એવમુક્ત્વા તુ કૌન્યેયમપોહ્ય વસનં સ્વકમ્। સ્મયન્નિવેક્ષ્ય પાઞ્ચાલીમૈશ્વર્યમદમોહિતઃ
આ રીતે બોલીને કર્ણપુત્રે પોતાનું વસ્ત્ર ઉતારી, હસતાં હસતાં દ્રૌપદી તરફ જોયું, સંપત્તિના ઘમંડમાં ચૂર હતો.
કદલીદણ્ડસદૃશં સર્વલક્ષણસંયુતમ્। ગજહસ્તપ્રતીકાશં વજ્રપ્રતિમગૌરવમ્
એનું જાંઘ કેળાના ડાંગર જેવી, સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત, હાથીના સુંડ જેવી અને વજ્ર જેવી ગૌરવશાળી હતી.
અભ્યુત્સ્મયિત્વા રાધેયં ભીમમાધર્ષયન્નિવ। દ્રૌપદ્યાઃ પ્રેક્ષમાણાયાઃ સવ્યમૂરુમદર્શયત્
ભીમે કર્ણનો ઉપહાસ કરીને, જાણે તેને ઉશ્કેરતો હોય તેમ, દ્રૌપદી સામે ડાબો જાંઘ બતાવ્યો, જ્યારે દ્રૌપદી આ બધું જોઈ રહી હતી.
ભીમસેનસ્તમાલોક્ય નેત્રે ઉત્ફાલ્ય લોહિતે। પ્રોવાચ રાજમધ્યે તં સભાં વિશ્રાવયન્નિવ
ભીમસેને આ જોઈને લાલ લાલ આંખો પહોળી કરી અને સભામાં બધાના વચ્ચે, જાણે બધાએ સાંભળે તેમ, બોલ્યો.
પિતૃભિઃ સહ સાલોક્યં મા સ્મ ગચ્છેદ્વૃકોદરઃ। યદ્યેતમૂરું ગદયા ન ભિન્દ્યાં તે મહાહવે
વૃકોદર પોતાના પિતૃઓ સાથે એક જ લોકમાં ન જાય, જો હું મહાયુદ્ધમાં તારી આ જાંઘ ગદા વડે ન તોડી નાખું.
ક્રુદ્ધસ્ય તસ્ય સર્વેભ્યઃ સ્રોતોભ્યઃ પાવકાર્ચિષઃ। વૃક્ષસ્યેવ વિનિશ્વેરુઃ કોટરેભ્યઃ પ્રદહ્યતઃ
ક્રોધિત ભીમના શરીરના દરેક રંધ્રમાંથી જાણે બળતા વૃક્ષના ખોખમાંથી અગ્નિની જ્વાળા નીકળે તેમ અગ્નિ પ્રસરી ગઈ.
પરં ભયં પશ્યત ભીમસેના- ત્તદ્બુધ્યધ્વં પાર્થિવાઃ પ્રાતિપેયાઃ। દૈવેરિતો નૂનમયં પુરસ્તા- ત્પરોઽનયો ભરતેષૂદપાદિ
પ્રીતિપ વંશના રાજાઓ, જુઓ કે ભીમસેનમાંથી કેટલું મોટું ભય ઊભું થયું છે, સમજો કે ભાગ્યે લખાયેલો કોઈ મોટો અનર્થ હવે ભરતોમાં આવી ગયો છે.
અતિદ્યૂતં કૃતમિદં ધાર્તરાષ્ટ્ર યસ્માત્સ્ત્રિયં વિવદધ્વં સભાયામ્। યોગક્ષેમૌ નશ્યતો વઃ સમગ્રૌ પાપાન્મન્ત્રાન્કુરવો મન્ત્રયન્તિ
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ આ અતિશય જુગાર કર્યો છે, કેમ કે તમે સભામાં સ્ત્રી માટે ઝઘડો કરો છો; હવે તમારું સુખ-શાંતિ બધી નાશ પામે છે, કારણ કે કૌરવો દુષ્કર્મોની યોજના ઘડે છે.
