અસ્તિ તે વૈ પ્રિયા રાજન્ ગ્લહ એકોઽપરાજિતઃ। પણસ્વ કૃષ્ણાં પાઞ્ચાલીં તયાત્માનં પુનર્જય
રાજન, તને હજી એક પ્રિય વ્યક્તિ છે, જે જુગારમાં હારી નથી. પાંચાલકન્યા કૃષ્ણાને દાવ પર લગાવ અને એના દ્વારા પોતાને પાછો જીત.
નૈવ હ્રસ્વા ન મહતી ન કૃશા નાતિરોહિણી। નીલકુઞ્ચિતકશી ચ તયા દીવ્યામ્યહં ત્વયા
ન તો ઓછી ઊંચી, ન વધારે ઊંચી, ન પાતળી, ન વધારે જાડા શરીરની, અને ઘાટા વાળ કાળા અને વાંકાળા—એવી એ છે. એના નામે હું તારા સામે જુગાર રમું છું.
શારદોત્પલપત્રાક્ષ્યા શારદોત્પલગન્ધયા। શારદોત્પલસેવિન્યા રૂપેણ શ્રીસમાનયા
શરદના કમળ જેવી આંખો, શરદના કમળ જેવી સુગંધ, શરદના કમળની સેવા કરનારી, રૂપે લક્ષ્મી સમાન—
તથૈવ સ્યાદાનુશંસ્યાત્તથ સ્યાદ્રૂપસમ્પદા। તથા સ્યાચ્છીલસમ્પત્ત્યા યામિચ્છેત્પુરુષઃ સ્ત્રિયમ્
દયા, રૂપ અને સદગુણોમાં પણ એવી જ; એવી સ્ત્રી, જેવી પુરુષ ઈચ્છે છે.
સર્વૈર્ગુણૈર્હિ સમ્પન્નામનુકૂલાં પ્રિયંવદામ્। યાદૃશીં ધર્મકામાર્થસિદ્ધિમિચ્છેન્નરઃ સ્ત્રિયમ્
બધા ગુણોથી યુક્ત, સૌમ્ય અને મીઠા બોલ બોલનારી, અને એવી સ્ત્રી, જેવી પુરુષ ધર્મ, કામ અને અર્થની સિદ્ધિ માટે ઈચ્છે છે.
ચરમં સંવિશતિ યા પ્રથમં પ્રતિબુધ્યતે। આગોપાલાવિપાલેભ્યઃ સર્વં વેદ કૃતાકૃતમ્
જે છેલ્લે સુવે અને સૌપ્રથમ ઉઠે, ગોપાલક અને ગાયવાળાઓએ શું કર્યું કે શું બાકી છે એ બધું જાણે છે.
આભાતિ પદ્મવદ્વક્ત્રં સસ્વેદં મલ્લિકેવ ચ। વેદીમધ્યા દીર્ઘકેશી તામ્રાસ્યા નાતિલોમશા
એનું ચહેરું કમળ જેવું તેજસ્વી છે, અને પરસેવાથી મલ્લિકા ફૂલ જેવી ઝળહળે છે; સભામાં એ લાંબા વાળ સાથે, તાંબાં જેવા હોઠવાળી અને વધારે વાળવાળી નથી, એ રીતે બેઠી છે.
તયૈવંવિધયા રાજન્પાઞ્ચાલ્યાહં સુમધ્યમા। ગ્લહં દીવ્યામિ ચાર્વઙ્ગ્યા દ્રૌપદ્યા હન્ત સૌબલ
હે રાજા, એવી સુંદર કાયાવાળી, પાંડવોને પ્રિય દ્રૌપદીને હું હવે જૂવામાં મૂકી રહ્યો છું, હે સૌબલપુત્ર.
એવમુક્તે તુ વચને ધર્મરાજેન ધીમતા। ધિગ્ધિગિત્યેવ વૃદ્ધાનાં સભ્યાનાં નિઃ સૃતા ગિરઃ
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે આ વાત કહી ત્યારે સભામાં બેઠેલા વૃદ્ધોએ માત્ર 'અરે શરમ! શરમ!' એમ જ બોલી ઉઠ્યા.
