સખ્યં મેઽસ્તુ ત્વયા દેવ યથેચ્છસિ પુરંદર। બલં તુ મમ જાનીહિ મહચ્ચાસહ્યમેવ ચ
'પુરંદર, જેમ તું ઈચ્છે છે તેમ આપણી વચ્ચે મિત્રતા રહે. પણ મારી તાકાત બહુ મોટી છે અને સહન કરી શકાય તેવી નથી, એ જાણ.'
કામં નૈતત્પ્રશંસન્તિ સન્તઃ સ્વબલસંસ્તવમ્। `અનિમિત્તં સુરશ્રેષ્ઠ સદ્યઃ પ્રાપ્નોતિ ગર્હણામ્
'સારા લોકો પોતાનું બળ કદી વખાણતા નથી, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ; કારણ વગર પોતાની પ્રશંસા કરવી તરત જ નિંદા લાવે છે.'
ગુણસંકીર્તનં ચાપિ પૃષ્ટેનાન્યેન ગોપતે। વક્તવ્યં ન તુ વક્તવ્યં સ્વયમેવ શતક્રતો
'જ્યારે બીજું કોઈ પૂછે ત્યારે પોતાના ગુણો કહેવા જોઈએ, ધરતીના સ્વામી, પણ કારણ વગર પોતાની જાતે કદી કહેવું નહિ, શતક્રતુ.'
સખેતિ કૃત્વા તુ સખે પૃષ્ટો વક્ષ્યામ્યહં ત્વયા। ન હ્યાત્મસ્તવસંયુક્તં વક્તવ્યમનિમિત્તતઃ
'પણ હવે તું મને મિત્ર કહીને પૂછ્યું છે, એટલે હું તને કહું છું. કારણ વગર પોતાની પ્રશંસા કરવી યોગ્ય નથી.'
સપર્વતવનામુર્વીં સસાગરજલામિમામ્। વહે પક્ષેણ વૈ શક્ર ત્વામપ્યત્રાવલમ્બિનમ્
'શક્ર, એક જ પાંખે હું આ પર્વતો, વનો અને સાગરોથી ભરેલી ધરતી અને તને પણ, જો તું મારા પર આધાર રાખે, ઉઠાવી શકું.'
સર્વાન્સંપિણ્ડિતાન્વાપિ લોકાન્સસ્થાણુજઙ્ગમાન્। વહેયમપરિશ્રાન્તો વિદ્ધીદં મે મહદ્બલમ્
'સ્થાવર અને જંગમ બધા જીવો સાથે બધા લોકોને હું થાક્યા વિના ઉઠાવી શકું, આ જ મારું મહાન બળ છે, એ જાણ.'
ઇત્યુક્તવચનં વીરં કિરીટી શ્રીમતાં વરઃ। આહ શૌનક દેવેન્દ્રઃ સર્વલોકહિતઃ પ્રભુઃ
આવી રીતે વાત કર્યા પછી, કિરીટી, જે સૌભાગ્યશાળીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેને દેવોના રાજા, સૌના કલ્યાણકામી શૌનકએ સંબોધન કર્યો.
એવમેવ યથાત્થ ત્વં સર્વં સંભાવ્યતે ત્વયિ। સંગૃહ્યતામિદાનીં મે સખ્યમત્યન્તમુત્તમમ્
જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થશે; તમામાં બધું શક્ય છે. હવે મારી તરફથી આ શ્રેષ્ઠ અને અવિનાશી મિત્રતા સ્વીકારો.
ન કાર્યં યદિ સોમેન મમ સોમઃ પ્રદીયતામ્। અસ્માંસ્તે હિ પ્રબાધેયુર્યેભ્યો દદ્યાદ્ભવાનિમમ્
જો મને સોમની જરૂર નથી, તો સોમ આપી દો. જેમને તમે આપશો, એ જ અમને દુઃખ આપનારા છે.
કિંચિત્કારણમુદ્દિશ્ય સોમોઽયં નીયતે મયા। ન દાસ્યામિ સમાપાતું સોમં કસ્મૈચિદપ્યહમ્
કેટલાક કારણસર હું આ સોમ લઈ રહ્યો છું. હું કોઈને પણ પીવા માટે સોમ નહીં આપું.
