પાણ્ડવં શોભયન્ત્યેતે ષડ્ગુણાઃ પુરુષોત્તમમ્। તસ્માદસ્યોપઘાતેન પ્રજાઃ પરમપીડિતાઃ
આ છ ગુણો પાંડવને શોભાવે છે; તેથી, તેમના દુઃખથી લોકો ખૂબ જ પીડાય છે.
ઔદકાનીવ સત્વાનિ ગ્રીષ્મે સલિલસઙ્ક્ષયાત્। પીડયા પીડિતં સર્વં જગદસ્ય જગત્પતેઃ
જેમ પાણી પર આધારિત પ્રાણીઓ ઉનાળામાં પાણીની તંગીથી પીડાય છે, તેમ દુનિયા પણ આ જગતના સ્વામીના દુઃખથી પીડાઈ રહી છે.
મૂલસ્યૈવોપઘાતેન વૃક્ષઃ પુષ્પફલોપગઃ। મૂલં હ્યેષ મનુષ્યાણાં ધર્મરાજો મહાદ્યુતિઃ
જ્યારે વૃક્ષના મૂળને નુકસાન થાય, ત્યારે ફૂલ-ફળવાળું વૃક્ષ પણ દુઃખી થાય છે; એ જ રીતે ધર્મરાજ, જે માનવજાતિના મૂળ છે, તેમને નુકસાન થાય છે.
પુષ્પં ફલં ચ પત્રં ચ શાખાસ્તસ્યેતરે જનાઃ। તે ભ્રાતર ઇવ ક્ષિપ્રં સપુત્રાઃ સહબાન્ધવાઃ
ફૂલ, ફળ અને પાંદડા એ અન્ય લોકો છે, જે શાખાઓ સમાન છે; ભાઈઓ પણ પોતાના પુત્રો અને સગા સાથે જલ્દી જ વિદાય લેશે.
ગચ્છન્તમનુગચ્છામો યેન ગચ્છતિ પાણ્ડવઃ। ઉદ્યાનાનિ પરિત્યજ્ય ક્ષેત્રાણિ ચ ગૃહાણિ ચ
પાંડવ જ્યાં જાય, ત્યાં આપણે પણ જઈશું, આપણા બગીચા, ખેતરો અને ઘરો બધું છોડી દઈશું.
એકદુઃખસુખાઃ પાર્થમનુયામ સુધાર્મિકમ્। સમુચ્છ્રિતપતાકાનિ પરિધ્વસ્તાજિરાણિ ચ
પાર્થના સુખ-દુઃખમાં ભાગીદારી કરી, આપણે એ ધર્મનિષ્ઠને અનુસરીએ, જ્યાં ઊંચા ધ્વજ અને ખંડેર આંગણાં છે.
ઉપાત્તધનધાન્યાનિ હૃતસારાણિ સર્વશઃ। રજસાઽપ્યવકીર્ણાનિ પરિત્યક્તાનિ દૈવતૈઃ
જે ધન અને અનાજ મેળવાયું હતું, તેનું સારું બધે જ ખૂંચાઈ ગયું હતું, ધૂળથી ઢંકાઈ ગયું હતું અને દેવતાઓએ પણ તેને ત્યજી દીધું હતું.
મૂષકૈઃ પરિધાવદ્ભિરુદ્બલૈરાવૃતાનિ ચ। અપેતોદકધૂમાનિ હીનસંમાર્જનાનિ ચ
મજબૂત ઉંદરો દોડતા હતા, પાણી અને ધૂમ પણ નહોતું, અને ઘરની યોગ્ય સફાઈ પણ રહી નહોતી.
પ્રનષ્ટબલિકર્મેજ્યામન્ત્રહોમજપાનિ ચ। દુષ્કાલેનેવ ભગ્નાનિ ભિન્નભાજનવન્તિ ચ
બલિ, કર્મ, યજ્ઞ, મંત્ર, હોળી અને જપ બધું જ ખોવાઈ ગયું હતું; દુઃખના સમયમાં બધું તૂટી ગયું હતું અને વાસણો પણ તૂટી ગયેલા હતા.
અસ્મત્ત્યક્તાનિ વેશ્માનિ સૌબલઃ પ્રતિપદ્યતામ્। વનં નગરમેવાસ્તુ યેન ગચ્છન્તિ પાણ્ડવાઃ
અમે જે ઘર છોડ્યા છે, તે સૌબલાને મળી જાય; અને જે લોકો પાંડવોને લઈ જાય છે, તેમના માટે જંગલ જ શહેર બની જાય.
