યુધિષ્ઠિરો દ્યૂતમદેન મત્તો દુર્યોધનો દ્રૌપદિ ત્વામજૈષીત્। સા ત્વં પ્રપદ્યસ્વ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વેશ્મ નયામિ ત્વાં કર્મણિ યાજ્ઞસેનિ
યુધિષ્ઠિર જુગારના ઘમંડમાં ચૂર થઈને દુર્યોધન પાસે હારી ગયો છે; એટલે, દ્રૌપદી, હવે મને તને ધૃતરાષ્ટ્રના મહેલમાં લઈ જવાનો આદેશ મળ્યો છે—હું તને એ કામ માટે લઈ જવા આવ્યો છું, યાજ્ઞસેની.
કથં ત્વેવં વદસિ પ્રાતિકામિ- કો હિ દીવ્યેદ્ભાર્યયા રાજપુત્રઃ। મૂડો રાજા દ્યૂતમદેન મત્તો હ્યભૂન્નાન્યત્કૈતવમસ્ય કિઞ્ચિત્
પ્રતિકામી, તું આવું કેમ કહે છે? કયો રાજકુમાર પોતાની પત્નીને જુગારમાં દાવ પર લગાડે? રાજા તો જુગારના ઘમંડમાં મૂર્ખ બની ગયો હતો—એના સિવાય એણે બીજું કોઈ કપટ કર્યું નથી.
યદા નાભૂત્કૈતવમન્યદસ્ય તદાઽદેવીત્પાણ્ડવોઽજાતશત્રુઃ। ન્યસ્તાઃ પૂર્વં ભ્રાતરસ્તેન રાજ્ઞા સ્વયં ચાત્મા ત્વમથો રાજપુત્રિ
જ્યારે એણે બીજું કોઈ કપટ કર્યું નહોતું, ત્યારે પાંડવ અजातશત્રુ હારી ગયો; પહેલા એણે પોતાના ભાઈઓને દાવ પર લગાડ્યા, પછી પોતાને, અને પછી, રાજકન્યા, તને.
ગચ્છ ત્વં કિતવં ગત્વા સભાયાં પૃચ્છ સૂતજ। કિં તુ પૂર્વં પરાજૈષીરાત્માનમથવા નુ મામ્
તુ એ જુગારી પાસે સભામાં જઈને પૂછ, કૃપાણપુત્ર: 'તમે પહેલા કોને હાર્યા—પહેલા પોતાને કે મને?'
એતજ્જ્ઞાત્વા સમાગચ્છ તતો માં નયં સૂતજ। જ્ઞાત્વા ચિકીર્ષિતમહં રાજ્ઞો યાસ્યામિ દુઃખિતા
આ સત્ય જાણી ને પાછો આવ અને પછી મને લઈ જજે, કૃપાણપુત્ર; જયારે રાજાની ઈચ્છા સમજાઈ જશે, ત્યારે હું દુઃખી મનથી પણ જઈશ.
સભાં ગત્વા સ ચોવાચ દ્રૌપદ્યસ્તદ્વચસ્તદા। યુધિષ્ઠિરં નરેનદ્રાણાં મધ્યે સ્થિતમિદં વચઃ
એ સભામાં ગયો અને દ્રૌપદીના શબ્દો યુધિષ્ઠિરને કહ્યું, જે રાજાઓની વચ્ચે ઊભો હતો: 'દ્રૌપદી તને આ પ્રશ્ન પૂછે છે.'
કસ્યેશો નઃ પરાજૈષીરિતિ ત્વામાહ દ્રૌપદી। કિં નુ પૂર્વં પરાજૈષીરાત્માનમથવાપિ મામ્
'અમે હવે કોના છીએ? તું પહેલા કોને હાર્યો—પહેલા પોતાને કે મને?'—આ રીતે દ્રૌપદી તને પૂછે છે.
યુધિષ્ઠિરસ્તુ નિશ્ચેતા ગતસત્વ ઇવાભવત્। ન તં સૂતં પ્રત્યુવાચ વચનં સાધ્વસાધુ વા
પણ યુધિષ્ઠિર તો મનથી ગૂંચવાઈ ગયો હતો, જાણે જીવ જતો રહ્યો હોય; એ કૃપાણને કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં—ન સારા શબ્દોમાં, ન ખરાબમાં.
