નારુન્તુદઃ સ્યાન્ન નૃશંસવાદી ન હીનતાઃ પરમભ્યાદદીત। યયાસ્ય વાચા પર ઉદ્વિજેત ન તાં વદેદુશતી પાપલોક્યામ્
કોઈએ ક્યારેય દુષણ આપનાર કે ક્રૂર બોલ બોલનાર ન બનવું જોઈએ; નીચ માણસે કદી શ્રેષ્ઠ વસ્તુ લેવી નહીં જોઈએ; જેના બોલથી બીજાને ડર લાગે, એવી વાત કદી ન બોલવી જોઈએ, નહીં તો એ પાપી લોકમાં જાય છે.
સમુચ્ચરન્ત્યતિવાદાશ્ચ વક્ત્રા- ધ્યૌરાહતઃ શોચતિ રાત્ર્યહાનિ। પરસ્ય નામર્મસુ તે પતન્તિ તાન્પણ્ડિતો નાવસૃજેત્પરેષુ
અતિશય કઠોર શબ્દો મોઢેથી નીકળી, દિવસ-રાત દુઃખ આપે છે; એ બીજાના હૃદયને નથી ઘાયલ કરતા—જાણકાર માણસે એવા શબ્દો બીજાને કદી ન કહેવા જોઈએ.
અજો હિ શસ્ત્રમગિલત્કિલૈકઃ શસ્ત્રે વિપન્ને શિરસાસ્ય ભૂમૌ। નિકૃન્તનં સ્વસ્ય કણ્ઠસ્ય ઘોરં તદ્વદ્વેરં મા કૃથાઃ પાણ્ડુપુત્રૈઃ
કહે છે કે એક બકરો તલવાર ગળી જાય છે અને પછી એ તલવાર જમીન પર પડે ત્યારે એનું પોતાનું માથું કપાઈ જાય છે; એ જ રીતે, પાંડુપુત્રો સાથે ભયાનક વૈર ન કરો.
ન કિઞ્ચિદિત્થં પ્રવદન્તિ પાર્થા વનેચરં વા ગૃહમેધિનં વા। તપસ્વિનં વા પરિપૂર્ણવિદ્યં ભષન્તિ હૈવં શ્વનરાઃ સદૈવ
પાંડુપુત્રો ક્યારેય આવી વાતો નથી બોલતા—કે તે વનમાં રહેતો હોય, ગૃહસ્થ હોય કે વિદ્વાન તપસ્વી હોય; આવી વાતો તો હંમેશા નીચ માણસો, શ્વાન જેવાં, જ બોલે છે.
દ્વારં સુઘોરં નરકસ્ય જિહ્યં ન બુધ્યતે ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ। તમન્વેતારો બહવઃ કુરૂણાં દ્યૂતોદયે સહ દુઃશાસનેન
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને એ ભયાનક નરકના દ્વાર ખુલ્લા છે એ સમજાતું જ નથી; કૌરવોમાં ઘણા લોકો, દુઃશાસન સાથે, આ જુગારની શરૂઆતમાં એને અનુસરી રહ્યા છે.
મજ્જન્ત્યલાબૂનિ શિલાઃ પ્લવન્તે મુહ્યન્તિ નાવોમ્ભસિ શશ્વદેવ। મૂઢો રાજા ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રો ન મે વાચઃ પથ્યરૂપાઃ શૃણોતિ
કદૂવાં પાણીમાં ડૂબી જાય છે અને પથ્થરો તરવા લાગે છે, નાવડીઓ પણ પાણીમાં ગૂંચવાઈ જાય છે; એ જ રીતે, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર જુગારના ઘમંડમાં ચૂર થઈને મારા કલ્યાણકારી શબ્દો સાંભળતો જ નથી.
અન્તો નૂં ભવિતાયં કરૂણાં સુદારુણઃ સર્વહરો વિનાશઃ। વાચઃ કાવ્યાઃ સુહૃદાં પથ્યરૂપા ન શ્રૂયન્તે વર્ધતે લોભ એવ
હવે તો કૌરવો માટે અંત નજીક છે—એક ભયાનક વિનાશ બધું જ નાશ કરી નાખશે; મિત્રોનું સુવિચારપૂર્વકનું કહેવાતું પણ કોઈ સાંભળતું નથી—માત્ર લોભ જ વધતો જાય છે.