યત્રેમં તુ સહસ્રાક્ષ નિક્ષિપેયમહં સ્વયમ્। ત્વમાદાય તતસ્તૃર્ણં હરેથાસ્ત્રિદિવેશ્વર
હું જ્યાં પણ આ સોમ મૂકીશ, હે સહસ્રનેત્ર, પછી તું એ કુશ લઈ જઈ શકીશ, હે ત્રણ લોકના સ્વામી.
વાક્યેનાનેન તુષ્ટોઽહં યત્ત્વયોક્તમિહાણ્ડજ। યમિચ્છસિ વરં મત્તસ્તં ગૃહાણ ખગોત્તમ
હે અંડજાત, અહીં તમે જે શબ્દો કહ્યા છે, તે સાંભળી હું પ્રસન્ન થયો છું. હે સર્વ શ્રેષ્ઠ પક્ષી, મારી પાસેથી જે પણ વર માંગો છો, તે લો.
ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચેદં કદ્રૂપુત્રાનનુસ્મરન્। ભવેયુર્ભુજગાઃ શક્ર મમ ભક્ષ્યા મહાબલાઃ
આ રીતે કહેતા, કદ્રૂના પુત્રોને યાદ કર્યા વિના, તેણે કહ્યું: 'હે શક્ર, મહાબળવાન સાપો મારા ખોરાક બની જાય.'
ઈશોઽહમપિ સર્વસ્ય કરિષ્યામિ તુ તેઽર્થિતામ્। ભવેયુર્ભુજગાઃ શક્ર મમ ભક્ષ્યા મહાબલાઃ
હું બધાનો ઈશ્વર છું અને તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ. હે શક્ર, મહાબળવાન સાપો મારા ખોરાક બની જાય.
તથેત્યુક્ત્વાઽન્વગચ્છત્તં તતો દાનવસૂદનઃ। દેવદેવં મહાત્માનં યોગિનામીશ્વરં હરિમ્
'તથા' કહીને દાનવોના વિનાશકએ યોગીઓના સ્વામી, મહાત્મા હરિ, દેવોના દેવના પાછળ ગયા.
સ ચાન્વમોદત્તં ચાર્થં યથોક્તં ગરુડેન વૈ। ઇદં ભૂયો વચઃ પ્રાહ ભગવાંસ્ત્રિદશેશ્વરઃ
ગરૂડએ જે કહ્યું તે પ્રમાણે તેણે પણ એ વાતને મંજૂર કરી, અને ત્રિદશોના ઈશ્વર, ભગવાને ફરી આ શબ્દો કહ્યા.
હરિષ્યામિ વિનિક્ષિપ્તં સોમમિત્યનુભાષ્ય તમ્। આજગામ તતસ્તૂર્ણં સુપર્ણી માતુરન્તિકમ્
'હું સોમ મૂકીશ પછી લઈ જઇશ,' એમ કહી સુપર્ણી તરત જ પોતાની માતા પાસે દોડી ગયો.
વિનયાવનતો ભૂત્વા વચનં ચેદમબ્રવીત્। ઇદમાનીતમમૃતં દેવાનાં ભવનાન્મયા
વિનમ્રતા અને નમ્રતાથી તેણે કહ્યું: 'હું દેવોના ઘરેથી અમૃત લઈને આવ્યો છું.'
પ્રશાધિ કિમિતો માતઃ કરિષ્યામિ શુભવ્રતે
માતા, તમે જે આદેશ આપો તે કહો, હે શુભવ્રતા, હું શું કરું?
ઇદમાનીતમમૃતં નિક્ષેપ્સ્યામિ કુશેષુ વઃ
હું જે અમૃત લઈને આવ્યો છું, તે હું તમારા માટે કુશ પર મૂકીશ.
સ્નાતા મઙ્ગલસંયુક્તાસ્તતઃ પ્રાશ્નીત પન્નગાઃ। ભવદ્ભિરિદમાસીનૈર્યદુક્તં તદ્વચસ્તદા
સ્નાન કરીને અને શુભ સંસ્કારો સાથે શોભિત થઈ, પછી પન્નગો એ અમૃત ગ્રહણ કરશે. તમે જે કહ્યું તેમ જ અહીં બેઠેલા સૌ માટે થશે.