ઇહૈવાગત્ય પાઞ્ચાલી પ્રશ્નમેનં પ્રભાષતામ્। ઇહૈવ સર્વે શૃણ્વન્તુ તસ્યાશ્ચૈતસ્ય યદ્વચઃ
પાંચાલી પોતે અહીં આવીને આ પ્રશ્ન પૂછે; અહીં બેઠેલા બધા એના અને એના જવાબના શબ્દો સાંભળે.
સ ગત્વા રાજભવનં દુર્યોધનવશાનુગઃ। ઉવાચ દ્રૌપદીં સૂતઃ પ્રાતિકામી વ્યથન્નિવ
એ દુર્યોધનના આદેશમાં રાજમહેલમાં ગયો અને, જાણે દુઃખી હોય એમ, કૃપાણ પ્રતિકામી દ્રૌપદી પાસે બોલ્યો.
સભ્યાસ્ત્વમી રાજપુત્ર્યાહ્વયન્તિ મન્યે પ્રાપ્તઃ સંશયઃ કૌરવાણામ્। ન વૈ સમૃદ્દિં પાલયતે લઘીયાન્ યસ્ત્વાં સભાં નેષ્યતિ રાજપુત્રિ
રાજકન્યા, સભ્ય લોકો તને બોલાવે છે; મને લાગે છે કૌરવોમાં મોટો સંશય ઊભો થયો છે. જે તને સભામાં લાવતો નથી, એ ખરેખર આપણું ભલું ચાહતો નથી, રાજકન્યા.
એવં નૂનં વ્યદધાત્સંવિધાતા સ્પર્શાવુભૌ સ્પૃશતો વૃદ્ધબાલૌ। ધર્મં ત્વેકં પરમં પ્રાહ લોકે સ નઃ શમં ધાસ્યતિ ગોપ્યમાનઃ
નક્કી જ, વિધાતા એ બધું એવું ગોઠવી દીધું છે કે જુના અને યુવાન બંને આ સ્પર્શથી અસર પામે છે; છતાં દુનિયામાં એણે એક જ મહાન ધર્મ કહ્યું છે—એ છુપાયેલો ધર્મ આપણને શાંતિ આપે.
સોઽયં ધર્મો મા ત્યગાત્કૌરવાન્વૈ સભ્યાન્ગત્વા પૃચ્છ ધર્મ્યં વચો મે। તે માં બ્રૂયુર્નિશ્ચિતં તત્કરિષ્યે ધર્માત્માનો નીતિમન્તો વરિષ્ઠાઃ
કૌરવો, આ ધર્મને છોડશો નહીં. સભામાં જઈને મારી ધર્મસંમત વાત પૂછો. જે મહાન, નીતિવાન અને શ્રેષ્ઠ સભ્યોએ જે નક્કી કરશે, હું એ જ કરું છું.
શ્રુત્વા સૂતસ્તદ્વચો યાજ્ઞસેન્યાઃ સભાં ગત્વા પ્રાહ વાક્યં તદાનીમ્। અધોમુખાસ્તે ન ચ કિઞ્ચિદૂચુ- ર્નિર્બન્ધં તં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય બુદ્ધ્વા
યાજ્ઞસેનીના શબ્દો સાંભળી સૂત સભામાં ગયો અને એ વાત કહી. પણ બધા સભ્યોએ માથું નીચે કરી લીધું અને કંઈ બોલ્યા નહીં, કારણ કે તેઓ દુર્યોધનના આગ્રહને સમજી ગયા હતા.
યુધિષ્ઠિરસ્તુ તચ્છ્રુત્વા દુર્યોધનચિકીર્ષિતમ્। દ્રૌપદ્યાઃ સંમતં દૂતં પ્રાહિણોદ્ભરતર્ષભ
દુર્યોધન શું કરવા માંગે છે એ જાણીને, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે દ્રૌપદીની સંમતિથી દૂતને મોકલ્યો.
