ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ત્રિસ્તાશ્ચ નિખિલેનોપલભ્ય તત્। ગમનં પરિકર્ષં ચ કૃષ્ણાયા દ્યૂતમણ્ડલે
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની પત્નીઓએ જ્યારે કૃષ્ણાની જુગારની સભામાં થયેલી અપમાની અને ખેંચાઈને લઈ જવામાં આવી એ વાત આખી જાણીને—
રુરુદુઃ સુસ્વનં સર્વા વિનિન્દન્ત્યઃ કુરૂન્ભૃશમ્। દધ્યુશ્ચ સુચિરં કાલં કરાસક્તમુખામ્બુજાઃ
બધી જ સ્ત્રીઓ ઉંચે અવાજે રડી પડી અને કુરુઓને ખૂબ દોષ આપતી રહી; અને લાંબા સમય સુધી હાથમાં માથું દબાવીને બેઠી રહી.
રાજા ચ ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ પુત્રાણામનયં તદા। ધ્યાયન્નુદ્વિગ્નહૃદયો ન શાન્તિમધિજગ્મિવાન્
રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર પોતાના પુત્રોએ કરેલા દુષ્કર્મને યાદ કરીને, ચિંતિત હૃદયથી, શાંતિ મેળવી શક્યા નહીં.
સ ચિન્તયન્નનેકાગ્રઃ શોકવ્યાકુલચેતનઃ। ક્ષત્તુઃ સમ્પ્રેષયામાસ શીઘ્રમાગમ્યતામિતિ
એ રીતે અનેક ચિંતામાં ડૂબેલા અને દુઃખથી વ્યાકુળ મનથી, ધૃતરાષ્ટ્રે વિદુરને તરત બોલાવવાની today આપી.
તતો જગામ વિદુરો ધૃતરાષ્ટ્રનિવેશનમ્। તં પર્યપૃચ્છત્સંવિગ્નો ધૃતરાષ્ટ્રો જનાધિપઃ
પછી વિદુર ધૃતરાષ્ટ્રના મહેલમાં ગયો, અને ચિંતિત રાજાએ તેને પ્રશ્ન કર્યો.
વનં ગતેષુ પાર્થેષુ નિર્જિતેષુ દુરોદરે। ધૃતરાષ્ટ્રં મહારાજ તદા ચિન્તા સમાવિશત્
જ્યારે પાંડવો જુગારની સભામાં હારીને વનમાં ગયા, ત્યારે મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રને ભારે ચિંતા ઘેરી વળી.
તં ચિન્તયાનમાસીનં ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્। નિઃ શ્વસન્તમનેકાગ્રમિતિ હોવાચ સઞ્જયઃ
સંજયએ કહ્યું: ધૃતરાષ્ટ્રને બેઠેલા, ચિંતામાં ડૂબેલા, ઊંડા શ્વાસ લેતા અને એકાગ્ર મનથી બેઠેલા જોઈને, મેં એમને આ રીતે કહ્યું.
અવાપ્ય વસુસમ્પૂર્ણાં વસુધાં વસુધાધિપ। પ્રવ્રાજ્ય પાણ્ડવાન્રાજ્યાદ્રાજન્કિમનુશોચસિ
હે ધરતીના રાજા, તું ધનથી ભરેલી ધરતી મેળવી અને પાંડવોને રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યા, તો હવે તને શા માટે દુઃખ થાય છે?
અશોચ્યત્વં કુતસ્તેષાં યેષાં વૈરં ભવિષ્યતિ। પાણ્ડવૈર્યુદ્ધશૌણ્ડૈર્હિ બલવદ્ભિર્મહારથૈઃ
જેઓ સાથે હવે વૈર ઊભું થશે, એવા પાંડવો માટે તને દુઃખ કેમ? કારણ કે પાંડવો તો યુદ્ધમાં પારંગત અને શક્તિશાળી મહારથી છે.
તવેદં સુકૃતં રાજન્મહદ્વૈરમુપસ્થિતમ્। વિનાશો યેન લોકસ્ય સાનુબન્ધો ભવિષ્યતિ
હે રાજા, તારા આ કર્મથી મોટું વૈર ઊભું થયું છે, જેના કારણે આખા જગતનો અને તેના સંબંધીઓનો વિનાશ થવાનો છે.
