ધનેન મત્તા યે તે સ્મ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્રહાસિષુઃ। તે નિર્જિતા હૃતધના વનમેષ્યન્તિ પાણ્ડવઃ
જે પાંડવો ધનના ઘમંડમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને હરાવવાનો ઇરાદો રાખતા, એ હવે હારીને, ધન ગુમાવી, જંગલમાં જશે.
ચિત્રાન્સન્નાહાનવમુઞ્ચન્તુ ચૈષાં વાસાંસિ દિવ્યાનિ ચ ભાનુમન્તિ।। વિવાસ્યન્તાં રુરુચર્માણિ સર્વે યથા ગ્લહં સૌબલસ્યાભ્યુપેતાઃ
આ પાંડવોના ચમકતા શસ્ત્રો અને તેજસ્વી વસ્ત્રો ઉતારી લો; એમના બધા મૃગચર્મ પણ કાઢી નાખો, જેમણે સુબલપુત્ર સાથેના જુગારમાં હાર્યા હતા.
ન સન્તિ લોકેષુ પુમાંસ ઈદૃશા ઇત્યેવ યે ભાવિતબુદ્ધયઃ સદા। જ્ઞાસ્યન્તિ તેત્માનમિમેઽદ્ય પાણ્ડવા વિપર્યયે પાણ્ઢતિલા ઇવાફલાઃ
જેઓ હંમેશા માનતા હતા કે દુનિયામાં એમના જેવો કોઈ નથી, આજે એ પાંડવો પોતાને ઓળખી લેશે—જેમ નિષ્ફળ તલ, એમ.
ઇદં હિ વાસો યદિ વેદૃશાનાં મનસ્વિનાં રૌરવમાહવેષુ।। આદીક્ષિતાનામજિનાનિ યદ્વ- દ્વલીયસાં પશ્યત પાણ્ડવાનામ્
આવો વસ્ત્રો આવા પુરુષો માટે જ છે—જુઓ, આ મૃગચર્મ એવા મહાન પાંડવો માટે છે, જે હવે દબાઈ ગયા છે.
મહાપ્રાજ્ઞઃ સૌમકિર્યજ્ઞસેનઃ કન્યાં પાઞ્ચાલીં પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રદાય। અકાર્ષિદ્વૈ સુકૃતં નેહ કિઞ્ચિત્ ક્લીબાઃ પાર્થાઃ પતયો યાજ્ઞસેન્યાઃ
વિદ્વાન યજ્ઞસેનએ પોતાની પુત્રી દ્રૌપદી પાંડવોને આપી, એ સારા કર્મનું ફળ અહીં કશું મળ્યું નહીં—યજ્ઞસેનીની પતિ પાંડવો હવે નિર્બળ બની ગયા છે.
સૂક્ષ્મપ્રાવારાનજિનોત્તરીયાન્ દૃષ્ટ્વાઽરણ્યે નિર્ધનાનપ્રતિષ્ઠાન્। કાં ત્વં પ્રીતિં લપ્સ્યસે યાજ્ઞસેનિ પતિં વૃણીષ્વેહ યમન્યમિચ્છસિ
જંગલમાં, પાતળી ચાદર અને મૃગચર્મ પહેરી, ગરીબ અને આશ્રયવિહોણા પાંડવોને જોઈ, યજ્ઞસેની, તને કઈ ખુશી મળશે? અહીં જે તને ગમે એ પતિ પસંદ કરી લે.
એતે હિ સર્વે કુરવઃ સમેતાઃ ક્ષાન્તા દાન્તાઃ સુદ્રવિણોપપન્નાઃ। એષાં વૃણીષ્વૈકતમં પતિત્વે ન ત્વાં નયેત્કાલવિપર્યયોઽયમ્
અહીં બધા કૌરવો ભેગા છે—શાંત, સ્વયંસંયમી અને ધનવાન; એમાંથી કોઈ એકને પતિ રૂપે પસંદ કર, જેથી આ દુર્ભાગ્ય તને ન લઈ જાય.
યથાઽફલાઃ ષણ્ઢતિલા યથા ચર્મમયા મૃગાઃ। તથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે યથા કાકયવા અપિ
જેમ નિષ્ફળ તલ અને ચામડાથી બનેલા પ્રાણી, એમ બધા પાંડવો પણ છે—જેમ કાગડાએ ખાધેલું જૌ.
કિં પાણ્ડવાંસ્તે પતિતાનુપાસ્ય મોઘઃ શ્રમઃ ષણ્ઢતિલાનુપાસ્ય। એવં નૃશંસઃ પરુષાણિ પાર્થા- નશ્રાવયદ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ
પતિત પાંડવોની સેવા કરવાથી શું લાભ? નિષ્ફળ તલની સેવા વ્યર્થ છે. આમ, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે પાંડવોને ક્રૂર અને કઠોર વચનો કહ્યા.
