યત્રેમં તુ સહસ્રાક્ષ નિક્ષિપેયમહં સ્વયમ્। ત્વમાદાય તતસ્તૃર્ણં હરેથાસ્ત્રિદિવેશ્વર
હું જ્યાં પણ આ સોમ મૂકીશ, હે સહસ્રનેત્ર, પછી તું એ કુશ લઈ જઈ શકીશ, હે ત્રણ લોકના સ્વામી.
વાક્યેનાનેન તુષ્ટોઽહં યત્ત્વયોક્તમિહાણ્ડજ। યમિચ્છસિ વરં મત્તસ્તં ગૃહાણ ખગોત્તમ
હે અંડજાત, અહીં તમે જે શબ્દો કહ્યા છે, તે સાંભળી હું પ્રસન્ન થયો છું. હે સર્વ શ્રેષ્ઠ પક્ષી, મારી પાસેથી જે પણ વર માંગો છો, તે લો.
ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચેદં કદ્રૂપુત્રાનનુસ્મરન્। ભવેયુર્ભુજગાઃ શક્ર મમ ભક્ષ્યા મહાબલાઃ
આ રીતે કહેતા, કદ્રૂના પુત્રોને યાદ કર્યા વિના, તેણે કહ્યું: 'હે શક્ર, મહાબળવાન સાપો મારા ખોરાક બની જાય.'
ઈશોઽહમપિ સર્વસ્ય કરિષ્યામિ તુ તેઽર્થિતામ્। ભવેયુર્ભુજગાઃ શક્ર મમ ભક્ષ્યા મહાબલાઃ
હું બધાનો ઈશ્વર છું અને તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ. હે શક્ર, મહાબળવાન સાપો મારા ખોરાક બની જાય.
તથેત્યુક્ત્વાઽન્વગચ્છત્તં તતો દાનવસૂદનઃ। દેવદેવં મહાત્માનં યોગિનામીશ્વરં હરિમ્
'તથા' કહીને દાનવોના વિનાશકએ યોગીઓના સ્વામી, મહાત્મા હરિ, દેવોના દેવના પાછળ ગયા.
સ ચાન્વમોદત્તં ચાર્થં યથોક્તં ગરુડેન વૈ। ઇદં ભૂયો વચઃ પ્રાહ ભગવાંસ્ત્રિદશેશ્વરઃ
ગરૂડએ જે કહ્યું તે પ્રમાણે તેણે પણ એ વાતને મંજૂર કરી, અને ત્રિદશોના ઈશ્વર, ભગવાને ફરી આ શબ્દો કહ્યા.
હરિષ્યામિ વિનિક્ષિપ્તં સોમમિત્યનુભાષ્ય તમ્। આજગામ તતસ્તૂર્ણં સુપર્ણી માતુરન્તિકમ્
'હું સોમ મૂકીશ પછી લઈ જઇશ,' એમ કહી સુપર્ણી તરત જ પોતાની માતા પાસે દોડી ગયો.
વિનયાવનતો ભૂત્વા વચનં ચેદમબ્રવીત્। ઇદમાનીતમમૃતં દેવાનાં ભવનાન્મયા
વિનમ્રતા અને નમ્રતાથી તેણે કહ્યું: 'હું દેવોના ઘરેથી અમૃત લઈને આવ્યો છું.'
પ્રશાધિ કિમિતો માતઃ કરિષ્યામિ શુભવ્રતે
માતા, તમે જે આદેશ આપો તે કહો, હે શુભવ્રતા, હું શું કરું?
ઇદમાનીતમમૃતં નિક્ષેપ્સ્યામિ કુશેષુ વઃ
હું જે અમૃત લઈને આવ્યો છું, તે હું તમારા માટે કુશ પર મૂકીશ.
સ્નાતા મઙ્ગલસંયુક્તાસ્તતઃ પ્રાશ્નીત પન્નગાઃ। ભવદ્ભિરિદમાસીનૈર્યદુક્તં તદ્વચસ્તદા
સ્નાન કરીને અને શુભ સંસ્કારો સાથે શોભિત થઈ, પછી પન્નગો એ અમૃત ગ્રહણ કરશે. તમે જે કહ્યું તેમ જ અહીં બેઠેલા સૌ માટે થશે.
