તિતમ્
'ભીષ્મ, દ્રોણ, વિદુર કે ગાંધારીને પણ આ જુગાર ગમતું નથી; આ બધું તો ભ્રમમાં થઈ ગયું.'
પરિત્યક્તું ન શક્નોમિ દુર્યોધનમચેતનમ્। પુત્રસ્નેહેન ભગવઞ્જાનન્નપિ યતવ્રત
'હે ભગવાન, જાણતાં છતાં પણ પુત્રપ્રેમથી હું મૂર્ખ દુર્યોધનને છોડી શકતો નથી.'
વૈચિત્રવીર્ય નૃપતે સત્યમાહ યથા ભવાન્। દૃઢં વિઝઃ પરં પુત્રં પરં પુત્રાન્ન વિદ્યતે
'હે રાજા, વિચિત્રવીર્યના પુત્ર, તમે સાચું કહ્યું: પિતાને માટે પુત્રથી વધારે પ્રિય બીજું કંઈ નથી.'
ઇન્દ્રોપ્યશ્રુનિપાતેન સુરભ્યા પ્રતિબોધિતઃ। અન્યૈઃ સમૃદ્ધૈરપ્યર્થૈર્ન સુતાનમન્યતે પરમ્
'સુરભી ગાયના આંસુઓથી જગાડાયેલા ઇન્દ્રે પણ, બીજા મોટા ધનસંપત્તિ મળતાં હોવા છતાં, પોતાના પુત્રોથી વધારે કંઈ માન્યું નહીં.'
અત્ર તે વર્તયિષ્યામિ ગહદાખ્યાનમુત્તમમ્। સુરભ્યાશ્ચૈવ સંવાદમિન્દ્રસ્ય ચ વિશાંપતે
'હવે હું તમને એક ઉત્તમ જૂની વાર્તા કહું છું, જેમાં સુરભી અને ઇન્દ્ર વચ્ચે થયેલો સંવાદ છે, હે રાજા.'
ત્રિવિષ્ટપગતા રાજન્સુરભી પ્રારુદત્કિલ। ગવાં માતા પુરા તાત તામિન્દ્રોઽન્વકૃપાયત
'એક વખત, હે રાજા, સ્વર્ગમાં રહેતી ગાયોની માતા સુરભીએ રડવાનું શરૂ કર્યું; ત્યારે ઇન્દ્રે તેના પર દયા ખાધી.'
કિમિદં રોદિષિ શુભે કચ્ચિત્ક્ષેમં દિવૌકસામ્। મનુષ્યેષ્વથવા ગોષુ નૈતદલ્પં ભવિષ્યતિ
'હે સુંદરે, તું કેમ રડે છે? દેવતાઓ, મનુષ્યો કે ગાયો બધું સારું છે ને? આ તો ચોક્કસ મોટું કારણ હશે.'
વિનિપાતો ન વઃ કશ્ચિદ્દૃશ્યતે ત્રિદશાધિપ। અહં તુ પુત્રં શોચામિ તેન રોદિમિ કૌશિક
'હે દેવતાઓના રાજા, અહીં તો કોઈ દુઃખ દેખાતું નથી; પણ, હે કૌશિક, હું મારા પુત્ર માટે દુઃખી છું, એ માટે રડું છું.'