તદ્વૈ શ્રુત્વા ભીમસેનોઽત્યમર્ષી નિર્ભર્ત્સ્યોચ્ચૈઃ સન્નિગૃહ્યૈવ રોષાત્। ઉવાચ ચૈનં સહસૈવોપગમ્ય સિંહો યથા હૈમવતઃ શૃગાલમ્
આ સાંભળીને ભીમસેન અત્યંત ક્રોધથી ભરાઈ, જોરથી ધિક્કારતો, પોતાનું રોષ દબાવી, અચાનક આગળ આવી, હિમાલયના સિંહ જેવો શિયાળને બોલ્યો.
ક્રૂર પાપજનૈર્જુષ્ટમકૃતાર્થં પ્રભાષસે। ગાન્ધારવિદ્યયા હિ ત્વં રાજમધ્યે વિકત્થસે
તું ક્રૂર અને પાપી લોકો વચ્ચે બેસી વ્યર્થ બોલે છે; ગાંધારીની ચાલાકીથી જ તું રાજાસમૂહમાં દંભ કરે છે.
યથા તુદસિ મર્માણિ વાક્છરૈરિહ નો ભૃશમ્। તથા સ્મારયિતા તેઽહં કૃન્તન્મર્માણિ સંયુગે
જેમ તું અહીં વચનના બાણોથી અમને ઘાયલ કરે છે, એમ હું યુદ્ધમાં તારા મુખ્ય અંગો કાપીને તને યાદ અપાવું છું.
યે ચ ત્વામનુવર્તન્તે ક્રોધલોભવશાનુગાઃ। ગોપ્તારઃ સાનુબન્ધાંસ્તાન્નેતાઽસ્મિ યમસાદનમ્
જે લોકો તારા પીછે ક્રોધ અને લોભમાં ચાલે છે, અને એમના રક્ષક અને સંબંધીઓ—બધાને હું યમલોકમાં લઈ જઈશ.
એવં બ્રુવાણમજિનૈર્વિવાસિતં દુઃશાસનસ્તં પરિનૃત્યતિ સ્મ। મધ્યે કુરૂણાં ધર્મનિબદ્ધમાર્ગં ગૌર્ગૌરિતિ સ્માહ્વયન્મુક્તલજ્જઃ
આ રીતે મૃગચર્મ પહેરીને બોલતા ભીમને, દુઃશાસન કૌરવોની વચ્ચે નાચતો રહ્યો, લાજ વિના 'ગાય, ગાય' કહી ધર્મના માર્ગથી વિમુખ થયો.
નૃશંસ પરુષં વક્તું દુઃશાસન ત્વયા। નિકૃત્યા હિ ધનં લબ્ધ્વા કો વિકત્થિતુમર્હતિ
દુઃશાસન, તું જે રીતે ક્રૂર અને કઠોર શબ્દો બોલે છે, એ યોગ્ય નથી. છેતરપિંડીથી સંપત્તિ મેળવનારને શાન આપવાની શું હક છે?
મૈવ સ્મ સુકૃતાં લોકાન્ગચ્છેત્પાર્થો વૃકોદરઃ। યદિ વક્ષો હિ તે ભિત્ત્વા ન પિબેચ્છોણિતં રણે
અર્જુન કે ભીમ, જો યુદ્ધમાં તારો છાતી ફાડી તારો લોહી ન પીવે, તો એ લોકો સારા લોકોના લોકમાં ન જાય.
ધાર્તરાષ્ટ્રાન્રણે હત્ત્વા મિષતાં સર્વધન્વિનામ્। શમં ગન્તાઽસ્મિ નચિરાત્સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
હું યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને બધા ધનુર્ધારીઓની સામે મારીને, ટૂંક સમયમાં શાંતિ મેળવો છું – આ હું તને સાચું કહું છું.
તસ્ય રાજા સિંહગતેઃ સખેલં દુર્યોધનો ભીમસેનસ્ય હર્ષાત્। ગતિં સ્વગત્યાઽનુચકાર મન્દો નિર્ગચ્છતાં પાણ્ડવાનાં સભાયાઃ
પાંડવો સભામાંથી નીકળી રહ્યા ત્યારે, રાજા દુર્યોધન ભીમસેનની સિંહ જેવી ચાલ જોઈ આનંદમાં આવી પોતાના રસ્તે મૂર્ખાઈથી એની નકલ કરવા લાગ્યો.
નૈતાવતા કૃતમિત્યબ્રવીત્તં વૃકોદરઃ સન્નિવૃત્તાર્ધકાયઃ। શીઘ્રં હિ ત્વાં નિહતં સાનુબન્ધં સંસ્માર્યાહં પ્રતિવક્ષ્યામિ મૂઢ
વૃકોદર અડધો વળી બોલ્યો: 'આ હજી પૂરું થયું નથી. ટૂંક સમયમાં, જ્યારે હું તને અને તારા સાથીઓને મારીશ, ત્યારે તને યાદ અપાવીશ, ઓ મૂર્ખ.'