અદાસી ચૈવ માતેયમદ્યપ્રભૃતિ ચાસ્તુ મે। યથોક્તં ભવતામેતદ્વચો મે પ્રતિપાદિતમ્
આજે પછી આ માતા મારી બની રહે, અને તમે જે કહ્યું તે તમારા વચન મારા માટે પૂર્ણ થયું છે.
તતઃ સ્નાતું ગતાઃ સર્પાઃ પ્રત્યુક્ત્વા તં તથેત્યુત। શક્રોઽપ્યમૃતમાક્ષિપ્ય જગામ ત્રિદિવં પુનઃ
પછી સાપોએ 'તથા' કહી સ્નાન કરવા ગયા. શક્રએ પણ અમૃત લઈ ફરી સ્વર્ગમાં ગયો.
અથાગતાસ્તમુદ્દેશં સર્પાઃ સોમાર્થિનસ્તદા। સ્નાતાશ્ચ કુતજપ્યાશ્ચ પ્રહૃષ્ટાઃ કૃતમઙ્ગલાઃ
પછી સોમ મેળવવાની ઇચ્છાથી પન્નગો એ સ્થળે આવ્યા, સ્નાન કર્યા, મંત્રોચ્ચાર કર્યા, આનંદિત અને શુભ સંસ્કારોથી શોભિત થયા.
પરસ્પરકૃતદ્વેષાઃ સોમપ્રાશનકર્મણિ। અહં પૂર્વમહં પૂર્વમિત્યુક્ત્વા તે સમાદ્રવન્
એકબીજાની અદાવત રાખીને, સૌએ પહેલા હું જ સોમરસ પીશ એમ કહીને, ઝડપથી દોડ્યા.
યત્રૈતદમૃતં ચાપિ સ્થાપિતં કુશસંસ્તરે। તદ્વિજ્ઞાય હૃતં સર્પાઃ પ્રતિમાયાકૃતં ચ તત્
જ્યારે અમૃત કુશના પાંખે મૂકાયું હતું, ત્યારે સાપોએ સમજ્યું કે અમૃત કોઈએ લઈ લીધું છે અને એના બદલે ખોટું મૂકાયું છે.
સોમસ્થાનમિદં ચેતિ દર્ભાંસ્તે લિલિહુસ્તદા। તતો દ્વિધા કૃતા જિહ્વાઃ સર્પાણાં તેન કર્મણા
'આજ સોમનું સ્થાન છે' એમ માનીને, સાપોએ દર્ભા ઘાસ ચાટી; એ કારણે તેમી જીભ બે ભાગે વહેંચાઈ ગઈ.
અભવંશ્ચામૃતસ્પર્શાદ્દર્ભાસ્તેઽથ પવિત્રિણઃ। `નાગાશ્ચ વઞ્ચિતા ભૂત્વા વિસૃજ્ય વિનતાં તતઃ। વિષાદમગમંસ્તીવ્રં ગરુડસ્ય બલાત્પ્રભો
અમૃતના સ્પર્શથી એ પવિત્ર દર્ભા ઘાસ અમર બની ગઈ; પણ સાપો ગરુડની ચાલાકીથી છેતરાઈ અને વિનતાને છોડી, ભારે દુઃખમાં પડ્યા.
એવં તદમૃતં તેન હૃતમાહૃતમેવ ચ। દ્વિજિહ્વાશ્ચ કૃતાઃ સર્પા ગરુડેન મહાત્મના
આ રીતે મહાન આત્માવાળા ગરુડે અમૃત લઈ ગયું અને સાપોની જીભ બે ભાગે કરી નાખી.
તતઃ સુપર્ણઃ પરમપ્રહર્ષવા- ન્વિહૃત્ય માત્રા સહ તત્ર કાનને। ભુજંગભક્ષઃ પરમાર્ચિતઃ ખગૈ- રહીનકીર્તિર્વિનતામનન્દયત્
પછી સુપર્ણે, અત્યંત આનંદથી, પોતાના કામ પૂરું કરીને, વનમાં માતા વિનતાને આનંદ આપ્યો; પંખીઓએ તેને સાપખોર તરીકે બહુ માન આપ્યો, ભલે તેની કીર્તિ ઓછી થઈ ગઈ હતી.