એકવસ્ત્ર ત્વધોનીવો રોદમાના રજસ્વલા। સભામાગમ્ય પાઞ્ચાલિ શ્વશુરસ્યાગ્રતો ભવ
પાંચાલી, એક જ વસ્ત્રમાં, નીચેનો ભાગ ઢાંકી, રડતી અને સ્ત્રી-ધર્મમાં, સભામાં આવીને પોતાના સસરા સામે ઊભી રહે એવી today.
અથ ત્વામાગતાં દૃષ્ટ્વા રાજપુત્રીં સભાં તદા। સભ્યાઃ સર્વે વિનિન્દેરન્મનોર્ભિર્ધૃતરાષ્ટ્રજમ્
પછી જ્યારે રાજકન્યા સભામાં આવી, ત્યારે બધા સભ્યોએ મનમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને નિંદ્યા.
સ ગત્વા ત્વરિતં દૂતઃ કૃષ્ણાયા ભવનં નૃપ। ન્યવેદયન્મતં ધીમાન્ધર્મરાજસ્ય નિશ્ચિતમ્
પછી તેજસ્વી દૂત ઝડપથી કૃષ્ણાના મહેલમાં ગયો અને ધર્મરાજાની પક્કડ વાત કહી.
પાણ્ડવાશ્ચ મહાત્માનો દીના દુઃખસમન્વિતાઃ। સત્યેનાતિપરીતાઙ્ગા નોદીક્ષન્તે સ્મ કિઞ્ચન
મહાન આત્માવાળા પાંડવો દુઃખથી તૂટી ગયા હતા, તેમનું શરીર સત્યના બોજથી બળતું હતું, અને તેઓ એક શબ્દ પણ બોલી શક્યા નહીં.
તતસ્ત્વેષાં મુખમાલોક્ય રાજા દુર્યોધનઃ સૂતમુવાચ હૃષ્ટઃ। ઇહૈવૈતામાનય પ્રાતિકામિન્ પ્રત્યક્ષમસ્યાઃ કુરવો બ્રુવન્તઃ
પછી તેમના ચહેરા જોઈને રાજા દુર્યોધન ખુશ થઈને સૂતને કહ્યું: 'પ્રતિકામિનને અહીં લાવ, જેથી કૌરવો તેની સામે સીધું બોલી શકે.'
તતઃ સૂતસ્તસ્ય વશાનુગામી ભીતશ્ચ કોપાદ્દ્રુપદાત્મજાયાઃ। વિહાય માનં પુનરેવ સભ્યા- નુવાચ કૃષ્ણાં કિમહં બ્રવીમિ
પછી સૂત, દુર્યોધનના આજ્ઞાપાલક અને દ્રુપદપુત્રીના રોષથી ડરતો, પોતાનું માન છોડીને ફરી કૃષ્ણાને પૂછવા ગયો: 'હું સભામાં શું કહું?'
દુઃશાસનૈષ મમ સૂતપુત્રો વૃકોદરાદુદ્વિજતેઽલ્પચેતાઃ। સ્વયં પ્રગૃહ્યાનય યાજ્ઞસેનીં કિં તે કરિષ્યન્ત્યવશાઃ સપત્નાઃ
દુઃશાસન, સૂતપુત્ર, ઓછું સમજદાર છે અને ભીમથી ડરે છે. તું જાતે જ યાજ્ઞસેનીને પકડી લાવ. એની બાકી બધી પત્નીઓ તારી સામે શું કરી શકે?
તતઃ સમુત્થાય સ રાજપુત્રઃ શ્રુત્વા ભ્રાતુઃ શાસનં રક્તદૃષ્ટિઃ। પ્રવિશ્ય તદ્વેશ્મ મહારથાના- મિત્યબ્રવીદ્દ્રૌપદીં રાજપુત્રીમ્
પછી રાજપુત્ર, ભાઈની આજ્ઞા સાંભળી, લાલ આંખે ઊભો થયો અને મહારથીઓના મહેલમાં જઈને રાજકન્યા દ્રૌપદીને કહ્યું.