ઇમં ધર્મં કુરવો જાનતાશુ ધ્વસ્તે ધર્મે પરિષત્સમ્પ્રદુષ્યેત્। ઇમાં ચેત્પૂર્વં કિતવોઽગ્લહિષ્ય- દીશોઽભવિષ્યદપરાજિતાત્મા
કૌરવો, તમે આ ધર્મ જાણો છો તો તરત જ યોગ્ય પગલું ભરો; જ્યારે ધર્મ નાશ પામે છે ત્યારે સભા પણ બગડી જાય છે. જો જુગારી પહેલાં હારી ગયો હોત તો તે નિર્બળ અને પરાજિત થઈ ગયો હોત.
સ્વપ્ને યથૈતદ્વિજિતં ધનં સ્યા- દેવં મન્યે યસ્ય દીવ્યત્યનીશઃ। ગાન્ધારરાજસ્ય વચો નિશમ્ય ધર્માદસ્માત્કુરવો માઽપયાત
જેમ સપનામાં મળેલું ધન સાચું નથી, તેમ જે જુગાર રમવામાં અધિકાર નથી, તેના માટે જીતેલું પણ ખોટું જ છે. ગાંધારના રાજાના શબ્દો સાંભળી, કૌરવો, ધર્મ છોડશો નહીં.
ભીમસ્ય વાક્યે તદ્વદેવાર્જુનસ્ય સ્થિતોઽહં વૈ યમયોશ્ચૈવમેવ। યુધિષ્ઠિરં તે પ્રવદન્ત્વનીશ- મથો દાસ્યાન્મોક્ષસે યાજ્ઞસેનિ
હું ભીમ, અર્જુન અને બંને ભાઈઓના વચન પર અડગ છું; તેઓ યુધિષ્ઠિરને નિર્બળ કહે છે, અને પછી તું, યાજ્ઞસેની, મુક્ત થાશે.
ઈશો રાજા પૂર્વમાસીદ્ગ્લહે નઃ કુન્તીસુતો ધર્મરાજો મહાત્મા। ઈશસ્ત્વયં કસ્ય પરાજિતાત્મા તજ્જાનીધ્વં કુરવઃ સર્વ એવ
પહેલા અમારો રાજા કુંતીપુત્ર, મહાત્મા ધર્મરાજ હતો; હવે જ્યારે તે પરાજિત થયો છે, તો કોણ રાજા છે? હે કૌરવો, તમે બધાએ આ જાણવું જોઈએ.
દુશ્શાસન નિબોધેદં વચનં વૈ પ્રભાષિતમ્। કિમનેન ચિરં વીર નયસ્વ દ્રપદાત્મજામ્। દાસીભાવેન ભુઙ્ક્ષ્વ ત્વં યથેષ્ટં કુરુનન્દન
દુશાસન, આ કહેલું વચન સાંભળ; હે વીર, હવે શા માટે વિલંબ કરે છે? દ્રુપદની પુત્રીને લઈ જા અને કૌરવકુળના આનંદરૂપ, દાસી તરીકે તેને મનગમતું ભોગવી લે.
તતો ગાન્ધારરાજસ્ય પુત્રઃ શકુનિરબ્રવીત્। સાધુ કર્ણ મહાબાહો યથેષ્ટં ક્રિયતામિતિ
પછી ગાંધારના રાજાના પુત્ર શકુને કહ્યું: 'શાબાશ કર્ણ, મહાબાહુ, હવે જે તારે મનગમતું હોય તે કર.'