ધિગસ્તુ ક્ષત્તારમિતિ બ્રુવાણો દર્પેણ મત્તો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ। અવૈક્ષત પ્રાતિકામીં સભાયા- મુવાચ ચૈનં પરમાર્યમધ્યે
ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર ઘમંડ અને મદમાં ચૂર થઈને સભામાં પ્રતિકામી તરફ જોયો અને વડીલોના વચ્ચે એને કહ્યું: 'કૃપાણને શરમ આવવી જોઈએ!'
ત્વં પ્રાતિકામિન્દ્રૌપદીમાનયસ્વ ન તે ભયં વિદ્યતે પાણ્ડવેભ્યઃ। ક્ષત્તા હ્યયં વિવદત્યેવ ભીતો ન ચાસ્માકં વૃદ્ધિકામઃ સદૈવ
પ્રતિકામી, તું દ્રૌપદીને અહીં લાવ; પાંડવો પાસેથી તને કોઈ ભય નથી. આ કૃપાણ તો ડરીને જ વાદવિવાદ કરે છે, એ ક્યારેય આપણું ભલું ઈચ્છતો નથી.
એવમુક્તઃ પ્રાતિકામી સ સૂતઃ પ્રાયાચ્છીઘ્રં રાજવચો નિશમ્ય। પ્રવિશ્ય ચ શ્વેવ હિ સિંહગેષ્ઠં સમાસદન્મહિષીં પાણ્ડવાનામ્
રાજાના આદેશ સાંભળીને, પ્રતિકામી એ સુત તરત જ નીકળી પડ્યો અને, સિંહ સામે કૂતરો જાય એ રીતે, પાંડવોની રાણી પાસે પહોંચ્યો.
યુધિષ્ઠિરો દ્યૂતમદેન મત્તો દુર્યોધનો દ્રૌપદિ ત્વામજૈષીત્। સા ત્વં પ્રપદ્યસ્વ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વેશ્મ નયામિ ત્વાં કર્મણિ યાજ્ઞસેનિ
યુધિષ્ઠિર જુગારના ઘમંડમાં ચૂર થઈને દુર્યોધન પાસે હારી ગયો છે; એટલે, દ્રૌપદી, હવે મને તને ધૃતરાષ્ટ્રના મહેલમાં લઈ જવાનો આદેશ મળ્યો છે—હું તને એ કામ માટે લઈ જવા આવ્યો છું, યાજ્ઞસેની.
કથં ત્વેવં વદસિ પ્રાતિકામિ- કો હિ દીવ્યેદ્ભાર્યયા રાજપુત્રઃ। મૂડો રાજા દ્યૂતમદેન મત્તો હ્યભૂન્નાન્યત્કૈતવમસ્ય કિઞ્ચિત્
પ્રતિકામી, તું આવું કેમ કહે છે? કયો રાજકુમાર પોતાની પત્નીને જુગારમાં દાવ પર લગાડે? રાજા તો જુગારના ઘમંડમાં મૂર્ખ બની ગયો હતો—એના સિવાય એણે બીજું કોઈ કપટ કર્યું નથી.
યદા નાભૂત્કૈતવમન્યદસ્ય તદાઽદેવીત્પાણ્ડવોઽજાતશત્રુઃ। ન્યસ્તાઃ પૂર્વં ભ્રાતરસ્તેન રાજ્ઞા સ્વયં ચાત્મા ત્વમથો રાજપુત્રિ
જ્યારે એણે બીજું કોઈ કપટ કર્યું નહોતું, ત્યારે પાંડવ અजातશત્રુ હારી ગયો; પહેલા એણે પોતાના ભાઈઓને દાવ પર લગાડ્યા, પછી પોતાને, અને પછી, રાજકન્યા, તને.
ગચ્છ ત્વં કિતવં ગત્વા સભાયાં પૃચ્છ સૂતજ। કિં તુ પૂર્વં પરાજૈષીરાત્માનમથવા નુ મામ્
તુ એ જુગારી પાસે સભામાં જઈને પૂછ, કૃપાણપુત્ર: 'તમે પહેલા કોને હાર્યા—પહેલા પોતાને કે મને?'