એહ્યેહિ પાઞ્ચાલિ રાજપુત્રીમ્। દુર્યોધનં પશ્ય વિમુક્તલજ્જા। કુરૂન્ભજસ્વાયતપત્રનેત્રે ધર્મેણ લબ્ધાઽસિ સભાં પરૈહિ
'આવ, આવ, પાંચાલી! રાજકન્યા, દુર્યોધનને જો, જેને શરમ નથી. વિશાળ નેત્રવાળી, કૌરવોમાં જોડાઈ જા; તું સભામાં ધર્મથી જીતાઈ ગઈ છે.'
તતઃ સમુત્થાય સુદૂર્મનાઃ સા વિવર્ણમામૃજ્ય મુખં કરેણ। આર્તા પ્રદુદ્રાવ યતઃ સ્ત્રિયસ્તા વૃદ્ધસ્ય રાજ્ઞઃ કુરુપુઙ્ગવસ્ય
પછી ખૂબ દુઃખી દ્રૌપદી ઊભી થઈ, હાથથી પોતાનું ફિક્કું પડેલું ચહેરું પુંછ્યું અને પીડામાં વૃદ્ધ રાજાના સ્ત્રીઓ તરફ દોડી ગઈ.
તતો જવેનાભિસસાર રોષા- દ્દુઃશાસનસ્તામભિગર્જમાનઃ। દીર્ઘેષુ નીલેષ્વથ ચોર્મિમત્સુ જગ્રાહ કેશેષુ નરેન્દ્રપત્નીમ્
પછી દુઃશાસન ગુસ્સામાં ગર્જના કરતો ઝડપથી દ્રૌપદી પાસે દોડી ગયો અને તેના લાંબા, ઘાટા, લહેરાતા વાળ પકડીને તેને ખેંચી કાઢી.
યે રાજસૂયાવભૃથે જલેન મહાક્રતૌ મન્ત્રપૂતેન સિક્તાઃ। તે પાણ્ડવાનાં પરિભૂય વીર્યં બલાત્પ્રમૃષ્ટા ધૃતરાષ્ટ્રજેન
જે પાંડવો રાજસૂય યજ્ઞમાં મંત્રપૂત જળથી અભિષેક થયેલા હતા, એમના પરાક્રમને અવગણીને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે બળજબરીથી તેમને અપમાનિત કર્યા.
સ તાં પરાકૃષ્ય સભાસમીપ- માનીય કૃષ્ણામતિદીર્ઘકેશીમ્। દુઃશાસનો નાથવતીમનાથવ- ચ્ચકર્ષ વાયુઃ કદલીમિવાર્તામ્
દુઃશાસને દ્રૌપદીના ખૂબ લાંબા વાળ પકડીને, જે રક્ષિત હોય છતાં અનાથ જેવી હતી, તેને સભાની વચ્ચે ખેંચી લાવી, જેમ પવન દુઃખી કેળાના વૃક્ષને ઉખેડે છે.
સા કૃષ્ણમાણા નમિતાઙ્ગયષ્ટિઃ શનૈરુવાચાથ રજસ્વલાઽસ્મિ। એકં ચ વાસો મમ મન્દબુદ્ધે સભાં નેતું નાર્હસિ મામનાર્ય
કૃષ્ણા શરમથી નમેલી, ધીરે બોલી: 'હું સ્ત્રી-ધર્મમાં છું અને મારા પાસે એક જ વસ્ત્ર છે, ઓ મૂર્ખ. મને સભામાં લાવવું યોગ્ય નથી, અયોગ્ય.'
તતોઽબ્રવીત્તાં પ્રસભં નિગૃહ્ય કેશેશુ કૃષ્ણેષુ તદા સ કૃષ્ણામ્। કૃષ્ણં ચ જિષ્ણું ચ હરિં નરં ચ ત્રાયાય વિક્રોશતિ યાજ્ઞસેનિ
પછી દુઃશાસને કૃષ્ણાના ઘાટા વાળ બળજબરીથી પકડીને કહ્યું, અને યાજ્ઞસેની કૃષ્ણ, અર્જુન, ભીમ અને ધર્મને બચાવવા માટે પોકારવા લાગી.