ગત્વોત્તસયણં તેજો રસાનુદ્ધૃત્ય રશ્મિભિઃ। દક્ષિણાયનમાવૃત્તો મહીં વર્ષતિ વારિણા
તે સમયે સૂર્ય ઉત્તરાયણમાં જઈ, પોતાની કિરણોથી રસને ખેંચી, દક્ષિણાયન તરફ વળીને પૃથ્વી પર વરસાદ વરસાવે છે.
ક્ષેત્રભૂતે તતસ્તસ્મિન્નોષધીરોષધીયતિઃ। રવેસ્તેજઃ સમુદ્ધૃત્ય જનયામાસ વારિણા
પછી પૃથ્વી ખેતર બની, ઔષધિઓ અને વનસ્પતિઓ સૂર્યના તેજને ગ્રહણ કરીને, પાણીથી પોષાઈ વધવા લાગી.
નિષિક્તશ્ચન્દ્રતેજોભિઃ સૂયતે જગતો રવિઃ। ઓષધ્યઃ ષડ્રસા મેધ્યાસ્તદન્નં પ્રાણિનાં ભુવિ
ચંદ્રના તેજથી ભીંજાઈને, સૂર્ય જગતમાં શુદ્ધ અને છ સ્વાદવાળી ઔષધિઓ ઉત્પન્ન કરે છે, જે પૃથ્વી પર જીવજંતુઓનું અન્ન બને છે.
એવં ભાનુમયં હ્યન્નં ભૂતાનાં પ્રાણધારણમ્। નાથોઽયં સર્વભૂતાનાં તસ્માત્તં શરણં વ્રજ
આ રીતે, અન્ન સૂર્યથી ઉત્પન્ન થાય છે અને સર્વ પ્રાણીઓનું જીવન પોષે છે; એ બધા જીવોનાં રક્ષક છે, તેથી તું તેમના આશ્રયમાં જા.
રાજાનો હિ મહાત્માનો યોનિકર્મવિશોધિતાઃ। ઉદ્ધરન્તિ પ્રજાઃ સર્વાસ્તપ આસ્થાય પુષ્કલમ્
મહાન આત્માવાળા રાજાઓ, પોતાના જન્મ અને કર્મથી શુદ્ધ થઈ, કઠિન તપ ધારણ કરીને હંમેશાં પ્રજાનું ઉદ્ધાર કરતા આવ્યા છે.
ભૌમેન કાર્તવીર્યેણ વૈન્યેન નહુષેણ ચ। તપોયોગસમાધિસ્થૈરુદ્ધૃતા હ્યાપદઃ પ્રજાઃ
પૃથ્વીપતિ કાર્તવીર્ય, વૈન્ય અને નહુષે તપ અને યોગની એકાગ્રતાથી પોતાની પ્રજાને સંકટમાંથી બચાવી હતી.
તથા ત્વમપિ ધર્માત્મન્કર્મણા ચ વિશોધિતઃ। તપ આસ્થાય ધર્મેણ દ્વિજાતીન્ભર ભારત
એ જ રીતે, હે ધર્મનિષ્ઠ, તું પણ પોતાના કર્મથી શુદ્ધ થઈ, ધર્મ પ્રમાણે તપ ધારણ કરીને, હે ભારતવંશી, દ્વિજોની સેવા કર.
એવમુક્તસ્તુ ધૌમ્યેન તત્કાલસદૃશં વચઃ। તતસ્ત્વધ્યાપયામાસ મન્ત્રં સર્વાર્થસાધકમ્। અષ્ટાક્ષરં પરં મન્ત્રમાર્તસ્ય સતતં પ્રિયમ્
ધૌમ્યે સમયાનુકૂળ એવા વચનો કહ્યા પછી, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનાર, distressed લોકોના હંમેશાં પ્રિય એવા શ્રેષ્ઠ અષ્ટાક્ષર મંત્રનું પાઠન તેને શીખવાડ્યું.
[વિપ્રત્યાગસમાધિસ્થઃ સંયતાત્મા દૃઢવ્રતઃ। ધર્મરાજો વિશુદ્ધાત્મા તપ આતિષ્ઠદુત્તમમ્ ।।]
પવિત્ર હૃદયવાળા, દૃઢ વ્રતવાળા અને આત્મસંયમ ધરાવનારા ધર્મરાજાએ સંન્યાસની એકાગ્રતામાં સ્થિર રહી શ્રેષ્ઠ તપ આરંભ્યું.