અસ્માભિશ્ચ પરિત્યક્તં પુરં સમ્પદ્યતાં વનમ્। બિલાનિ દંષ્ટ્રિણઃ સર્વે વાનિ મૃગપક્ષિણઃ
અમે જે શહેર છોડ્યું છે, તે જંગલ બની જાય; બધા બિલ્લાઓ દાંતવાળા પ્રાણીઓના અને જંગલ પક્ષીઓ અને પશુઓના થઈ જાય.
ત્યજન્ત્વસ્મદ્ભયાદ્ભીતા ગજાઃ સિંહા વનાન્યપિ। અનાક્રાન્તં પ્રપદ્યન્તઃ સેવમાનં ત્યજન્તુ ચ
હાથી અને સિંહ, અમારા ડરે, જંગલ પણ છોડીને ચાલ્યા જાય; અને જે હજુ આવ્યા નથી કે સેવા કરે છે, તેઓ પણ છોડી દે.
તૃણમાંસફલાદાનાં દેશાંસ્ત્યક્ત્વા મૃગદ્વિજાઃ। વયં પાર્થૈર્વને સમ્યક્સહ વત્સ્યામ નિર્વૃતાઃ
ઘાસ, માંસ અને ફળ મળતાં પ્રદેશો છોડીને, બધા પશુ અને પક્ષીઓ પણ ચાલ્યા જાય; અમે પાંડવો સાથે જંગલમાં આનંદથી રહીશું.
ઇત્યેવં વિવિધા વાચો નાનાજનસમીરિતાઃ। શુશ્રાવ પાર્થઃ શ્રુત્વા ચ ન વિચક્રેઽસ્ય માનસમ્
આ રીતે અનેક લોકોના અલગ અલગ શબ્દો પાર્થે સાંભળ્યા; પણ આ બધું સાંભળીને પણ તેના મનમાં કોઈ ઉથલપાથલ થઈ નહીં.
તતઃ પ્રાસાદસંસ્થાસ્તુ સમન્તાદ્વૈ ગૃહે ગૃહે। બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં શૂદ્રાણાં ચૈવ યોષિતઃ
પછી મહેલના દરેક ઘરમાંથી, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર સ્ત્રીઓ બહાર આવી.
ગત્વા સ્વગૃહજાલાનિ ઉત્પાટ્યાવરણાનિ ચ। દદૃશુઃ પાણ્ડવાન્દીનાન્વલ્કલાજિનવાસસઃ
પોતાના ઘરોમાં જઈને, પડદાં ઉખાડી, તેમણે પાંડવોને જોયા, જે દુઃખી અને વાલકળ અને ચામડાં પહેરીને ઉભા હતા.
કૃષ્ણાં ત્વદૃષ્ટપૂર્વાં તાં વ્રજન્તીં પદ્ભિરેવ ચ। એકવસ્ત્રાં રુદન્તીં તાં મુક્તકેશીં રજસ્વલામ્
તેમણે કૃષ્ણાને જોઈ, જેને ક્યારેય આવી હાલતમાં જોયી નહોતી—પગપાળા ચાલતી, એક જ કપડાંમાં, રડતી, વાળ ખુલ્લા અને માસિક ધર્મમાં.
દૃષ્ટ્વા તદા સ્ત્રિયઃ સર્વા વિવર્ણવદના ભૃશમ્। વિલપ્ય બહુધા મોહાદ્દુઃખશોકેન પીડિતાઃ। હાહા ધિગ્ધિગ્ધિગિત્યુક્ત્વા નેત્રૈરશ્રૂણ્યવર્તયન્
આ જોઈને, બધી સ્ત્રીઓના ચહેરા ફિક્કા પડી ગયા, તેઓ અનેક રીતે રડવા લાગી, દુઃખ અને શોકથી પીડાઈ; 'હાય! ધિક્કાર છે!' એમ બોલી અને આંખોના આંસુ પુંછવા લાગી.
જનસ્યાથ વજઃ શ્રુત્વા સ રાજા ભ્રાતૃભિઃ સહ। ઉદ્દિશ્ય વનાવાસાય પ્રતસ્થે કૃતનિશ્ચયઃ
પછી, લોકોના આ રડવાનો અવાજ સાંભળી, રાજાએ પોતાના ભાઈઓ સાથે જંગલ જવાની પક્કર કરી.
તસ્મિન્સમ્પ્રસ્થિતે કૃષ્ણા પૃથાં પ્રાપ્ય યશસ્વિનીમ્। અપૃચ્છદ્ભૃશદુઃખાર્તા યાશ્ચાન્યાસ્તત્ર યોષિતઃ
જ્યારે બધા જવા લાગ્યા, ત્યારે કૃષ્ણા ખૂબ જ દુઃખી થઈને યશસ્વિ પૃથાને અને ત્યાં હાજર બીજી સ્ત્રીઓને મળવા ગઈ અને પૂછ્યું.