તતો દુશ્શાસનસ્તૂર્ણં દ્રુપદસ્ય સુતાં બલાત્। પ્રવેશયિતુમારબ્ધઃ સ ચકર્ષ દુરાત્મવાન્।। તતો વિક્રોશતિ તદા પાઞ્ચાલી વરવર્ણિની
પછી દુશાસને તરત જ દ્રુપદની પુત્રીને બળજબરીથી અંદર ખેંચવા લાગ્યો; એ દુષ્ટે તેને ખેંચી, ત્યારે સુંદર પાંંચાલી ઉંચે અવાજે રડવા લાગી.
પરિત્રાયસ્વ માં ભીષ્ણ દ્રોણ દ્રૌણે તથા કૃપ। પરિત્રાયસ્વ વિદુર ધર્મિષ્ઠો ધર્મવત્સલ
હે ભીષ્મ, દ્રોણ, અશ્વત્થામા અને કૃપ, મને બચાવો; હે વિદુર, ધર્મનિષ્ઠ અને ધર્મપ્રેમી, મને બચાવો.
ધૃતરાષ્ટ્ર મહારાજ પરિત્રાયસ્વ વૈ સ્નુષામ્। ગાન્ધારિ ત્વં મહાભાગે સર્વજ્ઞે સર્વદર્શિનિ। પિરત્રાયસ્વ માં ભીરું સુયોધનભયાર્દિતામ્
હે ધૃતરાષ્ટ્ર મહારાજ, તમારી વહુને બચાવો; હે ગાંધારી, મહાભાગ્યવાળી, સર્વજ્ઞાની અને સર્વદ્રષ્ટા, મને બચાવો, હું ભયભીત છું અને દુશાસનના ભયથી ત્રાસી છું.
ત્વમાર્યે વીરજનનિ કિં માં પશ્યસિ યાદવીમ્। ક્લિશ્યમાનામનાર્યેણ ન ત્રાયસિવ વધૂં સ્વકામ્
હે આર્યે, વીરપુત્રોની માતા, તું મને કેમ માત્ર જોઈ રહી છે? હું યાદવકુળની છોકરી, અયોગ્યના હાથમાં પીડાઈ રહી છું, તું પોતાની વહુને બચાવતી નથી.
યદિ લાલપ્યમાનાં માં ન કશ્ચિત્કિઞ્ચિદબ્રવીત્। હા હતાઽસ્મિ સુમન્દાત્મા સુયોધનવશં ગતા
જો હું રડું છું અને કોઈ પણ કંઈ બોલતું નથી, તો હાય, હું તો બેચારી, સુયોધનના અધિકારમાં પડી ગઈ અને હવે મારું બધું બરબાદ થઈ ગયું.
ન વૈ પાણ્ડુર્નરપતિર્ન ધર્મો ન ચ દેવરાટ્। ન ચાયુર્નાશ્વિનૌ વાઽપિ પરિત્રાયન્તિ વૈ સ્નુષામ્।। ધિક્કષ્ટં યદિ જીવેયં મન્દભાગ્યા પતિવ્રતા
ન તો પાંડુરાજા, ન ધર્મ, ન દેવરાજ, ન આયુષ્ય, ન અશ્વિનીકુમારો તમારી વહુને બચાવે છે. ધિક્કાર છે, જો હું દુર્ભાગ્યવાળી અને પતિવ્રતા જીવતી રહીશ.
શૃણોમિ વાક્યં તવ રાજપુત્રિ નેમે પાર્થાઃ કિઞ્ચિદપિ બ્રુવન્તિ। સા ત્વં પ્રિયાર્થં શૃણુ વાક્યમેત- દ્યદુચ્યતે પાપમતિઃ કૃતઘ્નઃ
હું તારી વાત સાંભળું છું, રાજકન્યા, પણ પાંડુપુત્રો તો એક શબ્દ પણ બોલતા નથી; હવે, તારા માટે, આ દુષ્ટ અને કૃતઘ્ન માણસે જે કહ્યું છે એ સાંભળ.