પુષ્પોપહારૈર્બલિભિરર્ચયિત્વા દિવાકરમ્। સોઽવગાહ્ય જલં રાજા દેવસ્યાભિમુખોઽભવત્
પુષ્પો અને બલિથી સૂર્યદેવની પૂજા કરીને, રાજાએ જળમાં પ્રવેશ કર્યો અને દેવતાની દિશામાં મોખે ઊભો રહ્યો.
ગાઙ્ગેયં વાર્યુપસ્પૃશ્ય પ્રાણાયામેન તસ્થિવાન્। [શુચિઃ પ્રયતવાગ્ભૂત્વા સ્તોત્રમારબ્ધવાંસ્તતઃ
ગંગાપુત્રે પાણીનો સ્પર્શ કરીને, શ્વાસને સંયમમાં રાખી, શુદ્ધ મન અને મૌનવ્રત ધારણ કરીને સ્તોત્ર આરંભ્યું.
ત્વં ભાનો જગતશ્ચક્ષુસ્ત્વમાત્મા સર્વદેહિનામ્। ત્વં યોનિઃ સર્વભૂતાનાં ત્વમાચારઃ ક્રિયાવતાં
હે પ્રકાશરૂપ, તું જગતની આંખ છે, સર્વ જીવાત્માનો આત્મા છે. તું સર્વ પ્રાણીઓનો મૂળ છે અને કર્મ કરનારા લોકોના સારા વર્તન છે.
ત્વં ગતિઃ સર્વસાઙ્ખ્યાનાં યોગિનાં ત્વં પરાયણમ્। અનાવૃતાર્ગલદ્વારં ત્વં ગતિસ્ત્વં મુમુક્ષતામ્
તુજમાં જ્ઞાન શોધનારાઓનું લક્ષ્ય તું છે, યોગીઓનું શ્રેષ્ઠ આશ્રય તું છે. મુક્તિ ઇચ્છનારાઓ માટે તારો માર્ગ ખુલ્લો અને નિર્વિઘ્ન છે.
ત્વયા સંધાર્યતે લોકસ્ત્વયા લોકઃ પ્રકાશ્યતે। ત્વયાપવિત્રીક્રિયતે નિર્વ્યાજં પાલ્યતે ત્વયા
તારા દ્વારા જગત ટકી રહ્યું છે, તારા પ્રકાશથી જગત ઉજળે છે. તું જગતને પવિત્ર કરે છે અને નિષ્કપટપણે તેનું રક્ષણ કરે છે.
ત્વામુપસ્થાય કાલે તુ બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ। સ્વશાખાવિહિતૈર્મન્ત્રૈરર્ચન્ત્યૃષિગણાર્ચિત
યોગ્ય સમયે, વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણો અને ઋષિગણ પોતાની પોતાની શાખાના મંત્રોથી તારી પૂજા કરે છે.
તવ દિવ્યં રથં યાન્તમનુયાન્તિ વરાર્થિનઃ। સિદ્ધચારણગન્ધર્વા યક્ષગુહ્યકપન્નગાઃ
તારા દિવ્ય રથને અનુસરીને, વર માંગનાર લોકો, સિદ્ધ, ચારણ, ગંધર્વ, યક્ષ, ગુહ્યક અને પન્નગ તારી પાછળ ચાલે છે.
ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ વૈ દેવાસ્તથા વૈમાનિકા ગણાઃ। સોપેન્દ્રાઃ સમહેન્દ્રાશ્ચ ત્વામિષ્ટ્વાસિદ્ધિમાગતાઃ
ત્રેતીસ દેવતાઓ અને દૈવિક ગણા, ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર સહિત, તારી આરાધના કરીને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે.
ઉપયાન્ત્યર્ચયિત્વા તુ ત્વાં વૈ પ્રાપ્તમનોરથાઃ। દિવ્યમન્દારમાલાભિસ્તૂર્ણં વિદ્યાધરોત્તમાઃ
મનપસંદ ફળ મેળવીને, શ્રેષ્ઠ વિદ્યાધર તારી પૂજા કર્યા પછી, દિવ્ય મન્દારમાળાઓ લઈને તારી પાસે ઝડપથી આવે છે.
ગુહ્યાઃ પિતૃગણાઃ સપ્ત યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ। તે પૂજયિત્વા ત્વામેવ ગચ્છન્ત્યાશુ પ્રધાનતામ્
દિવ્ય અને માનવ, એ સાત ગુપ્ત પિતૃગણો તારી પૂજા કરીને જલ્દીથી શ્રેષ્ઠ સ્થાન મેળવે છે.