એવં સમીક્ષ્યાત્મનિ ચાવમાનં નિયમ્ય મન્યું બલવાન્સ માની। રાજાનુગઃ સંસદિ કૌરવાણાં વિનિષ્કામન્વાક્યમુવાચ ભીમઃ
આ રીતે પોતાને થયેલા અપમાનને સમજીને, શક્તિશાળી અને ગર્વીલા ભીમે ગુસ્સો કાબૂમાં રાખ્યો અને રાજા પાછળ ચાલીને કૌરવોની સભામાં આ શબ્દો બોલ્યા.
અહં દુર્યોધનં હન્તા કર્ણં હન્તા ધનઞ્જયઃ। શકુનિં ચાક્ષકિતવં સહદેવો હનિષ્યતિ
હું દુર્યોધનને મારીશ; ધનંજય કર્ણને મારીશ; અને સહદેવ, શકુની જે પાંસા રમાડે છે, એને મારી નાખશે.
ઇદં ચ ભૂયો વક્ષ્યામિ સભામધ્યે બૃહદ્વચઃ। સત્યં દેવાઃ કરિષ્યન્તિ યન્નો યુદ્ધં ભવિષ્યતિ
હું ફરી એકવાર સભામાં બધાના વચ્ચે મોટું વચન આપું છું: જે યુદ્ધ થવાનું છે, એ દેવતાઓ સત્ય કરશે.
સુયોધનમિમં પાપં હન્તાઽસ્મિ ગદયા યુધિ। શિરઃ પાદેન ચાસ્યાહમધિષ્ઠાસ્યામિ ભૂતલે
હું આ પાપી સુયોધનને યુદ્ધમાં ગદા વડે મારીશ અને એની માથા પર જમીન પર પગ મુકીને ઊભો રહીશ.
વાક્યશૂરસ્ય ચૈવાસ્ય પરુષસ્ય દુરાત્મનઃ। દુઃશાસનસ્ય રુધિરં પાતાઽસ્મિ મૃગરાડિવ
જે દુઃશાસન દુષ્ટ છે અને કઠોર બોલે છે, એનું લોહી હું સિંહ જેવું પી જઈશ.
ભીમસેન ન તે સન્તિ યેષાં વૈરં ત્વયા ત્વિહ। મત્તા મૃગેષુ સુખિનો ન બુદ્ધ્યન્તે મહદ્ભયમ્
ભીમસેન, અહીં જે લોકો તારો દુશ્મન છે, તેઓને ખબર નથી કે તેઓ કેટલા મોટા સંકટમાં છે – જેમ કે મસ્ત જાનવર ખતરાને ઓળખી શકતા નથી.
નૈવં વાચા વ્યવસિતં ભીમ વિજ્ઞાયતે સતામ્। ઇતશ્ચતુર્દશે વર્ષે દ્રષ્ટારો યદ્ભવિષ્યતિ
ભીમ, માત્ર વચનથી સારા માણસોનું નિશ્ચય ઓળખાતું નથી; ચૌદમાં વર્ષે જે થવાનું છે, એ બધાએ જોઈ લેશે.
દુર્યોધનસ્ય કર્ણસ્ય શકુનેશ્ચ દુરાત્મનઃ। દુઃશાસનચતુર્થાનાં ભૂમિઃ પાસ્યતિ શોણિતમ્
દુર્યોધન, કર્ણ, દુષ્ટ શકુની અને ચોથા દુઃશાસન – એમ બધાનું લોહી ધરા પી જશે.
અસૂયિતારં દ્રષ્ટારં પ્રવક્તારં વિકત્થનમ્। ભીમસેન નિયોગાત્તે હન્તાહં કર્ણમાહવે
ભીમસેનના આદેશથી, હું કર્ણને યુદ્ધમાં એની ઈર્ષ્યા, નજર, વાણી અને ઘમંડ માટે મારી નાખીશ.
અર્જુનઃ પ્રતિજાનીતે ભીમસ્ય પ્રિયકામ્યયા। કર્ણં કર્ણાનુગાંશ્ચૈવ રણે હન્તાઽસ્મિ પત્રિભિઃ
અર્જુન ભીમ માટે પ્રેમથી વચન આપે છે: 'હું યુદ્ધમાં કર્ણ અને એના સાથીઓને તીરો વડે મારીશ.'
યે ચાન્યે પ્રતિયોત્સ્યન્તિ બુદ્ધિમોહેન માં નૃપાઃ। તાંશ્ચ સર્વાનહં બાણૈર્નેતાઽસ્મિ યમસાદનમ્
અને જે બીજા રાજાઓ પણ મૂર્ખાઈથી મારી સામે લડવા આવશે, એ બધાને હું તીરો વડે યમલોકમાં મોકલી દઈશ.