ચુક્ષુભે સા સભા રાજન્રાજ્ઞાં સઞ્જત્રિરે શુચઃ। ભીષ્મદ્રોણકૃપાદીનાં સ્વેદશ્ચ સમજાયત
હે રાજા, એ સભામાં બધાં રાજાઓના મન દુઃખથી ભરાઈ ગયા અને ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપાદિ મહાનુભાવો પરસેવાથી ભીંજાઈ ગયા.
શિરો ગૃહીત્વા વિદુરો ગતસત્વ ઇવાભવત્। આસ્તે ધ્યાયન્નધોવક્ત્રો નિઃ શ્વસન્નિવ પન્નગઃ
વિદુરે માથું પકડીને એવું લાગ્યું કે જાણે એની અંદરથી પ્રાણ જતો રહ્યો હોય; એ નીચે નજર કરીને, ઊંડા શ્વાસ લેતો, સાપ જેવો બેઠો રહ્યો.
બાહ્લીકઃ સોમદત્તશ્ચ પ્રાતિપેયશ્ચ સઞ્જયઃ। દ્રૌણિર્ભૂરિશ્રવાશ્ચૈવ યુયુત્સુર્ધૃતરાષ્ટ્રજઃ। આસુર્વીક્ષ્ય ત્વધોવક્ત્રા નિશ્વસન્ત ઇવોરગાઃ
બાહ્લીક, સોમદત્ત, પ્રતિપપુત્ર સંજય, દ્રોણપુત્ર, ભૂરિશ્રવાસ અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર યુયુત્સુ—allના ચહેરા નીચે વળેલા અને બધા સાપ જેવું ઊંડું શ્વાસ લેતા બેઠા હતા.
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ સંહૃષ્ટઃ પર્યપૃચ્છત્પુનઃ પુનઃ। કિં જિતં કિં જિતમિતિ હ્યાકારં નાભ્યરક્ષત
પણ ધૃતરાષ્ટ્ર ખુશખુશાલ થઈને વારંવાર પૂછતો રહ્યો: 'શું જીત્યું? શું જીત્યું?' અને પોતાનું આનંદ છુપાવી શક્યો નહીં.
જહર્ષ કર્ણોઽતિભૃશં સહ દુઃશાસનાદિભિઃ। ઇતરેષાં તુ સભ્યાનાં નેત્રેભ્યઃ પ્રાપતઞ્જલમ્
કર્ણ દુઃશાસન અને બીજા સાથે ખૂબ જ આનંદમાં હતો; પણ બાકીના સભ્યોના આંખોમાંથી આંસુ વહી પડ્યા.
સૌબલસ્ત્વભિઘાયૈવ જિતકાશી મદોત્કટઃ। જિતમિત્યેવ તાનક્ષાન્પુરરેવાન્વપદ્યત
સૌબલપુત્ર ગર્વથી ઉશ્કેરાઈને, દાંડી ફટકારીને, બાકીના પહેલા જ 'જીત્યું! જીત્યું!' એમ જાહેર કરી દીધું.
એહિ ક્ષત્તર્દ્રૌપદીમાનસ્વ પ્રિયાં ભાર્યાં સંમતાં પાણ્ડવાનામ્। સંમાર્જતાં વેશ્મ પરૈતુ શીઘ્રં તત્રાસ્તુ દાસીભિરપુણ્યશીલા
આ વહીલ, દ્રૌપદીને લાવ—જે પાંડવોને પ્રિય પત્ની છે—અને એને કહો કે સભા સાફ કરે; એ જલ્દી આવે અને દુષ્ટ સ્વભાવવાળી દાસીઓમાં સામેલ થાય.