વાર્યમાણો હિ ભીષ્મેણ દ્રોણેન વિદુરેણ ચ। પાણ્ડવાનાં પ્રિયાં ભાર્યાં દ્રૌપદીં ધર્મચારિણીમ્
ભીષ્મ, દ્રોણ અને વિદુરે રોક્યા છતાં, તમારા પુત્રએ પાંડવોની પ્રિય પત્ની, ધર્મનિષ્ઠ દ્રૌપદીને બોલાવવા માટે માણસ મોકલ્યો.
પ્રાહિણોદાનયેહેતિ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ। સૂતપુત્રં સુમન્દાત્મા નિર્લજ્જઃ પ્રાતિકામિનમ્
તમારો પુત્ર દુશ્ટ અને નિર્લજ્જ દુર્યોધને રથચાલકના પુત્ર પ્રતિકામિને કહ્યું: 'જાઓ, દ્રૌપદીને અહીં લાવો.'
યસ્મૈ દેવાઃ પ્રયચ્છન્તિ પુરુષાય પરાભવમ્। બુદ્ધિં તસ્યાપકર્ષન્તિ સોઽવાચીનાનિ પશ્યતિ
જેનાં પર દેવતાઓ હાર લાવવાનું નક્કી કરે છે, તેની સમજદારી તેઓ ખેંચી લે છે અને પછી એ માણસ બધું ઉલટું જ જોઈ શકે છે.
બુદ્ધૌ કલુષભૂતાયાં વિનાશે સમુપસ્થિતે। અનયો નયસઙ્કાશો હૃદયાન્નાપસર્પતિ
જ્યારે મન બગડી જાય અને વિનાશ નજીક આવે, ત્યારે ખોટું પણ સાચા જેવું લાગવા લાગે છે અને એ ભ્રમ દિલમાંથી દૂર જ થતો નથી.
અનર્થાશ્ચાર્થરૂપેણ અર્થાશ્ચાનર્થરૂપિણઃ। ઉત્તિષ્ઠન્તિ વિનાશાય નૂનં તચ્ચાસ્ય રોચતે
અનર્થ પણ ક્યારેક લાભના રૂપમાં દેખાય છે અને લાભ પણ અનર્થ જેવો લાગે છે; આવા ભ્રમથી વિનાશ નજીક આવે છે અને એ જ તેને ગમતું હોય છે.
ન કાલો દણ્ડમુદ્યમ્ય શિરઃ કૃન્તતિ કસ્યચિત્। કાલસ્ય બલમેતાર્વાદ્વપરીતાર્થદર્શનમ્
સમય કોઈનું માથું કાપતો નથી; પણ સમયની શક્તિથી માણસને બધું ખોટું જ દેખાય છે.
આસાદિતમિદં ઘોરં તુમુલં રોમહર્ષણમ્। પાઞ્ચાલીમપકર્ષદ્ભિઃ સભામધ્યે તપસ્વિનીમ્
પાંચાલી જેવી તપસ્વિ સ્ત્રીને સભામાં ખેંચી લાવવું એ કેટલું ભયાનક, ભયાવહ અને રોમાંચક કામ થયું છે!
અયોનિજાં રૂપવતીં કુલે જાતાં વિભાવસોઃ। કો નુ તાં સર્વધર્મજ્ઞાં પરિભૂય યશસ્વિનીમ્
જે સુંદર, અગ્નિમાંથી જન્મેલી અને ઉચ્ચ કુળમાં પેદા થયેલી છે, એવી સર્વધર્મ જાણનારી અને યશસ્વિ દ્રૌપદીનું અપમાન કોણ કરી શકે?
પર્યાનયેત્સભામધ્યે વિના દુર્દ્યૂતદેવિનમ્। સ્ત્રીધર્મિણી વરારોહા શોણિતેન પરિપ્લુતા
કોઈ દુર્ભાગ્યશાળી જુગારદેવી વિના, લોહીથી ભીંજાયેલી, સારા સ્વભાવ અને સુંદર દેહવાળી એવી સ્ત્રીને સભામાં કોણ લાવી શકે?
એકવસ્ત્રાથ પાઞ્ચાલી પાણ્ડવાનભ્યવૈક્ષત। હૃતસ્વાન્હૃતરાજ્યાંશ્ચ હૃતવસ્ત્રાન્હૃતશ્રિયઃ
પછી એક જ વસ્ત્રમાં પાંચાલી પાંડવો તરફ જોઈ રહી હતી—જેઓ પોતાનો સર્વસ્વ, રાજ્ય, વસ્ત્ર અને યશ ગુમાવી બેઠા હતા.