સુયોધનઃ સાનુચરઃ સુદુષ્ટઃ સહૈવ રાજા નિકૃતઃ સૂનુના ચ યદ્યેષ વાચં મહદુચ્યમાનાં ન શ્રોષ્યતે પાપમતિઃ સુદુષ્ટઃ
સુયોધન અને તેના સાથીઓ બહુ જ દુષ્ટ છે; રાજા અને તેનો પુત્ર પણ છેતરપિંડીયાં છે; જો આ પાપી એ ગંભીર વાત સાંભળશે નહીં, તો એ સંપૂર્ણપણે બગડી જ જશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા દ્રુપદસ્ય પુત્રીં ક્ષત્તાઽબ્રવીદ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રમ્
આ રીતે દ્રુપદપુત્રીને કહીને, કશ્યપએ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને સંબોધન કર્યું.
મા ક્લિશ્યતાં વૈ દ્રુપદસ્ય પુત્રીં મા ત્વં ચરીં દ્રક્ષ્યસિ રાજપુત્ર
દ્રુપદની દીકરીને દુઃખ આપશો નહીં; રાજકુમાર, તું સુખ ક્યારેય નહીં જોઈ શકે.
યદ્યેવં ત્વં મહારાજ સઙ્ક્લેશયસિ દ્રૌપદીમ્। અચિરેણૈવ કાલેન પુત્રસ્તે સહ મન્ત્રિભિઃ। ગમિષ્યતિ ક્ષયં પાપઃ પાણ્ડવક્ષયકારણાત્
મહારાજા, જો તમે દ્રૌપદી પર આ રીતે દુઃખ લાવશો, તો જલ્દી જ, તમારા પુત્ર અને તેના મંત્રીઓ સાથે, પાપના કારણે, પાંડવોને દુઃખ આપવાના પરિણામે, વિનાશ પામશે.
ભીમાર્જુનાભ્યાં ક્રુદ્ધાભ્યાં માદ્રીપુત્રદ્વયેન ચ। તસ્માન્નિવારય સુતં મા વિનાશં વિચિન્તય
ભીમ અને અર્જુનના ક્રોધથી, અને માદ્રીના બંને પુત્રોથી પણ, તેથી તમારો પુત્રને રોકો; વિનાશના વિચારો મનમાં લાવશો નહીં.
એતચ્છુત્વા મન્દબુદ્ધિર્નોત્તરં કિઞ્ચિદબ્રવીત્। તતો દુર્યોધનસ્તત્ર દૈવમોહબલાત્કૃતઃ
આ સાંભળીને એ મૂર્ખે કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં; પછી ત્યાં દુર્યોધન, ભાગ્ય અને મોહના પ્રભાવે—
અચિન્ત્ય ક્ષત્તુર્વચનં હર્ષેણાયતલોચનઃ। ઊરૂ દર્શયતે પાપો દ્રૌપદ્યા વૈ મુહુર્મુહુઃ
કશ્યપના શબ્દો અવગણીને, આનંદથી આંખો પહોળી કરીને, એ પાપી દુર્યોધન વારંવાર દ્રૌપદી સામે પોતાના જાંઘો બતાવતો રહ્યો.
ઊરૌ સન્દર્શ્યમાને તુ નિરીક્ષ્ય તુ સુયોધનમ્। વૃકોદરસ્તદાલોક્ય નેત્રે ચોલ્ફાલ્ય લોહિતે
જ્યારે દુર્યોધન જાંઘો બતાવતો હતો, ત્યારે ભીમે તેને જોયો, અને ગુસ્સાથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ અને ભૃકુટિ ભીંસી ગઈ.
એતત્સમીક્ષ્યાત્મનિ ચાવમાનં નિયમ્ય મન્યું બલનાન્સ માની। રાજાનુજઃ સંસદિ કૌરવાણાં વિનિષ્ક્રમન્વાક્યમુવાચ ભીમઃ
આપણે અપમાન થયું જોઈને, ભારે મનથી ગુસ્સો દબાવીને, ગર્વીલા ભીમે, કૌરવોની સભામાં ઊભા રહીને કહ્યું—