અદાસી ચૈવ માતેયમદ્યપ્રભૃતિ ચાસ્તુ મે। યથોક્તં ભવતામેતદ્વચો મે પ્રતિપાદિતમ્
આજે પછી આ માતા મારી બની રહે, અને તમે જે કહ્યું તે તમારા વચન મારા માટે પૂર્ણ થયું છે.
તતઃ સ્નાતું ગતાઃ સર્પાઃ પ્રત્યુક્ત્વા તં તથેત્યુત। શક્રોઽપ્યમૃતમાક્ષિપ્ય જગામ ત્રિદિવં પુનઃ
પછી સાપોએ 'તથા' કહી સ્નાન કરવા ગયા. શક્રએ પણ અમૃત લઈ ફરી સ્વર્ગમાં ગયો.
અથાગતાસ્તમુદ્દેશં સર્પાઃ સોમાર્થિનસ્તદા। સ્નાતાશ્ચ કુતજપ્યાશ્ચ પ્રહૃષ્ટાઃ કૃતમઙ્ગલાઃ
પછી સોમ મેળવવાની ઇચ્છાથી પન્નગો એ સ્થળે આવ્યા, સ્નાન કર્યા, મંત્રોચ્ચાર કર્યા, આનંદિત અને શુભ સંસ્કારોથી શોભિત થયા.
પરસ્પરકૃતદ્વેષાઃ સોમપ્રાશનકર્મણિ। અહં પૂર્વમહં પૂર્વમિત્યુક્ત્વા તે સમાદ્રવન્
એકબીજાની અદાવત રાખીને, સૌએ પહેલા હું જ સોમરસ પીશ એમ કહીને, ઝડપથી દોડ્યા.
યત્રૈતદમૃતં ચાપિ સ્થાપિતં કુશસંસ્તરે। તદ્વિજ્ઞાય હૃતં સર્પાઃ પ્રતિમાયાકૃતં ચ તત્
જ્યારે અમૃત કુશના પાંખે મૂકાયું હતું, ત્યારે સાપોએ સમજ્યું કે અમૃત કોઈએ લઈ લીધું છે અને એના બદલે ખોટું મૂકાયું છે.
સોમસ્થાનમિદં ચેતિ દર્ભાંસ્તે લિલિહુસ્તદા। તતો દ્વિધા કૃતા જિહ્વાઃ સર્પાણાં તેન કર્મણા
'આજ સોમનું સ્થાન છે' એમ માનીને, સાપોએ દર્ભા ઘાસ ચાટી; એ કારણે તેમી જીભ બે ભાગે વહેંચાઈ ગઈ.
અભવંશ્ચામૃતસ્પર્શાદ્દર્ભાસ્તેઽથ પવિત્રિણઃ। `નાગાશ્ચ વઞ્ચિતા ભૂત્વા વિસૃજ્ય વિનતાં તતઃ। વિષાદમગમંસ્તીવ્રં ગરુડસ્ય બલાત્પ્રભો
અમૃતના સ્પર્શથી એ પવિત્ર દર્ભા ઘાસ અમર બની ગઈ; પણ સાપો ગરુડની ચાલાકીથી છેતરાઈ અને વિનતાને છોડી, ભારે દુઃખમાં પડ્યા.
એવં તદમૃતં તેન હૃતમાહૃતમેવ ચ। દ્વિજિહ્વાશ્ચ કૃતાઃ સર્પા ગરુડેન મહાત્મના
આ રીતે મહાન આત્માવાળા ગરુડે અમૃત લઈ ગયું અને સાપોની જીભ બે ભાગે કરી નાખી.
તતઃ સુપર્ણઃ પરમપ્રહર્ષવા- ન્વિહૃત્ય માત્રા સહ તત્ર કાનને। ભુજંગભક્ષઃ પરમાર્ચિતઃ ખગૈ- રહીનકીર્તિર્વિનતામનન્દયત્
પછી સુપર્ણે, અત્યંત આનંદથી, પોતાના કામ પૂરું કરીને, વનમાં માતા વિનતાને આનંદ આપ્યો; પંખીઓએ તેને સાપખોર તરીકે બહુ માન આપ્યો, ભલે તેની કીર્તિ ઓછી થઈ ગઈ હતી.