દર્વિભાષં ભાષિતં ત્વાદૃશેન ન મન્દ સમ્બુદ્ધ્યસિ પાશબદ્ધઃ। પ્રપાતે ત્વં લમ્બમાનો ન વેત્સિ વ્યાઘ્રાન્મૃગઃ કોપયસેઽતિવેલમ્
તમે આવી વાતો કરો છો, પણ સમજતા નથી—કારણ કે તમે બંધાયેલા છો; ખાડા પર લટકતા હરીણ જેવું, તમે જાણતા નથી અને વાઘોને ઉશ્કેરો છો.
આશીવિષાસ્તે શિરસિ પૂર્ણકોપા મહાવિષાઃ। મા કોપિષ્ઠાઃ સુમન્દાત્મન્મા ગમસ્ત્વં યમક્ષયમ્
કુપિત અને ઝેરી સાપો તમારા માથે બેઠા છે; હે મૂર્ખ, એમને ગુસ્સે ન કરશો, યમલોકમાં ન જશો.
ન હિ દાસીત્વમાપન્ના કૃષ્ણા ભવિતુમર્હતિ। જનીશેન હિ રાજ્ઞૈષા પણે ન્યસ્તેતિ મે મતિઃ
કૃષ્ણા દાસી બનવા યોગ્ય નથી; કારણ કે રાજાએ એને પોતાના હક્કમાં ન હતી ત્યારે જૂવામાં મૂકી હતી—મને તો એમ લાગે છે.
અયં દત્તે વેણુરિવાત્મઘાતી ફલં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ। દ્યૂતં હિ વૈરાય મહાભયાય મત્તો ન બુધ્યત્યયમન્તકાલમ્
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર પોતાને નુકસાન આપનારને વાંસળી આપ્યા જેવી સ્થિતિમાં છે; જૂઆ તો વૈર અને મોટું ભય લાવે છે, પણ એ મદમાં છે અને આવનારા અંતને સમજી શકતો નથી.
નારુન્તુદઃ સ્યાન્ન નૃશંસવાદી ન હીનતાઃ પરમભ્યાદદીત। યયાસ્ય વાચા પર ઉદ્વિજેત ન તાં વદેદુશતી પાપલોક્યામ્
કોઈએ ક્યારેય દુષણ આપનાર કે ક્રૂર બોલ બોલનાર ન બનવું જોઈએ; નીચ માણસે કદી શ્રેષ્ઠ વસ્તુ લેવી નહીં જોઈએ; જેના બોલથી બીજાને ડર લાગે, એવી વાત કદી ન બોલવી જોઈએ, નહીં તો એ પાપી લોકમાં જાય છે.
સમુચ્ચરન્ત્યતિવાદાશ્ચ વક્ત્રા- ધ્યૌરાહતઃ શોચતિ રાત્ર્યહાનિ। પરસ્ય નામર્મસુ તે પતન્તિ તાન્પણ્ડિતો નાવસૃજેત્પરેષુ
અતિશય કઠોર શબ્દો મોઢેથી નીકળી, દિવસ-રાત દુઃખ આપે છે; એ બીજાના હૃદયને નથી ઘાયલ કરતા—જાણકાર માણસે એવા શબ્દો બીજાને કદી ન કહેવા જોઈએ.
અજો હિ શસ્ત્રમગિલત્કિલૈકઃ શસ્ત્રે વિપન્ને શિરસાસ્ય ભૂમૌ। નિકૃન્તનં સ્વસ્ય કણ્ઠસ્ય ઘોરં તદ્વદ્વેરં મા કૃથાઃ પાણ્ડુપુત્રૈઃ
કહે છે કે એક બકરો તલવાર ગળી જાય છે અને પછી એ તલવાર જમીન પર પડે ત્યારે એનું પોતાનું માથું કપાઈ જાય છે; એ જ રીતે, પાંડુપુત્રો સાથે ભયાનક વૈર ન કરો.