એતજ્જ્ઞાત્વા સમાગચ્છ તતો માં નયં સૂતજ। જ્ઞાત્વા ચિકીર્ષિતમહં રાજ્ઞો યાસ્યામિ દુઃખિતા
આ સત્ય જાણી ને પાછો આવ અને પછી મને લઈ જજે, કૃપાણપુત્ર; જયારે રાજાની ઈચ્છા સમજાઈ જશે, ત્યારે હું દુઃખી મનથી પણ જઈશ.
સભાં ગત્વા સ ચોવાચ દ્રૌપદ્યસ્તદ્વચસ્તદા। યુધિષ્ઠિરં નરેનદ્રાણાં મધ્યે સ્થિતમિદં વચઃ
એ સભામાં ગયો અને દ્રૌપદીના શબ્દો યુધિષ્ઠિરને કહ્યું, જે રાજાઓની વચ્ચે ઊભો હતો: 'દ્રૌપદી તને આ પ્રશ્ન પૂછે છે.'
કસ્યેશો નઃ પરાજૈષીરિતિ ત્વામાહ દ્રૌપદી। કિં નુ પૂર્વં પરાજૈષીરાત્માનમથવાપિ મામ્
'અમે હવે કોના છીએ? તું પહેલા કોને હાર્યો—પહેલા પોતાને કે મને?'—આ રીતે દ્રૌપદી તને પૂછે છે.
યુધિષ્ઠિરસ્તુ નિશ્ચેતા ગતસત્વ ઇવાભવત્। ન તં સૂતં પ્રત્યુવાચ વચનં સાધ્વસાધુ વા
પણ યુધિષ્ઠિર તો મનથી ગૂંચવાઈ ગયો હતો, જાણે જીવ જતો રહ્યો હોય; એ કૃપાણને કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં—ન સારા શબ્દોમાં, ન ખરાબમાં.
ઇહૈવાગત્ય પાઞ્ચાલી પ્રશ્નમેનં પ્રભાષતામ્। ઇહૈવ સર્વે શૃણ્વન્તુ તસ્યાશ્ચૈતસ્ય યદ્વચઃ
પાંચાલી પોતે અહીં આવીને આ પ્રશ્ન પૂછે; અહીં બેઠેલા બધા એના અને એના જવાબના શબ્દો સાંભળે.
સ ગત્વા રાજભવનં દુર્યોધનવશાનુગઃ। ઉવાચ દ્રૌપદીં સૂતઃ પ્રાતિકામી વ્યથન્નિવ
એ દુર્યોધનના આદેશમાં રાજમહેલમાં ગયો અને, જાણે દુઃખી હોય એમ, કૃપાણ પ્રતિકામી દ્રૌપદી પાસે બોલ્યો.
સભ્યાસ્ત્વમી રાજપુત્ર્યાહ્વયન્તિ મન્યે પ્રાપ્તઃ સંશયઃ કૌરવાણામ્। ન વૈ સમૃદ્દિં પાલયતે લઘીયાન્ યસ્ત્વાં સભાં નેષ્યતિ રાજપુત્રિ
રાજકન્યા, સભ્ય લોકો તને બોલાવે છે; મને લાગે છે કૌરવોમાં મોટો સંશય ઊભો થયો છે. જે તને સભામાં લાવતો નથી, એ ખરેખર આપણું ભલું ચાહતો નથી, રાજકન્યા.
એવં નૂનં વ્યદધાત્સંવિધાતા સ્પર્શાવુભૌ સ્પૃશતો વૃદ્ધબાલૌ। ધર્મં ત્વેકં પરમં પ્રાહ લોકે સ નઃ શમં ધાસ્યતિ ગોપ્યમાનઃ
નક્કી જ, વિધાતા એ બધું એવું ગોઠવી દીધું છે કે જુના અને યુવાન બંને આ સ્પર્શથી અસર પામે છે; છતાં દુનિયામાં એણે એક જ મહાન ધર્મ કહ્યું છે—એ છુપાયેલો ધર્મ આપણને શાંતિ આપે.
