ન વૈરાણ્યભિજાનન્તિ ગુણાન્પશ્યન્તિ નાગુણાન્। વિરોધં નાધિગચ્છન્તિ યે ત ઉત્તમપૂરુષાઃ
જે પુરુષો સર્વોથી શ્રેષ્ઠ છે, તેઓ ક્યારેય દુશ્મનાવટને ઓળખતા નથી; તેઓ સદા સારા ગુણો જ જુએ છે, ખામીઓ નહીં. તેઓ કદી ઝઘડામાં પડતા નથી.
સ્મરન્તિ સુકૃતાન્યેવ ન વૈરાણિ કૃતાન્યપિ। સન્તઃ પરાર્થં કુર્વાણા નાવેક્ષન્તિ પ્રતિક્રિયામ્
સારા માણસો માત્ર સારા કામો જ યાદ રાખે છે, તેમના પર થયેલા દુષ્કર્મો પણ ભૂલી જાય છે; તેઓ હંમેશા બીજાના હિત માટે કાર્ય કરે છે અને બદલો લેવાની ઈચ્છા રાખતા નથી.
સંવાદે પરુષાણ્યાહુર્યુધિષ્ઠિર નરાધમાઃ। પ્રત્યાહુર્મધ્યમાસ્ત્વેતેઽનુક્તાઃ નરાધમાઃ
યુધિષ્ઠિર, જે લોકો સૌથી નીચા છે, તેઓ વાતચીતમાં કડક અને કઠોર શબ્દો બોલે છે; મધ્યમ લોકો એ જ રીતે જવાબ આપે છે, જ્યારે સૌથી નીચા લોકો ચૂપ રહે છે.
ન ચોક્તા નૈવ ચાનુક્તાસ્ત્વહિતાઃ પરુષા ગિરઃ। પ્રતિજલ્પન્તિ વૈ ધીરાઃ સદા તૂત્તમપુરુષાઃ
કઠોર શબ્દો બોલવામાં આવે કે ન બોલવામાં આવે, એ ક્યારેય હિતકારક નથી; સમજદાર લોકો હંમેશા શાંતિથી જવાબ આપે છે, અને શ્રેષ્ઠ પુરુષો તો કદી પણ શાંત સ્વભાવ છોડતા નથી.
સ્મરન્તિ સુકૃતાન્યેવ ન વૈરાણિ કૃતાન્યપિ। સન્તઃ પ્રતિવિજાનન્તો લબ્ધ્વા પ્રત્યયમાત્મનઃ
સારા લોકો માત્ર સારા કામો જ યાદ રાખે છે, તેમના પર થયેલા દુશ્મનાવટ પણ ભૂલી જાય છે; તેઓ પોતાના અંતરમાં સાચું શું છે એ જાણી, યોગ્યતાનું જ સ્વીકાર કરે છે.
અસમ્ભિન્નાર્યમર્યાદાઃ સાધવઃ પ્રિયદર્શનાઃ। તથા ચરિત્તંમાર્યેણ ત્વયાઽસ્મિન્સત્સમાગમે
જે લોકો આર્ય ધર્મમાં અડગ રહે છે અને સૌમ્ય સ્વભાવ ધરાવે છે, તેઓ સૌને પ્રિય લાગે છે; એ જ રીતે, તું પણ આ સજ્જનોની સભામાં તારો વર્તન ઉચિત રાખજે.
દુર્યોધનસ્ય પારુષ્યં તત્તાત હૃદિ મા કૃથાઃ। માતરં ચૈવ ગાન્ધારીં માં ચ ત્વં ગુણકાઙ્ક્ષયા
પુત્ર, દુર્યોધનના કઠોર વચનોને તારા હૃદયમાં સ્થાન ન આપજે; સારા ગુણોની ઈચ્છાથી, તું માતા ગાંધારી અને મને પણ સન્માન આપજે.
ઉપસ્થિતં વૃદ્ધમન્ધં પિતરં પશ્ય ભારત। પ્રેક્ષાપૂર્વં મયા દ્યૂતમિદમાસીદુપેક્ષિતમ્
ભારત, તારા વૃદ્ધ અને અંધ પિતાને જો; મેં આ જુગારની વાત પહેલા તેમની મંજૂરી લઈને અવગણન કરી હતી.
મિત્રાણિ દ્રષ્ટુકામેન પુત્રાણાં ચ બલાબલમ્। અશોચ્યાઃ કુરવો રાજન્યેષાં ત્વમનુશાસિતા
મિત્રોને જોવા અને તારા પુત્રોની તાકાત-નબળાઈ જાણવાની ઈચ્છાથી, કુરુઓ માટે દુઃખ કરવાની જરૂર નથી; રાજાઓમાં તું તેમનો માર્ગદર્શક છે.