વિહીનાન્સર્વકામેભ્યો દાસભાવમુપાગતાન્। ધર્મપાશપરિક્ષિપ્તાનશક્તાનિવ વિક્રમે
જે બધા સુખોથી વંચિત, દાસ બની ગયા, ધર્મના બંધનમાં બંધાઈને, કંઈ કરી શકતા નહોતા—એવી સ્થિતિમાં હતા.
ક્રુદ્ધાં ચાનર્હતીં કૃષ્ણાં દુઃખિતાં કુરુસંસદિ। દુર્યોધનશ્ચ કર્ણશ્ચ કટુકાન્યભ્યભાષતામ્
કૃષ્ણા, જે આ બધું સહન કરવા લાયક નહોતી, કુરુ સભામાં દુઃખી અને ક્રોધિત હતી; ત્યારે દુર્યોધન અને કર્ણએ તેને કડવી વાતો કહી.
તસ્યાઃ કૃપણચક્ષુર્ભ્યાં પ્રદહ્યેતાપિ મેદિની
એના દયનીય આંખો એટલી તીવ્ર હતી કે, એથી આખી ધરતી સળગી શકે એવી લાગતી હતી.
અપિ શેષં ભવેદદ્ય પુત્રાણાં મમ સઞ્જય। ભરતાનાં સ્ત્રિયઃ સર્વા ગાન્ધાર્યા સહ સઙ્ગતાઃ
સંજય, આજે મારા પુત્રોમાંથી કોઈ બચશે કે નહીં? બધા ભરતકુળની સ્ત્રીઓ ગાંધારી સાથે ભેગી થઈ છે.
પ્રાકોશન્ભૈરવં તત્ર દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાં સભાગતામ્। ધર્મિષ્ટાં ધર્મપત્નીં ચ રૂપયૌવનશાલિનીમ્
જ્યારે સભામાં ધર્મનિષ્ઠ, પતિવ્રતા અને રૂપ-યૌવનથી ભરપૂર કૃષ્ણાને જોઈ, ત્યારે ત્યાં બધાએ ભયથી રડવાનું શરૂ કર્યું.
પ્રજાભિઃસહ સઙ્ગમ્ય હ્યનુશોચન્તિ નિત્યશઃ। અગ્નિહોત્રાણિ સાયાહ્ને ચ ચાહૂયન્ત સર્વશઃ
લોકો સાથે ભેગા થઈને તેઓ સતત શોક કરતા; અને સાંજે બધા અગ્નિહોત્ર યથાવિધિ કરવામાં આવ્યા.
બ્રાહ્મણાઃ કુપિતાશ્ચાસન્દ્રૌપદ્યાઃ પરિકર્ષણે। આસીન્નિષ્ઠાનકો ઘોરો નિર્ઘાતશ્ચ મહાનભૂત્
દ્રૌપદીના અપમાનથી બ્રાહ્મણો ગુસ્સે થઈને મૌન બેસી ગયા; ભયાનક શાંતિ અને ભારે ગર્જના પ્રસરી ગઈ.
દિવ ઉલ્કાશ્ચાપતન્ત રાહુશ્ચાર્કમુપાગ્રસત્। અપર્વણિ મહાઘોરં પ્રજાનાં જયન્ભયમ્
આકાશમાંથી ઉલ્કાઓ પડવા લાગી, રાહુએ સૂર્યને ઢાંકી લીધો અને અસમયે જ પ્રજામાં મોટું ભય ફેલાઈ ગયું.
તથૈવ રથશાલાસુ પ્રાદુરાસીદ્ધુતાશનઃ। ધ્વજાશ્ચાપિ વ્યશીર્યન્ત ભરતાનામભૂતયે
એ જ રીતે રથશાળાઓમાં અચાનક અગ્નિ પ્રગટ્યો અને ભરતોના ધ્વજાઓ ફાટી પડ્યા, જે દુર્ભાગ્યનું સંકેત હતું.
દુર્યોધનસ્યાગ્નિહોત્રે પ્રાક્રોશન્ભૈરવં શિવાઃ। તાસ્તદા પ્રત્યભાષન્ત રાસભાઃ સર્વતો દિશઃ
દુર્યોધનના યજ્ઞકુંડ પાસે ભયાનક રીતે શિયાળોએ હાહાકાર કર્યો અને દરેક દિશામાં ગધેડાંઓએ પણ અવાજ કર્યો.