તતો નિનાદઃ સુમહાન્પાણ્ડવાન્તઃ પુરેઽભવત્
પછી પાંડવો વચ્ચે શહેરમાં મોટો રડવાનો અવાજ ઊઠ્યો.
કુન્તી ચ ભૃશશન્તપ્તા દ્રૌપદીં પ્રેક્ષ્ય ગચ્છતીમ્। શોકવિહ્વલયા વાચા કૃચ્છ્રાદ્વચનમબ્રવીત્
કુંતી, ખૂબ જ દુઃખી થઈને, દ્રૌપદીને જતી જોઈ, શોકથી ભરેલી અવાજે, ખૂબ જ મુશ્કેલીથી બોલી.
વત્સે શોકો ન તે કાર્યઃ પ્રાપ્યેદં વ્યસનં મહત્। સ્ત્રીધર્માણામભિજ્ઞાઽસિ શીલાચારવતી તથા
બાળિકા, તારે દુઃખ કરવાની જરૂર નથી, ભલે તને મોટું દુઃખ મળ્યું છે; તું સ્ત્રીધર્મ જાણે છે અને સદાચારવાળી છે.
ન ત્વાં શન્દેષ્ટુમર્હામિ ભર્તૄન્પ્રતિ શુચિસ્મિતે। સાધ્વી ગુણસમાપન્ના ભૂષિતં તે કુલદ્વયમ્
હું તને પતિઓ વિષે કંઈ કહેવાની જરૂર નથી, હે શુદ્ધ સ્મિતવાળી; તું સારા ગુણોથી ભરપૂર છે અને બંને કુળને તું શોભાવતી છે.
સભાગ્યાઃ કુરવશ્ચેમે યે ન દગ્ધાસ્ત્વયાઽનઘે। અરિષ્ટં વ્રજ પન્થાનં મદનુધ્યાનબૃંહિતા
આ કુરુઓ ખરેખર નસીબદાર છે કે જેમને, હે નિર્દોષે, તું બળી ન નાખ્યા. હવે તું મારી સતત શુભેચ્છાથી મજબૂત બની, સુરક્ષિત માર્ગે આગળ વધ.
ભાવિન્યર્થે હિ સત્સ્ત્રીણાં વૈકૃતં નોપજાયતે। ગુરુધર્માભિગુપ્તા ચ શ્રેયઃ ક્ષિપ્રમવપ્સ્યસિ
આગળ noble સ્ત્રીઓ ક્યારેય બદનામ થતી નથી; વડીલોના ધર્મથી રક્ષિત રહી, તું જલ્દી સુખ-સમૃદ્ધિ પામશે.
સહદેવશ્ચ મે પુત્રઃ સદાઽવેક્ષ્યો વને વસન્। યથેદં વ્યસનં પ્રાપ્ય નાયં સીદેન્મહામતિઃ
મારો પુત્ર સહદેવ જંગલમાં રહે ત્યારે હંમેશા તેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ; આ દુઃખ આવી પડ્યું છે, છતાં આ મહાન બુદ્ધિવાળો કદી હિંમત ન હારે.
તથેન્યુક્ત્વા તુ સા દેવી સ્રવન્નેત્રજલાવિલા। શોણિતાક્તૈકવસના મુક્તકેશી વિનિર્યયૌ
આ રીતે બોલીને, તે દેવી આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવી, એક લોહીથી ભીંજાયેલાં કપડાંમાં, ખુલ્લા વાળે બહાર નીકળી ગઈ.
તાં ક્રોશન્તીં પૃથા દુઃખાદનુવવ્રાજ ગચ્છતીમ્। અથાપશ્યન્સુતાન્સર્વાન્હૃતાભરણવાસસઃ
તે જતા, કુંતીએ દુઃખથી રડતી તેની પાછળ પગલાં ભરી; પછી તેણે પોતાના બધા પુત્રોને જોયા, જેમના ગહણા અને વસ્ત્રો લઈ લેવામાં આવ્યા હતા.
રુરુચર્માવૃતતનૂન્હ્રિયા કિઞ્ચિદવાહ્મુખાન્। પરૈઃ પરીતાન્સંહૃષ્ટૈઃ સુહૃદ્ભિશ્ચાનુશોચિતાન્
હરણચામડાંથી શરીર ઢાંકેલા, થોડું શરમથી માથું ઝુકાવેલું, આસપાસ ખુશ દુશ્મનો અને દયાળુ મિત્રો દ્વારા શોક વ્યક્ત કરાતા.