ઇમાં કથાં યઃ શૃણુયાન્નરઃ સદા પઠેત વા દ્વિજગણમુખ્યસંસદિ। અસંશયં ત્રિદિવમિયાત્સ પુણ્યભા- ઙ્મહાત્મનઃ પતગપતેઃ પ્રકીર્તનાત્
જે મનુષ્ય આ વાર્તા હંમેશા સાંભળે કે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોની સભામાં વાંચે, તે નિશ્ચયે પતગપતિ મહાત્માની કીર્તિથી પુણ્ય મેળવી સ્વર્ગ પામશે.
ભુજઙ્ગમાનાં શાપસ્ય માત્રા ચૈવ સુતેન ચ। વિનતાયાસ્ત્વયા પ્રોક્તં કારણં સૂતનન્દન
સૂતાનંદન, તું સાપોના શ્રાપનું કારણ અને વિનતા તથા તેના પુત્રની વાર્તા કહી છે.
વરપ્રદાનં ભર્ત્રા ચ કદ્રૂવિનતયોસ્તથા। નામની ચૈવ તે પ્રોક્તે પક્ષિણોર્વૈનતેયયોઃ
તમે કદ્રૂ અને વિનતાને પતિએ આપેલા વરદાન અને વિનતાના બે પંખીપુત્રોના નામ પણ કહ્યા.
પન્નગાનાં તુ નામાનિ ન કીતર્યસિ સૂતજ। પ્રાધાન્યેનાપિ નામાનિ શ્રોતુમિચ્છામહે વયમ્
પણ, સુતપુત્ર, તું સાપોના નામો હજુ સુધી કહ્યા નથી; અમને તેમના મુખ્ય નામો સાંભળવા ઇચ્છા છે.
બહુત્વાન્નામધેયાનિ પન્નગાનાં તપોધન। ન કીર્તયિષ્યે સર્વેષાં પ્રાધાન્યેન તુ મે શૃણુ
મુનિશ્રેષ્ઠ, સાપોના નામ બહુ છે, એટલે બધાંના નામ કહી શકાતાં નથી; પણ તેમના મુખ્ય નામો સાંભળ.
શેષઃ પ્રથમતો જાતો વાસુકિસ્તદનન્તરમ્। ઐરાવતસ્તક્ષકશ્ચ કર્કોટકધનઞ્જયૌ
સૌપ્રથમ શેષ જન્મ્યો, પછી વાસુકિ; પછી એરાવત, તક્ષક, કર્કોટક અને ધનંજય.
કાલિયો મણિનાગશ્ચ નાગશ્ચાપૂરણસ્તથા। નાગસ્તથા પિઞ્જરક એલાપત્રોઽથ વામનઃ
કાળિય, મણિનાગ, પણાપુરણ, પિન્જરક, એલાપત્ર અને વામન પણ સાપ તરીકે જન્મ્યા.
નીલાનીલૌ તથા નાગૌ કલ્માષશબલૌ તથા। આર્યકશ્ચોગ્રકશ્ચૈવ નાગઃ કલશપોતકઃ
નીલ અને અનિલ, કલ્માષ અને શબલ, આર્યક અને ઉગ્રક, અને કળશપોતક નામના સાપ.
સુમનાખ્યો દધિમુખસ્તથા વિમલપિણ્ડકઃ। આપ્તઃ કોટરકશ્ચૈવ શઙ્ખો વાલિશિખસ્તથા
સુમનાખ્ય, દધિમુખ, વિમલપિંડક, આપ્ત, કોટરક, શંખ અને વાલિશિખ.
નિષ્ટાનકો હેમગુહો નહુષઃ પિઙ્ગલસ્તથા। બાહ્યકર્ણો હસ્તિપદસ્તથા મુદ્ગરપિણ્ડકઃ
નિષ્ટાનક, હેમગુહ, નહુષ, પિંગલ, બાહ્યકર્ણ, હસ્તિપદ અને મુદ્ગરપિંડક.