વસવો મરુતો રુદ્રા યે ચ સાધ્યા મરીચિપાઃ। વાલખિલ્યાદયઃ સિદ્ધાઃ શ્રેષ્ઠત્વં પ્રાણિનાં ગતાઃ
વસુ, મરુત, રુદ્ર, સાધ્ય, મરીચિપ અને વાલખિલ્યાદિ સિદ્ધો સર્વે જીવોમાં શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરી છે.
સબ્રહ્મકેષુ લોકેષુ સપ્તસ્વપ્યખિલેષુ ચ। ન તદ્ભૂતમહં મન્યે યદર્કાદતિરિચ્યતે
બ્રહ્મા સહિતના સાતેય લોકોમાં, હું એવું કોઈપણ પ્રાણી માનતો નથી જે સૂર્યથી વધારે હોય.
સન્તિ ચાન્યાનિ સત્વાનિવીર્યવન્તિ મહાન્તિ ચ। ન તુ તેષાં તથા દીપ્તિઃ પ્રભાવો વાયથા તવ
બીજા પણ ઘણા શક્તિશાળી અને મહાન જીવ છે, પણ તારી જેવી કાંતિ કે શક્તિ કોઈની નથી.
જ્યોતીષિત્વયિ સર્વાણિ ત્વં સર્વજ્યોતિષાં પતિઃ। ત્વયિસત્ત્વં ચ સત્ત્વં ચ સર્વેભાવાશ્ચ સાત્ત્વિકાઃ
તમામાં સર્વ પ્રકાશ છે, તું સર્વ તેજનો સ્વામી છે. સર્વ સત્વ અને સાત્ત્વિક ભાવ તારી અંદર છે.
ત્વત્તેજસા કૃતંચક્રં સુનાભં વિશ્વકર્મણા। દેવારીણાં મદો યેન નાશિતઃ શાર્ઙ્ગધન્વના
તારા તેજથી વિશ્વકર્માએ સુંદર નાભાવાળું ચક્ર બનાવ્યું, જેના દ્વારા શારંગધારીએ દેવશત્રુઓનો અહંકાર નાશ કર્યો.
ત્વમાદાયાંશુભિસ્તેજો નિદાઘે સર્વદેહિનામ્। સર્વૌષધિરસાનાં ચ પુનર્વર્ષાસુ મુઞ્ચસિ
ઉનાળામાં તું તારા કિરણોથી સર્વ જીવોની તાકાત ખેંચે છે અને વરસાદમાં એ શક્તિ ફરીથી સર્વ ઔષધિઓમાં છોડે છે.
તપન્ત્યન્તે દહન્ત્યન્યે ગર્જન્ત્યન્યે તથા ઘનાઃ। વિદ્યોતન્તે પ્રવર્ષન્તિ તવ પ્રાવૃષિ રશ્મયઃ
પછી કેટલાક તાપ આપે છે, કેટલાક સળગાવે છે, અને કેટલાક ગર્જના કરે છે—એજ રીતે વાદળો પણ કરે છે; તારા કિરણો વરસાદમાં વીજવે છે, ગર્જે છે અને વરસે છે.
ન તથા સુખયત્યગ્નિર્ન પ્રાવારા ન કમ્બલાઃ। શીતવાતાર્દિતં લોકં યથા તવ મરીચયઃ
ઠંડી અને પવનથી પીડાતા લોકો માટે તારા કિરણો જેટલો આરામ અગ્નિ, ચાદર કે કમ્બળ પણ આપી શકતા નથી.
ત્રયોદશદ્વીપવતીં ગોભિર્ભાસયસે મહીમ્। ત્રયાણામપિ લોકાનાં હિતાયૈકઃ પ્રવર્તસે
તારા કિરણોથી તું તે ત્રયોદશ દ્વીપવાળી ધરાને પ્રકાશિત કરે છે; તું એકલોજ ત્રણેય લોકના કલ્યાણ માટે કાર્ય કરે છે.
તવ યદ્યુદયો ન સ્યાદન્ધં જગદિદં ભવેત્। ન ચ ધર્માર્થકામેષુ પ્રવર્તેરન્મનીષિણઃ
તારો ઉદય ન થાય તો આ જગત અંધકારમાં ડૂબી જાય અને જ્ઞાની લોકો ધર્મ, અર્થ કે કામમાં પ્રવૃત્ત ન થાય.
આધાનપશુબન્ધેષ્ટિમન્ત્રયજ્ઞતપઃક્રિયાઃ। ત્વત્પ્રસાદાદવાપ્યન્તે બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં ગણૈઃ
યજ્ઞની શરૂઆત, પશુબલી, હવન, મંત્રોચ્ચાર, યજ્ઞ અને તપસ્યા—આ બધું બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય લોકો તારી કૃપાથી જ પૂર્ણ કરી શકે છે.