ન કિઞ્ચિદિત્થં પ્રવદન્તિ પાર્થા વનેચરં વા ગૃહમેધિનં વા। તપસ્વિનં વા પરિપૂર્ણવિદ્યં ભષન્તિ હૈવં શ્વનરાઃ સદૈવ
પાંડુપુત્રો ક્યારેય આવી વાતો નથી બોલતા—કે તે વનમાં રહેતો હોય, ગૃહસ્થ હોય કે વિદ્વાન તપસ્વી હોય; આવી વાતો તો હંમેશા નીચ માણસો, શ્વાન જેવાં, જ બોલે છે.
દ્વારં સુઘોરં નરકસ્ય જિહ્યં ન બુધ્યતે ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ। તમન્વેતારો બહવઃ કુરૂણાં દ્યૂતોદયે સહ દુઃશાસનેન
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને એ ભયાનક નરકના દ્વાર ખુલ્લા છે એ સમજાતું જ નથી; કૌરવોમાં ઘણા લોકો, દુઃશાસન સાથે, આ જુગારની શરૂઆતમાં એને અનુસરી રહ્યા છે.
મજ્જન્ત્યલાબૂનિ શિલાઃ પ્લવન્તે મુહ્યન્તિ નાવોમ્ભસિ શશ્વદેવ। મૂઢો રાજા ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રો ન મે વાચઃ પથ્યરૂપાઃ શૃણોતિ
કદૂવાં પાણીમાં ડૂબી જાય છે અને પથ્થરો તરવા લાગે છે, નાવડીઓ પણ પાણીમાં ગૂંચવાઈ જાય છે; એ જ રીતે, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર જુગારના ઘમંડમાં ચૂર થઈને મારા કલ્યાણકારી શબ્દો સાંભળતો જ નથી.
અન્તો નૂં ભવિતાયં કરૂણાં સુદારુણઃ સર્વહરો વિનાશઃ। વાચઃ કાવ્યાઃ સુહૃદાં પથ્યરૂપા ન શ્રૂયન્તે વર્ધતે લોભ એવ
હવે તો કૌરવો માટે અંત નજીક છે—એક ભયાનક વિનાશ બધું જ નાશ કરી નાખશે; મિત્રોનું સુવિચારપૂર્વકનું કહેવાતું પણ કોઈ સાંભળતું નથી—માત્ર લોભ જ વધતો જાય છે.
ધિગસ્તુ ક્ષત્તારમિતિ બ્રુવાણો દર્પેણ મત્તો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ। અવૈક્ષત પ્રાતિકામીં સભાયા- મુવાચ ચૈનં પરમાર્યમધ્યે
ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર ઘમંડ અને મદમાં ચૂર થઈને સભામાં પ્રતિકામી તરફ જોયો અને વડીલોના વચ્ચે એને કહ્યું: 'કૃપાણને શરમ આવવી જોઈએ!'
ત્વં પ્રાતિકામિન્દ્રૌપદીમાનયસ્વ ન તે ભયં વિદ્યતે પાણ્ડવેભ્યઃ। ક્ષત્તા હ્યયં વિવદત્યેવ ભીતો ન ચાસ્માકં વૃદ્ધિકામઃ સદૈવ
પ્રતિકામી, તું દ્રૌપદીને અહીં લાવ; પાંડવો પાસેથી તને કોઈ ભય નથી. આ કૃપાણ તો ડરીને જ વાદવિવાદ કરે છે, એ ક્યારેય આપણું ભલું ઈચ્છતો નથી.
એવમુક્તઃ પ્રાતિકામી સ સૂતઃ પ્રાયાચ્છીઘ્રં રાજવચો નિશમ્ય। પ્રવિશ્ય ચ શ્વેવ હિ સિંહગેષ્ઠં સમાસદન્મહિષીં પાણ્ડવાનામ્
રાજાના આદેશ સાંભળીને, પ્રતિકામી એ સુત તરત જ નીકળી પડ્યો અને, સિંહ સામે કૂતરો જાય એ રીતે, પાંડવોની રાણી પાસે પહોંચ્યો.