મન્ત્રી ચ વિદુરો ધીમાન્સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ। ત્વયિ ધર્મોઽર્જુને ધૈર્યં ભીમસેને પરાક્રમઃ
વિદુર, જે બુદ્ધિશાળી છે અને બધા શાસ્ત્રોમાં પારંગત છે, તે તારો સલાહકાર છે; તારા અંદર ધર્મ છે, અર્જુન પાસે ધૈર્ય છે અને ભીમસેનમાં પરાક્રમ છે.
શુદ્ધા ચ ગુરુશુશ્રૂષા યમયોઃ પુરુષાગ્ર્યયોઃ। અજાતશત્રો ભદ્રં તે ખાણ્ડવપ્રસ્થમાવિશ। ભ્રાતૃભિસ્તેઽસ્તુ સૌભ્રાત્રં ધર્મે તે ધીયતામ મનઃ
યમના શ્રેષ્ઠ પુત્રોએ વૃદ્ધોનું જે નિષ્કલંક સેવા કરી છે, એ પવિત્ર છે; અજાતશત્રુ, તું ખાંડવપ્રસ્થમાં પ્રવેશ કર, તને શુભકામનાઓ; તારા ભાઈઓમાં સ્નેહ વધે અને તારો મન હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહે.
ઇત્યુક્તો ભરતશ્રેષ્ઠ ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। કૃત્વાઽઽર્યસમયં સર્વં પ્રતસ્થે ભ્રાતૃભિઃ સહ
આ રીતે કહેવામાં આવ્યા પછી, શ્રેષ્ઠ ભારત ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે બધા આર્ય ધર્મોનું પાલન કરીને પોતાના ભાઈઓ સાથે روانા થયો.
તે રથાન્મેઘસઙ્કાશાનાસ્થાય સહ કૃષ્ણયા। પ્રયયુર્હૃષ્ટમનસ ઇન્દ્રપ્રસ્થં પુરોત્તમમ્
તેઓ મેઘ જેવી ગાઢ ગાડીઓ પર બેસી, કૃષ્ણા સાથે આનંદથી ઇન્દ્રપ્રસ્થ શહેર તરફ ચાલ્યા.
અનુજ્ઞાતાંસ્તાન્વિદિત્વા સરત્નધનસઞ્જયાન્। પાણ્ડવાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં કથમાસીન્મનસ્તદા
પાંડવોને તેમની સંપત્તિ અને રત્નો સાથે જવા દેવામાં આવ્યા છે, એ જાણીને, એ સમયે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનું મન કેવી સ્થિતિમાં હતું?
અનુજ્ઞાતાંસ્તાન્વિદિત્વા ધૃતરાષ્ટ્રેણ ધીમતા। રાજન્દુઃ શાસનઃ ક્ષિપ્રં જગામ ભ્રાતરં પ્રતિ
જ્યારે જાણ્યું કે બુદ્ધિશાળી ધૃતરાષ્ટ્રે પાંડવોને જવાની મંજૂરી આપી છે, ત્યારે રાજા દુઃખી થઈને તરત પોતાના ભાઈ પાસે ગયો.
દુર્યોધનં સમાસાદ્ય સામાત્યં ભરતર્ષભ। દુઃખાર્તો ભરતશ્રેષ્ઠ ઇદં વચનમબ્રવીત્
ભારત શ્રેષ્ઠ, દુઃખથી ભરેલા રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે દુર્યોધન પાસે જઈને આ શબ્દો કહ્યા.
દુઃખેનૈતત્સમાનીતં સ્થવિરો નાશયત્યસૌ। શત્રુસાદ્ગમયદ્દ્રવ્યં તદ્બુધ્યધ્વં મહારથાઃ
આ બધું દુઃખથી થયું છે; વૃદ્ધ પિતા એ નાશ કરશે નહીં; દુશ્મનોએ ધન મેળવી લીધું છે—એ મહારથીઓ, તમે આ વાત સમજજો.
અથ દુર્યોધનઃ કર્ણઃ શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ। મિથઃ સઙ્ગમ્ય સહિતાઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ માનિનઃ
પછી દુર્યોધન, કર્ણ અને સુબલપુત્ર શકુનિ, બધા મળીને પાંડવો વિષે ગર્વથી ચર્ચા કરવા બેઠા.
વૈચિત્રવીર્યં રાજાનં ધૃતરાષ્ટ્રં મનીષિણમ્। અભિગમ્ય ત્વરાયુક્તાઃ શ્લક્ષ્ણં વચનમબ્રુવન્
વૈચિત્રવીર્યના પુત્ર અને વિદ્વાન રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે દૂતોએ ઝડપથી જઈને મીઠા અને નમ્ર શબ્દોમાં વાત કરી.
ન ત્વયેદં શ્રુતં રાજન્યજ્જગાદ બૃહસ્પતિઃ। શક્રસ્ય નીતિં પ્રવદન્વિદ્વાન્દેવપુરોહિતઃ
રાજા, તમે દેવતાઓના પુરોહિત બુદ્ધિશાળી બૃહસ્પતિએ ઇન્દ્રની નીતિ વિશે જે કહ્યું હતું, તે સાંભળ્યું નથી.
