અનેન વ્યવસાયેન સહાસ્માભિર્યુધિષ્ઠિર। અક્ષાનુપ્ત્વા પુનર્દ્યૂતમેહિ દીવ્યસ્વ ભારત
હવે, યુધિષ્ઠિર, આ શરતો પર ફરી એકવાર આપણે જૂઆ રમીએ, જેમ પહેલાં રમ્યાં હતાં, dices ફેંક્યા પછી, હે ભારતવંશી.
અથ સભ્યાઃ સભામધ્યે સમુચ્છ્રિતકરાસ્તદા। ઊચુરુદ્વિગ્નમનસઃ સંવેગાત્સર્વ એવ હિ
એ સમયે સભામાં બેઠેલા બધા સભ્યોએ ઉંચા હાથ કરીને, ખૂબ જ ગભરાઈને અને ચિંતામાં, પોતાની વાત કહી.
અહો ધિગ્બાન્ધવા નૈનં બોધયન્તિ મહદ્ભયમ્। બુદ્ધ્યા બુદ્ધ્યેન્ન વા બુદ્ધ્યેદયં વૈ ભરતર્ષભ
અરે! શરમ છે એવા સંબંધીઓ પર કે જે આ મોટા સંકટની જાણ કરી નથી. બુદ્ધિથી કે બીજાં રીતે, આ ભારતવંશના વીરને સમજાવવું જોઈએ.
જનપ્રવાદાન્સુબહૂઞ્શૃણ્વન્નપિ નરાધિપઃ। હ્રિયા ચ ધર્મસંયોગાત્પાર્થો દ્યૂતમિયાત્પુનઃ
રાજા બહુ જ લોકોની વાતો સાંભળ્યા પછી પણ, લાજ અને ધર્મને કારણે, ફરીથી જૂઆ રમવા તૈયાર થાય છે, હે પાર્થ.
જાનન્નાપિ મહાબુદ્ધિઃ પુનર્દ્યૂતમવર્તયત્। અપ્યાસન્નો વિનાશઃ સ્યાત્કુરૂણામિતિચિન્તયન્
બધું જાણતાં છતાં, બુદ્ધિશાળી યુધિષ્ઠિરે ફરી જૂઆ રમ્યું, કારણ કે કદાચ કુરુઓનો વિનાશ નજીક છે એમ વિચારતો હતો.
કથં વૈ મદ્વિધો રાજા સ્વધર્મમનુપાલયન્। આહૂતો વિનિવર્તેત દીવ્યામિ શકુને ત્વયા
મારા જેવા રાજા માટે, પોતાનું કર્તવ્ય પાળતાં, બોલાવ્યા પછી પાછું ફરવું કેમ બને? શકુની, હું તારી સાથે રમું છું.
ગવાશ્વં બહુધેનુકમપર્યન્તમજાવિકમ્। ગજાઃ કોશો હિરણ્યં ચ દાસીદાસાશ્ચ સર્વશઃ
ગાય, ઘોડા, અનંત ધન-ધાન, હાથી, ખજાનો, સોનું અને બધા દાસ-દાસીઓ—
હિત્વા નો ગ્લહ એવૈકો વનવાસાય પાણ્ડવાઃ। યૂયં વયં વા વિજિતા વસેમ વનમાશ્રિતાઃ
આ બધું બાજુ પર રાખો, હવે માત્ર વનમાં જવાની શરત જ રાખો, હે પાંડવો; તમે કે અમે, જે પણ હારશે, તે વનમાં જઇને રહેશે.
ત્રયોદશં ચ વૈ વર્ણમજ્ઞાતાઃ સ્વજનૈસ્તથા। અનેન વ્યવસાયેન દીવ્યામ પુરુષર્ષભાઃ
અને ત્રયોદશ વર્ષ સુધી પોતાના જ લોકોથી અજાણ્યા રહી, આવી શરતે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠો, આપણે જૂઆ રમીએ.
એવં દૈવબલાવિષ્ટો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। ભીષ્મદ્રોણાઽઽવાર્યમાણો વિદુરેણ ચ ધીમતા
આ રીતે, ભાગ્યના પ્રભાવથી, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, ભીષ્મ, દ્રોણ અને વિદુરે રોક્યા છતાં,
યુયુત્સુના કૃપેણાથ સઞ્જયેન ચ ભારત। ગાન્ધાર્યા પૃથયા ચૈવ ભીમાર્જુનયમૈસ્તથા
યુયુત્સુ, કૃપા, સંજય, ગાંધારી, પૃથા અને ભીમ-અર્જુન દ્વારા પણ,
વિકર્ણેન ચ વીરેણ દ્રૌપદ્યા દ્રૌણિના તથા। સોમદત્તેન ચ તથા બાહ્લીકેન ચ ધીમતા
વીર વિકર્ણ, દ્રૌપદી, દ્રોણપુત્ર, સોમદત્ત અને બુદ્ધિશાળી બાહ્લીક દ્વારા પણ,
વાર્યમાણોપિ સતતં ન ચ રાજન્નિયચ્છતિ। એવં સંવાર્યમાણોપિ કૌન્તેયો હિતકામ્યયા
સદાય રોકવામાં આવે છતાં, હે રાજા, યુધિષ્ઠિરે પાછું ફર્યું નહીં; પોતાની ભલાઈ માટે સમજાવાયું છતાં કુંતીપુત્ર અટક્યો નહીં.
દેવકાર્યાર્થસિદ્ધ્યર્થં મુહૂર્તં કલિમાવિશત્। અવિષ્ટઃ કલિના રાજઞ્છકુનિં પ્રત્યભાષત
દેવતાઓના કાર્યની સિદ્ધિ માટે, થોડા સમય માટે યુધિષ્ઠિર કળીના વશમાં આવ્યા; કળીના પ્રભાવથી, હે રાજા, તેણે શકુનીને કહ્યું.
એવં ભવત્વિતિ તદા વનવાસાય દીવ્યતિ'। પ્રતિજગ્રાહ તં પાર્થો ગ્લહં જગ્રાહ સૌબલઃ।। જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
'જેમ તું કહે છે તેમ જ થાઓ,' એમ કહી, વનમાં જવાની શરત પર જૂઆ રમાયું; પાર્થએ શરત સ્વીકારી, સૌબલએ પાંસાં ઉઠાવ્યા. શકુનીએ યુધિષ્ઠિરને હાર્યો જાહેર કર્યો.
તતઃ પરાજિતાઃ પાર્થા વનાવાસાય દીક્ષિતાઃ। અજિનાન્યુત્તરીયાણિ જગૃહુશ્ચ યથાક્રમમ્
પછી, હાર્યા પછી, પૃથાપુત્રોએ વનમાં જવાની તૈયારી કરી; તેઓએ નિયમ પ્રમાણે મૃગચર્મના વસ્ત્રો પહેર્યા.
અજિનૈઃ સંવૃતાન્દૃષ્ટ્વા હૃતરાજ્યાનરિન્દમાન્। પ્રસ્થિતાન્વનવાસાય તતો દુઃશાસનોઽબ્રવીત્
રાજાઓને રાજપદથી વંચિત, મૃગચર્મ પહેરીને જંગલ તરફ જતા જોઈ, દુઃશાસન પછી બોલ્યો.
પ્રવૃત્તં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ચક્રં રાજ્ઞો મહાત્મનઃ। પરાજિતાઃ પાણ્ડવેયા વિપત્તિં પરમાં ગતાઃ
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રનું ભાગ્યચક્ર ફરી ગયું છે; પાંડવો હારી ગયા છે અને તેમને ભારે દુર્ભાગ્ય મળ્યું છે.
અદ્ય દેવાઃ સમ્પ્રયાતાઃ સમૈર્વર્ત્મભિરસ્થલૈઃ। ગુણજ્યેષ્ઠાસ્તથા શ્રેષ્ઠાઃ શ્રેયાંસો યદ્વયં પરૈઃ
આજે દેવતાઓ પણ સમાન માર્ગે ચાલ્યા છે; જે ગુણમાં શ્રેષ્ઠ હતા, તેઓ પણ હવે અમારે કરતાં ઓછા રહી ગયા છે.
નરકં પાતિતાઃ પાર્થા દીર્ઘકાલમનન્તકમ્। મુખાચ્ચ હીના રાજ્યાચ્ચ વિનષ્ટાઃ શાશ્વતીઃ સમાઃ
પાર્થો લાંબા અને અંતહીન કાળ માટે નરકમાં ફેંકાઈ ગયા છે; રાજ્ય અને માન ગુમાવી, તેઓ સદાકાળ માટે નષ્ટ થઈ ગયા છે.
ધનેન મત્તા યે તે સ્મ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્રહાસિષુઃ। તે નિર્જિતા હૃતધના વનમેષ્યન્તિ પાણ્ડવઃ
જે પાંડવો ધનના ઘમંડમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને હરાવવાનો ઇરાદો રાખતા, એ હવે હારીને, ધન ગુમાવી, જંગલમાં જશે.
ચિત્રાન્સન્નાહાનવમુઞ્ચન્તુ ચૈષાં વાસાંસિ દિવ્યાનિ ચ ભાનુમન્તિ।। વિવાસ્યન્તાં રુરુચર્માણિ સર્વે યથા ગ્લહં સૌબલસ્યાભ્યુપેતાઃ
આ પાંડવોના ચમકતા શસ્ત્રો અને તેજસ્વી વસ્ત્રો ઉતારી લો; એમના બધા મૃગચર્મ પણ કાઢી નાખો, જેમણે સુબલપુત્ર સાથેના જુગારમાં હાર્યા હતા.
ન સન્તિ લોકેષુ પુમાંસ ઈદૃશા ઇત્યેવ યે ભાવિતબુદ્ધયઃ સદા। જ્ઞાસ્યન્તિ તેત્માનમિમેઽદ્ય પાણ્ડવા વિપર્યયે પાણ્ઢતિલા ઇવાફલાઃ
જેઓ હંમેશા માનતા હતા કે દુનિયામાં એમના જેવો કોઈ નથી, આજે એ પાંડવો પોતાને ઓળખી લેશે—જેમ નિષ્ફળ તલ, એમ.
ઇદં હિ વાસો યદિ વેદૃશાનાં મનસ્વિનાં રૌરવમાહવેષુ।। આદીક્ષિતાનામજિનાનિ યદ્વ- દ્વલીયસાં પશ્યત પાણ્ડવાનામ્
આવો વસ્ત્રો આવા પુરુષો માટે જ છે—જુઓ, આ મૃગચર્મ એવા મહાન પાંડવો માટે છે, જે હવે દબાઈ ગયા છે.
મહાપ્રાજ્ઞઃ સૌમકિર્યજ્ઞસેનઃ કન્યાં પાઞ્ચાલીં પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રદાય। અકાર્ષિદ્વૈ સુકૃતં નેહ કિઞ્ચિત્ ક્લીબાઃ પાર્થાઃ પતયો યાજ્ઞસેન્યાઃ
વિદ્વાન યજ્ઞસેનએ પોતાની પુત્રી દ્રૌપદી પાંડવોને આપી, એ સારા કર્મનું ફળ અહીં કશું મળ્યું નહીં—યજ્ઞસેનીની પતિ પાંડવો હવે નિર્બળ બની ગયા છે.
સૂક્ષ્મપ્રાવારાનજિનોત્તરીયાન્ દૃષ્ટ્વાઽરણ્યે નિર્ધનાનપ્રતિષ્ઠાન્। કાં ત્વં પ્રીતિં લપ્સ્યસે યાજ્ઞસેનિ પતિં વૃણીષ્વેહ યમન્યમિચ્છસિ
જંગલમાં, પાતળી ચાદર અને મૃગચર્મ પહેરી, ગરીબ અને આશ્રયવિહોણા પાંડવોને જોઈ, યજ્ઞસેની, તને કઈ ખુશી મળશે? અહીં જે તને ગમે એ પતિ પસંદ કરી લે.
એતે હિ સર્વે કુરવઃ સમેતાઃ ક્ષાન્તા દાન્તાઃ સુદ્રવિણોપપન્નાઃ। એષાં વૃણીષ્વૈકતમં પતિત્વે ન ત્વાં નયેત્કાલવિપર્યયોઽયમ્
અહીં બધા કૌરવો ભેગા છે—શાંત, સ્વયંસંયમી અને ધનવાન; એમાંથી કોઈ એકને પતિ રૂપે પસંદ કર, જેથી આ દુર્ભાગ્ય તને ન લઈ જાય.
યથાઽફલાઃ ષણ્ઢતિલા યથા ચર્મમયા મૃગાઃ। તથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે યથા કાકયવા અપિ
જેમ નિષ્ફળ તલ અને ચામડાથી બનેલા પ્રાણી, એમ બધા પાંડવો પણ છે—જેમ કાગડાએ ખાધેલું જૌ.
કિં પાણ્ડવાંસ્તે પતિતાનુપાસ્ય મોઘઃ શ્રમઃ ષણ્ઢતિલાનુપાસ્ય। એવં નૃશંસઃ પરુષાણિ પાર્થા- નશ્રાવયદ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ
પતિત પાંડવોની સેવા કરવાથી શું લાભ? નિષ્ફળ તલની સેવા વ્યર્થ છે. આમ, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે પાંડવોને ક્રૂર અને કઠોર વચનો કહ્યા.
તદ્વૈ શ્રુત્વા ભીમસેનોઽત્યમર્ષી નિર્ભર્ત્સ્યોચ્ચૈઃ સન્નિગૃહ્યૈવ રોષાત્। ઉવાચ ચૈનં સહસૈવોપગમ્ય સિંહો યથા હૈમવતઃ શૃગાલમ્
આ સાંભળીને ભીમસેન અત્યંત ક્રોધથી ભરાઈ, જોરથી ધિક્કારતો, પોતાનું રોષ દબાવી, અચાનક આગળ આવી, હિમાલયના સિંહ જેવો શિયાળને બોલ્યો.