સોઽયં ધર્મો મા ત્યગાત્કૌરવાન્વૈ સભ્યાન્ગત્વા પૃચ્છ ધર્મ્યં વચો મે। તે માં બ્રૂયુર્નિશ્ચિતં તત્કરિષ્યે ધર્માત્માનો નીતિમન્તો વરિષ્ઠાઃ
કૌરવો, આ ધર્મને છોડશો નહીં. સભામાં જઈને મારી ધર્મસંમત વાત પૂછો. જે મહાન, નીતિવાન અને શ્રેષ્ઠ સભ્યોએ જે નક્કી કરશે, હું એ જ કરું છું.
શ્રુત્વા સૂતસ્તદ્વચો યાજ્ઞસેન્યાઃ સભાં ગત્વા પ્રાહ વાક્યં તદાનીમ્। અધોમુખાસ્તે ન ચ કિઞ્ચિદૂચુ- ર્નિર્બન્ધં તં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય બુદ્ધ્વા
યાજ્ઞસેનીના શબ્દો સાંભળી સૂત સભામાં ગયો અને એ વાત કહી. પણ બધા સભ્યોએ માથું નીચે કરી લીધું અને કંઈ બોલ્યા નહીં, કારણ કે તેઓ દુર્યોધનના આગ્રહને સમજી ગયા હતા.
યુધિષ્ઠિરસ્તુ તચ્છ્રુત્વા દુર્યોધનચિકીર્ષિતમ્। દ્રૌપદ્યાઃ સંમતં દૂતં પ્રાહિણોદ્ભરતર્ષભ
દુર્યોધન શું કરવા માંગે છે એ જાણીને, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે દ્રૌપદીની સંમતિથી દૂતને મોકલ્યો.
એકવસ્ત્ર ત્વધોનીવો રોદમાના રજસ્વલા। સભામાગમ્ય પાઞ્ચાલિ શ્વશુરસ્યાગ્રતો ભવ
પાંચાલી, એક જ વસ્ત્રમાં, નીચેનો ભાગ ઢાંકી, રડતી અને સ્ત્રી-ધર્મમાં, સભામાં આવીને પોતાના સસરા સામે ઊભી રહે એવી today.
અથ ત્વામાગતાં દૃષ્ટ્વા રાજપુત્રીં સભાં તદા। સભ્યાઃ સર્વે વિનિન્દેરન્મનોર્ભિર્ધૃતરાષ્ટ્રજમ્
પછી જ્યારે રાજકન્યા સભામાં આવી, ત્યારે બધા સભ્યોએ મનમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને નિંદ્યા.
સ ગત્વા ત્વરિતં દૂતઃ કૃષ્ણાયા ભવનં નૃપ। ન્યવેદયન્મતં ધીમાન્ધર્મરાજસ્ય નિશ્ચિતમ્
પછી તેજસ્વી દૂત ઝડપથી કૃષ્ણાના મહેલમાં ગયો અને ધર્મરાજાની પક્કડ વાત કહી.
પાણ્ડવાશ્ચ મહાત્માનો દીના દુઃખસમન્વિતાઃ। સત્યેનાતિપરીતાઙ્ગા નોદીક્ષન્તે સ્મ કિઞ્ચન
મહાન આત્માવાળા પાંડવો દુઃખથી તૂટી ગયા હતા, તેમનું શરીર સત્યના બોજથી બળતું હતું, અને તેઓ એક શબ્દ પણ બોલી શક્યા નહીં.
તતસ્ત્વેષાં મુખમાલોક્ય રાજા દુર્યોધનઃ સૂતમુવાચ હૃષ્ટઃ। ઇહૈવૈતામાનય પ્રાતિકામિન્ પ્રત્યક્ષમસ્યાઃ કુરવો બ્રુવન્તઃ
પછી તેમના ચહેરા જોઈને રાજા દુર્યોધન ખુશ થઈને સૂતને કહ્યું: 'પ્રતિકામિનને અહીં લાવ, જેથી કૌરવો તેની સામે સીધું બોલી શકે.'