સર્વોપાયૈર્નિહન્તવ્યાઃ શત્રવઃ શત્રુસૂદન। પુરા યુદ્ધાદ્બલાદ્વાપિ પ્રકુર્વન્તિ તવાહિતમ્
શત્રુઓએ અગાઉ પણ તાકાતથી કે યુદ્ધ પહેલાં તમારી સામે દુશ્મની કરી છે, તેથી, હે શત્રુવિનાશક, તેમને દરેક રીતે હરાવા જ જોઈએ.
તે વયં પાણ્ડવધનૈઃ સર્વાન્સમ્પૂજ્ય પાર્થિવાન્। યદિ તાન્યોધયિષ્યામઃ કિં વૈ નિઃ પરિહાસ્યતિ
પાંડવોના ધનથી બધા રાજાઓનું સન્માન કર્યા પછી જો અમે તેમને યુદ્ધ માટે લલકારીએ, તો પછી શું બચશે?
અહીનાશીવિષાન્ક્રુદ્ધાન્નાશાય સમુપસ્થિતાન્। કૃત્વા કણ્ઠે ચ પૃષ્ઠે ચ કઃ સમુત્સ્રષ્ટુમર્હતિ
જેના ગળા અને પીઠ પર ક્રોધિત અને ઝેરી સાપો બેઠા હોય, અને જે નાશ માટે તૈયાર હોય, એવો કોણ છે કે જે તેમને દૂર કરવા હિંમત કરે?
આત્તશસ્ત્રા રથગતાઃ કુપિતાસ્તાત પાણ્ડવાઃ। નિઃશેષાન્નઃ કરિષ્યન્તિ ક્રુદ્ધા હ્યાશીવિષા ઇવ
પિતા, પાંડવો શસ્ત્રોથી સજ્જ અને રથ પર બેઠા છે, તેઓ ક્રોધિત છે; તેઓ ઝેરી સાપની જેમ અમારો સંપૂર્ણ નાશ કરી દેશે.
સન્નદ્ધો હ્યર્જુનો યાતિ વિધૃત્ય પરમેષુધી। ગાણ્ડીવં મુહુરાદત્તે નિઃશ્વસંશ્ચ નિરીક્ષતે
અર્જુન સંપૂર્ણ બાંધછાંદ સાથે પોતાના શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય સાથે આગળ વધી રહ્યો છે; તે વારંવાર ગાંડીવ ઉઠાવે છે, ઊંડા શ્વાસ લે છે અને તીવ્ર નજરે જુએ છે.
ગદાં ગુર્વી સમુદ્યમ્ય ત્વરિતશ્ચ વૃકોદરઃ। સ્વરથં યોજયિત્વાઽશુ નિર્યાત ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
ભીમએ પોતાની ભારે ગદા ઝડપથી ઉંચી કરી છે, પોતાનો રથ જોડ્યો છે અને ઝડપથી નીકળી રહ્યો છે—આમ અમને ખબર પડી છે.
નકુલઃ ખહ્ગમાદાય ચર્મ ચાપ્યર્ધચન્દ્રવત્। સહદેવશ્ચ રાજા ચ ચક્રુરાકારમિઙ્ગિતૈઃ
નકુલએ તલવાર અને અર્ધચંદ્રાકૃતિ ઢાળ હાથમાં લીધી છે, જ્યારે સહદેવ અને રાજાએ પણ પોતાના હાવભાવથી તૈયારી દર્શાવી છે.
તે ત્વાસ્થાય રથાન્સર્વે બહુશસ્ત્રપરિચ્છદાન્। અભિઘ્નાન્તો રથવ્રાતાન્સેનાયોગાય નિર્યયુઃ
બધા પોતાના રથ પર અનેક શસ્ત્રો સાથે ચઢીને, રથસેનાઓને હરાવતાં યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ નીકળી પડ્યા છે.
ન ક્ષંસ્યન્તે તથાઽસ્માભિર્જાતુ વિપ્રકૃતા હિ તે। દ્રૌપદ્યાશ્ચ પરિક્લેશં કસ્તેષાં ક્ષન્તુમર્હતિ
તેમને અમારી તરફથી થયેલા અપમાન ક્યારેય ભુલાશે નહીં; દ્રૌપદી પર થયેલા દુઃખને કોણ માફ કરી શકે?
ન પશ્યામિ રણે ક્રદ્ધું બીભત્સું પ્રતિવારણમ્। ભીષ્મો દ્રોણશ્ચ કર્ણશ્ચ દ્રૌણિશ્ચ રથિનાં વરઃ
મને યુદ્ધમાં અર્જુનને રોકી શકે એવો કોઈ દેખાતો નથી—ન ભીષ્મ, ન દ્રોણ, ન કર્ણ, ન દ્રોણપુત્ર, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ.